Vị linh mục phát minh động cơ điện

Cha Andrew Gordon - đan sĩ dòng Biển Ðức người Scotland (1712-1751) là nhà vật lý và nhà phát minh. Ngài là người chế tạo động cơ điện đầu tiên của thế giới.

Động cơ điện được xem là một trong những phát minh đáng nể nhất của nhân loại, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc kiến tạo nên cột trụ của xã hội công nghiệp hóa hiện đại. Một động cơ điện tiếp nhận năng lượng dưới dạng điện năng và chuyển thành năng lượng cơ khí, như chuyển động vật lý. Trong trường hợp vận hành theo chiều ngược lại, động cơ điện trở thành máy phát tạo ra dòng điện và giữ vai trò trung tâm trong mọi lưới điện quốc gia. Con người có thể tìm thấy động cơ điện ở mọi khía cạnh của đời sống hiện đại, từ đồ điện gia dụng đến máy tính và đồng hồ đeo tay.

Tuy nhiên, ít ai biết rằng động cơ điện đầu tiên lại xuất phát từ bàn tay tài hoa của một đan sĩ Scotland cách đây gần 300 năm.

Động cơ điện

Học tập ở nhiều nước

Cha Andrew Gordon chào đời ở Cofforach, Forfarshire thuộc Scotland. Ngài là con trai của một gia đình quý tộc lâu đời. Ở tuổi 12, cậu bé Gordon đến Regensburg (Bavaria, Đức) để theo học tại Đan viện Biển Đức Scotland. Tại đây, cậu thiếu niên hoàn tất 5 năm giáo dục phổ thông, trước khi được Viện phụ Bernhard Baillie giới thiệu tiếp tục lên đường đi học ở Áo, Pháp, Ý, cụ thể là Rome. Năm 1732, khi tròn 20 tuổi, chàng trai trẻ Gordon quay về Regensburg. Ngày 24.2 cùng năm, anh đã quyết định lựa chọn đời sống thánh hiến và xin được gia nhập dòng Biển Đức.

Trong thời gian ở đan viện, thầy Gordon bắt đầu học triết với sự hướng dẫn của linh mục Gallus Leith, người vào năm 1735 trở thành giáo sư triết học của Đại học Erfurt (Đức). Sau khi được truyền chức linh mục, cha Gordon theo học ngành luật tại Đại học Biển Đức Salzburg (Đức) trước khi học chuyên sâu về triết học và thần học. Năm 1737 vị linh mục lấy bằng triết học và thần học hạng xuất sắc và đậu bằng luật hạng ưu. Sau đó, ngài trở thành giáo sư triết học của Đại học Erfurt.

Cha Gordon nhanh chóng nổi tiếng với các công trình liên quan đến điện, và lần lượt hoàn thành 3 báo cáo là Phaenomena electricitatis exposita (Giải nghĩa Những Hiện tượng về Điện, 1744), Philosophia utilis et jucunda (Một triết lý hữu ích và thú vị, 1745) và Physicae experimentalis elementa (Khái luận về Vật lý Thực nghiệm, 1751-52).

Đại học Erfurt - Khoa Thần học

Công trình đột phá

Sau khi hoàn tất các công trình nghiên cứu, ngài phát minh hai dạng đầu tiên của động cơ điện, bao gồm cảm biến xoáy điện và chuông điện. Trong các sách giáo khoa đời đầu về điện, cảm biến xoáy điện và chuông điện đều được mô tả và ghi rõ người phát minh là cha Gordon. Cảm biến xoáy điện cấu tạo từ một dạng cánh quạt bằng dây đồng, gắn bên trên một trụ trung tâm có thể xoay được. Khi được mắc vào nguồn điện, cánh quạt có thể chuyển động. Thông qua chuyển động này, cha Gordon phát minh thành công động cơ điện sơ khai đầu tiên, gọi là động cơ tương tác tĩnh điện (tạm dịch từ tiếng Anh là electrostatic reaction motor).

Còn chuông điện có cấu tạo tương tự xoáy điện, trừ mỗi đầu được treo chuông nhỏ và đánh vào các chuông lớn hơn để tạo ra âm thanh. Người đời sau thường nghĩ rằng nhà phát minh người Mỹ Benjamin Franklin là người tạo ra chuông điện, nhưng trên thực tế vị linh mục dòng Biển Đức mới là người đầu tiên tạo ra thiết bị này. Trong thí nghiệm cột thu lôi nổi tiếng vào năm 1752, Franklin sử dụng xoáy điện của cha Gordon để làm thiết bị báo điện và sau đó tuyên bố đó là phát minh của mình.

Các thế hệ nhà nghiên cứu đời sau đã dựa vào những công trình nghiên cứu và nguyên lý dòng điện đến từ phát minh của cha Gordon. Có thể nói ngài đã tạo ra nền tảng để phát triển, cải tiến động cơ điện như ngày nay và vị linh mục người Scotland mang đến tầm ảnh hưởng đáng nể trong nỗ lực nâng cao kiến thức chung của nhân loại về ngành điện.

Cha Gordon qua đời ở Erfurt, Saxony (Đức) vào năm 1751 khi mới 39 tuổi.

HỒNG HOANG