Văn hóa Á Đông từ ngàn xưa đã coi đạo hiếu đứng đầu trong trăm ngàn điều thiện (bách thiện hiếu vi tiên). Nho giáo Trung Hoa cổ đại cũng ca ngợi Đế Thuấn như hình tượng mẫu mực của đạo hiếu và đạo làm vua. Đế Thuấn là một trong số ít người lớn lên trong gia đình bạo hành nhưng vẫn giữ được tính lương thiện, luôn rộng lượng với kẻ hại mình. Tiếc rằng không phải ai cũng được như vậy, đa số con trẻ sẽ học theo cách gia đình đối xử với chúng để báo đáp sau này.
Vụ án lừa tiền người cao tuổi bằng bẫy hợp đồng kỳ nghỉ làm dấy lên những cuộc tranh luận, tiêu biểu là chủ đề tổn thương thế hệ và mâu thuẫn cha mẹ với con cái. Khi những người con thuộc thế hệ 8x, 9x tâm sự về việc cha mẹ già trái tính trái nết và dễ bị kẻ xấu lừa, họ thường cảm thấy bất lực, chán nản. Cha mẹ họ bảo rằng cũng chỉ vì quá cô đơn, thiếu thốn tình cảm, con cái thì lạnh nhạt, chỉ mải kiếm tiền, mua nhà mới như để “nhốt” cha mẹ suốt ngày… Dù cho đó là lời nói lẫy hay nửa đùa nửa thật, nhiều người con đã rất buồn khi nghe vậy. Càng buồn hơn khi nỗi đau của họ bị các “nhà đạo đức online” coi là bất hiếu, bất kính thay vì thấu hiểu, động viên hoặc đưa ra lời khuyên thực sự có ích. Thái độ ấy chẳng giúp vá lại vết rách tình thân của gia đình người khác, chỉ tổ làm con cái thêm bất mãn khi nghĩ đến sự áp đặt một chiều từ cha mẹ mình.
Thế hệ 8x, 9x sinh ra và lớn lên trong cảnh đất nước còn khó khăn, thiếu thốn sau thời kỳ bao cấp, tuổi thơ của nhiều người bị cha mẹ và thầy cô “thương cho roi cho vọt”. Cha mẹ họ thuộc thế hệ 5x, 6x thì chịu nỗi đau chiến tranh, bom đạn, thiếu thốn. Thời buổi gian nan khiến người ta dễ đánh mất sự nhẹ nhàng, kiên nhẫn với con cháu. Khi những ông bố, bà mẹ ấy còn trẻ, họ phải vất vả làm lụng, phụng dưỡng song thân, nuôi con dưỡng cái, tựa như cái “bánh mì kẹp” chịu áp lực từ hai phía. Đến khi con của họ lớn lên và trở thành “thế hệ bánh kẹp” tiếp theo, không ít bậc phụ huynh bắt con phải luôn chu toàn, hiếu thuận bất chấp áp lực cuộc sống. Bởi “ngày xưa cha mẹ khổ vì mày nhiều rồi”, “ngày xưa tao còn khổ hơn mày mà vẫn nuôi dạy mày nên người”... Thậm chí, có người từng rất khắc nghiệt với con, nay về già lại đòi con biết dỗ ngọt, chiều chuộng mình. Điều đó chẳng khác nào gieo hạt khế chua nhưng lại đòi ra cây cam ngọt, trồng khổ qua mà đòi thu hoạch mía.
Một bạn nữ thế hệ đầu 9x tâm sự rằng lúc nhỏ thường ước được ba mình đối xử trìu mến, nhưng càng lớn càng thất vọng. Bạn từng mon men lại gần ôm ba mà bị hất tay ra với thái độ cộc cằn, từ đó bạn không bao giờ chủ động bày tỏ tình cảm với ba nữa. Nhiều năm sau, khi người cha đã luống tuổi, ông than thở với hàng xóm rằng đẻ được mỗi mụn con gái mà nó lạnh lùng xa cách. Ông đâu biết đó là hệ quả tất yếu từ cách mình đối xử với con hồi bé.
Một chàng trai 8x bị cha mẹ, con cái, công việc xoay như chong chóng. Cha mẹ cổ hủ, khó tính, luôn phê phán cách bạn dạy dỗ con và chưa từng công nhận, động viên bạn. Mặc dù bạn thường xuyên quà cáp đầy đủ, xây nhà mới cho các cụ nhưng lúc nào cũng bị “dìm hàng” là đứa bất hiếu, bỏ mặc cha mẹ vò võ ở nhà. Nhưng đó chính là sự cô đơn quen thuộc của bạn thuở ấu thơ, bởi cha mẹ đều bận bịu đi làm, ở nhà một mình mãi thành quen, phải học cách tự lập rất sớm. Cha mẹ bạn chỉ đủ sức lo cho con có cơm ăn áo mặc, thời gian đâu để bận tâm đến nhu cầu cảm xúc của con. Hệ quả là đứa con lớn lên cũng chỉ có thể đối xử với họ như vậy - cung cấp đủ đầy vật chất nhưng không thể bồi đắp tình cảm. Để rồi từ khoảng trống cô đơn đó, các cụ càng dễ bị đám “đào lửa” nịnh nọt, moi tiền.
Vài bình luận đầy tính đạo đức trên mạng khuyên con cái hãy kiên nhẫn với cha mẹ khi về già, giống như năm xưa cha mẹ từng kiên nhẫn với họ. Nhưng không phải cha mẹ nào cũng kiên nhẫn với con, vì thế con khó mà cảm nhận được và học cách tỏ lòng nhẫn nại vô biên đúng như cha mẹ kỳ vọng. Éo le ở chỗ nếu con cái không đủ bao dung, tận hiếu thì sẽ luôn bị chỉ trích nặng nề, mặc kệ tuổi thơ của con từng chịu tổn thương nhường nào. Nhiều người cứ bắt ép con trẻ noi theo tấm gương đại hiếu trong sử sách, mà quên mất nguyên lý “gieo gì gặt nấy”.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận