Chợ nhóm vùng cao của đồng bào các dân tộc thiểu số, nơi sản vật địa phương của hoạt động tự cấp tự túc được mang ra bán theo phiên, từ thổ cẩm đến gia súc, thảo dược… vốn từ lâu thu hút khách du lịch bởi các phiên chợ phản ảnh đời sống, văn hóa, kinh tế của vùng cao. Trải nghiệm khám phá vùng dân tộc thiểu số mà không mang về được sản phẩm mua từ các phiên chợ thực tiếc.
Ở đồng bằng, ở đây kể đến châu thổ Cửu Long, theo đà phát triển kinh tế, tốc độ thị trường hóa, các chợ nhóm tự phát vốn tồn tại lâu có nguy cơ thu hẹp hoạt động dần, có nơi có chỗ bị xóa sổ một cách có tổ chức, tức từ chủ trương của chính quyền xét theo các lý do nào đó, như trường hợp một số chợ nổi.
 |
|
Chợ nổi Phong Điền - Cần Thơ
|
Chợ nổi được người viết liệt vào “chợ nhóm” cho dù họp trên sông, bởi tính chất bán buôn theo thời gian và số nhiều hàng hóa từ nông nghiệp, mang tính tự cấp tự túc.
Vùng châu thổ nổi danh với các chợ nổi Cái Răng, Ngã Năm, Ngã Bảy… Chợ nổi Ngã Năm hình thành ở giao cắt của 5 dòng sông, ngay cạnh chợ sầm uất trên bờ, thuộc Thạnh Trị - Sóc Trăng. Ghe các cỡ neo đậu la liệt với “néo” treo sản phẩm cây trái có trong khoang: khoai mì, khoai lang, khoai từ, bí rợ, bí đao, củ sắn, dừa tươi… Khách chèo hay đi xuồng máy ra, hoặc đò ngang, leo lên ghe mặc cả, chọn lựa hàng rồi “thả” xuống xuồng. Chợ bắt đầu hoạt động từ khuya trong ánh đèn, các xuồng còn làm dịch vụ hậu cần tại chỗ cung cấp đủ thứ: cháo, bún, cà phê… Bản thân hoạt động của chợ nổi đã là “đinh” hấp dẫn du lịch, càng thu hút hơn với khách ngoại quốc, bởi chợ nổi thực khác xa với chợ hiện đại khắp nơi.
Chợ nhóm tự phát có ở mọi nơi: ven lộ, trước xí nghiệp… Những chỗ tập trung người, có nhu cầu mua sắm mà hơi cách trở các trung tâm thương mại xuất hiện chợ nhóm, có khi chỉ vài xịa hàng rau củ, mấy thau cá, vài buồng chuối… nhưng cũng xôm tụ vì khách hàng tại chỗ gồm công nhân, bà con trong xóm, khách đi đường dừng lại mua. Giá cả mềm, phải chăng, hàng tươi ngon, cảnh bán mua đơn sơ như thời xa lắc. Người ta có khi thích mua vì tâm tư hướng về cái cũ, ưa tính văn hóa của chợ.
Đà phát triển thương mại điện tử, chợ hiện đại, các chuỗi phân phối của tập đoàn thương mại đa ngành, với hàng hóa chất lượng, phục vụ chuyên nghiệp, tiếp thị lẫn hậu mãi đều chỉn chu, vượt hẳn vượt xa sự cung cấp dịch vụ từ chợ nhóm - một phương thức thương mại xưa cũ. Tuy nhiên, không hẳn tiện, lợi, hiện đại đã ăn đứt cái cũ, chợ nhóm vẫn luôn có chỗ đứng trong lòng bà con ở giá trị tập quán, văn hóa, gắn với thôn làng cộng đồng cùng đình, miếu, ao, sông ngòi, lũy tre… tự muôn đời.
Quy hoạch sắp xếp theo sự phát triển, hội nhập, hiện đại là một xu hướng mạnh mẽ. Song những mặt hay, tốt đẹp của chợ nhóm vùng đồng bằng cần được cân nhắc gạn lọc, duy trì bởi các giá trị vượt lên kinh tế, như đã viết, để chợ nhóm góp phần phát triển du lịch, duy trì bản sắc cộng đồng địa phương.
CÔNG NGUYÊN
Bình luận