Tu viện của hòa bình và hòa giải

Bị “mắc kẹt” giữa hai bên đối nghịch, tu viện của dòng Chúa Cứu Thế ở Tây Belfast luôn là biểu tượng của sự đối thoại và tiếp xúc trong thời hậu xung đột tại Bắc Ireland, và từ đó trở thành niềm hy vọng của nơi này.

Không chỉ nằm lọt thỏm giữa các cộng đồng Công giáo và Tin Lành, tu viện còn là địa điểm diễn ra những cuộc đàm phán hòa bình, mà theo thời gian đã giúp dẫn đến Hiệp ước “Thứ Sáu Tuần Thánh” lịch sử vào năm 1998. Cụm kiến trúc nói trên của dòng Chúa Cứu Thế, được xây vào năm 1911, đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy đối thoại giữa những người theo nhiều đảng phái khác nhau, đặc biệt trong các buổi cầu nguyện hay thánh lễ.

Cha John Hanna

Bức tường của chia rẽ

Thế nhưng, sự tồn tại của các bức tường phân chia các khu Công giáo và Tin Lành luôn nhắc nhở về một quá khứ đầy đau buồn từng bao vây nhà thờ trong nhiều năm. “Bức tường Berlin đã bị phá vỡ, nhưng những bức tường của chúng tôi vẫn ở đó”, Crux Now dẫn lời cha John Hanna, một trong 14 tu sĩ dòng Chúa Cứu Thế của tu viện nhận định. Nơi đây không xa lạ gì với tiếng súng đạn, vì đã trải qua nhiều cuộc chiến trong thế kỷ 20 và không ít lần là nơi trú ẩn cho cộng đồng trong những thời khắc nguy cấp. Sau năm 1969, khi căng thẳng chính trị và tôn giáo lên đến đỉnh điểm ở Bắc Ireland và các bức tường dần mọc lên, khu vực xung quanh tu viện có thể so sánh với một bãi chiến trường.

Trong giai đoạn đẫm máu sau đó, được biết đến với cái tên “The Troubles” (Cuộc xung đột vũ trang Bắc Ireland), tu viện trở thành chìa khóa cho tiến trình hòa bình của khu vực. Cha Hanna cho hay, vai trò trên phần lớn nhờ tầm nhìn của hai linh mục là cha Alec Reid, qua đời năm 2013, và cha Gerry Reynolds, được Chúa gọi về sau đó 2 năm.

Cha Reynolds là người đi tiên phong trong nỗ lực xây dựng các cầu nối cho đối thoại liên tôn. Khi còn sống, ngài đã đến thăm nhiều nhà thờ Tin Lành hơn bất kỳ tu sĩ nào khác của Ireland. Cha từng nói: “Sứ mệnh của những người Công giáo tại Bắc Ireland là chung tay chấm dứt những bất đồng với Tin Lành”. Trong khi đó, cha Reid bắt đầu vai trò nhà hòa giải vào giai đoạn giữa thập niên 1970. Ngài đến thăm các tù nhân theo chủ nghĩa dân tộc Ireland bị giam giữ trong các nhà tù Anh, nơi vị linh mục tìm cách hòa giải các nhánh ôn hòa và quá khích của phong trào này. Cha Reid trở nên nổi tiếng vào năm 1988 khi dâng thánh lễ trong tang lễ của hai người lính Anh thiệt mạng dưới bàn tay của lực lượng bán quân sự  IRA (ủng hộ chủ nghĩa dân tộc Ireland). Đây được xem là hành động của sự cởi mở, lòng khoan dung và trở thành một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng cho tiến trình hòa giải.

Nơi hòa bình nhen nhóm

Từ năm 1987 đến 1998, cha Reid khuyến khích đối thoại giữa ông John Hume, lãnh đạo Công đảng và Dân chủ xã hội (SDLP), và ông Gerry Adams - người đứng đầu đảng cực hữu Sinn Féin cho đến tháng 2 năm ngoái. Ngài tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán diễn ra và từ đó góp phần lớn trong việc thuyết phục IRA đồng ý ngừng bắn. Chính linh mục Reid là người mang lá thư với chữ ký của ông Adams, trong đó đề xuất giải pháp chính trị cho các cuộc xung đột đẫm máu, trao tận tay ông Hume. Cha chọn một bao thư có thấm máu của một trong nhiều nạn nhân tử nạn vì các cuộc tấn công khủng bố.

Các cuộc đối thoại lịch sử đó, cũng như những lần đàm phán với chính phủ Anh và tiếp xúc liên tôn, đều diễn ra tại tu viện nổi tiếng, một nơi từ lâu luôn được xem là chốn an lành, cách xa những rối ren bên ngoài. “Tu viện mặc nhiên trở thành địa điểm mang đến cảm giác được bảo vệ, cho phép mọi người có thể thoải mái ngồi vào bàn đàm phán”, cha Hanna giải thích. Những thời điểm quan trọng ấy, cha đã sống tại nơi này, tham gia phục vụ trà, cà phê hoặc bánh trái cho “những con người thú vị”, từ sĩ quan của quân đội Anh đến những người lính IRA. Các cuộc gặp gỡ giữa hai ông Hume và Adams đều diễn ra trong vòng bí mật, và họ bước vào từ những cánh cửa khác nhau, “nhưng khi ngồi ở đây, chẳng còn gì là bí mật cả”, theo linh mục Hanna.

Những bức tường chia cắt thành phố

Đàm phán diễn ra trong một thư viện ở tầng 3, và chỉ cần qua cửa sổ có thể thấy rõ những bức tường chia cắt thành phố ở bên dưới. Cha Hanna mô tả bên trong căn phòng đang nắm giữ vận mệnh của Bắc Ireland, thông thường bầu khí khá ôn hòa, thuận lợi cho thảo luận và mang đến hy vọng rằng hòa bình cuối cùng có thể lộ diện. Một ngày nọ, khi đi ngang qua máy in trên lầu, cha Hanna tình cờ đọc được bản in còn sót lại của hiệp ước được chờ đợi từ lâu. Không nói lời nào, ngài hủy ngay tờ giấy, tránh để thông tin quan trọng bị rò rỉ trước khi có quyết định chính thức. Đến hôm sau, vào ngày 31.8.1994, báo chí đồng loạt đăng tin IRA “đình chỉ hoàn toàn các chiến dịch quân sự”.

Cha Reid đã có thể chứng kiến thành quả những nỗ lực của mình góp phần dẫn đến Hiệp ước “Thứ Sáu Tuần Thánh” lịch sử vào năm 1998, cũng như sự hình thành chính quyền liên minh. Sau này, ngài còn mở rộng tinh thần hòa giải ra ngoài biên giới Ireland khi tham gia nhóm đàm phán hòa bình giữa những người ly khai xứ Basque và chính quyền Tây Ban Nha. Và tu viện dòng Chúa Cứu Thế Clonard trở thành một phần lịch sử không thể thiếu được của Belfast cũng như Bắc Ireland.

BẠCH LINH