Truyền giáo trong những môi trường cụ thể

Nếu trong quá khứ, truyền giáo được hiểu là việc các thừa sai lên đường đến những vùng xa lạ để nói về Chúa Giêsu, thì hôm nay, đích điểm truyền giáo lại là môi trường cụ thể mà mỗi Kitô hữu đang sống. Nói như thế không có nghĩa là chúng ta không cần đến các nhà thừa sai lên đường đi truyền giáo tại các miền xa xôi nữa, mà luôn ghi nhận và cảm phục những nhà truyền giáo trong thời đại hôm nay vẫn đang âm thầm thực thi sứ mạng nhiều nơi, kể cả những quốc gia và lãnh thổ luôn có nguy hiểm cận kề.

Trước hết, truyền giáo trong chính môi trường gia đình. Việc truyền giáo tại gia đình trở nên rất cần thiết trong bối cảnh xã hội hôm nay, khi mà mối tương quan giữa các gia đình trở nên rời rạc. Do sự khác biệt về thời gian biểu trong công việc làm ăn, ít khi các thành viên gia đình có dịp sum họp. Trong những thập niên khó khăn trước đây, thế hệ trẻ tại miền Bắc duy trì được đời sống đức tin là nhờ các bậc cha mẹ. Ngay cả khi giáo xứ thiếu vắng linh mục, tu sĩ và giáo lý viên, thì chính các bậc cha mẹ là những “giáo lý viên” cho con cái mình. Đó chỉ đơn giản là duy trì việc đọc kinh chung trong gia đình, nhắc bảo con cái tham dự các buổi cầu nguyện với cộng đoàn ở nhà thờ, hoặc khuyên bảo các con chuẩn bị tâm hồn lĩnh nhận các Bí tích khi có dịp, dù rất hiếm dịp. Khi đến thăm Việt Nam, một số giám mục và linh mục người châu Âu thường ngạc nhiên vì thấy nước ta có nhiều ơn gọi linh mục, tu sĩ và có đông tín hữu tham dự thánh lễ Chúa nhật, có cả những thánh lễ riêng dành cho giới trẻ và thiếu nhi. Một số vị đặt câu hỏi: đâu là bí quyết cho sức sống năng động này của đức tin? Chúng tôi cho rằng, điều gọi là “bí quyết” đó hết sức đơn giản: nhờ trách nhiệm của cha mẹ đối với đời sống đạo của con cái tại các gia đình. Nhờ gia đình mà chúng ta có nhiều ơn gọi linh mục và nam nữ tu sĩ. Cũng nhờ sự cộng tác của gia đình mà có những hoạt động dành cho thiếu nhi, nhất là phong trào Tông đồ Thiếu nhi Thánh Thể. Để khơi lên một mùa Xuân truyền giáo tại Việt Nam, thiết tưởng cần chú trọng đến nhiệm vụ giáo dục đức tin của cha mẹ. Nếu trước đây cần đến cha mẹ để các con “giữ đạo”, thì nay cần đến cha mẹ để giúp các con “sống đạo”, và hướng các con tới khả năng “truyền đạo” trong tương lai. Ước mong sao mỗi cha mẹ luôn là những vị thừa sai đối với các con cái trong nhà mình.

Thứ đến, đó là lối sống chân tình với người lân cận. Người Việt Nam vốn có mối quan hệ rất đa dạng: họ hàng, đồng nghiệp, làng xóm. Đó là những “điểm đến” dễ dàng đối với các Kitô hữu trong mục đích giới thiệu Đức Kitô. Tuy vậy, trong thực tế, vẫn còn đây đó những cộng đoàn tín hữu khép kín trong một làng hoặc một xóm. Nhiều người tự hào vì xứ mình là “toàn tòng”. Mọi sinh hoạt của đời sống đức tin hoàn toàn đóng khung sau lũy tre làng, và như thế, mối tương quan với những người ngoài đạo trở nên nhạt nhòa, dễ tạo thành kiến trong họ rằng Công giáo là một tôn giáo ngoại lai, là một cộng đoàn khép kín, chỉ thân thiết và tương trợ người đồng đạo mà lạnh lùng dửng dưng với những người “bên ngoài”. Đây là điều rất nên tránh vì đạo mình “vị tha nhân”, vì tất cả mọi người.

Sau cùng, để sống sứ vụ thừa sai trong môi trường cụ thể, mỗi Kitô hữu phải mạnh dạn và tự tin để nói với những người không cùng đức tin về đạo của mình, về niềm vui và hạnh phúc của con cái Chúa mà mình đã cảm nhận. Đức Phanxicô từng nói: “Mỗi Kitô hữu và cộng đoàn phải nhận ra con đường mà Chúa chỉ cho, nhưng tất cả chúng ta phải vâng theo tiếng gọi của Ngài là ra khỏi vùng đất tiện nghi của mình để đến với mọi vùng “ngoại vi” đang cần ánh sáng Tin Mừng” (Niềm vui Tin Mừng, số 20). Thư Mục vụ của Hội đồng Giám mục Việt Nam nhân Hội nghị tại Tà Pao tháng 9.2024 đã mời gọi “các gia đình sống thân thiện, bác ái với anh chị em thuộc các tín ngưỡng, tôn giáo khác” (số 2). Để thực hiện, Ủy ban Loan báo Tin Mừng trực thuộc Hội đồng Giám mục đề nghị: “Mỗi thành viên trong gia đình Công giáo kết thân với một người hay một gia đình chưa nhận biết Chúa, và siêng năng thăm hỏi họ, đồng thời lắng nghe cũng như chia sẻ với họ những giá trị Chân - Thiện - Mỹ trong cuộc sống hằng ngày” (Kế hoạch thực hiện sống Năm Thánh 2025 - cùng nhau loan báo Tin Mừng, tháng 11.2024).

Năm 2021, để chuẩn bị Công nghị giáo phận, Tổng Giáo phận Hà Nội đã thực hiện một cuộc khảo sát. Trong phần trắc nghiệm về ý thức truyền giáo nơi người giáo dân, cho kết quả như sau:

Những biểu đồ trên đây cho thấy, khá nhiều tín hữu chưa đủ tự tin để nói với những người xung quanh về Đạo của mình.

Tổng Giám mục Giuse VŨ VĂN THIÊN