Xem lại việc hát Tung Hô Tin Mừng và Ca Tiến Lễ

2. Hát Ca tiến lễ

Trước đây, tất cả lời nguyện, lời ca và bài đọc Sách Thánh trong Thánh lễ thường nằm trong một cuốn sách. Nhưng sau này, sách này được tách làm 3 cuốn: [1] Sách lễ Rôma: chứa đựng các lời nguyện (các bài lễ + nghi thức Thánh lễ + nghi thức làm phép và rẩy nước thánh + các mẫu lời nguyện tín hữu); [2] Sách bài đọc: chứa đựng các bài đọc Kinh Thánh được công bố trong mỗi Thánh lễ (ngoài bài đọc I, bài đọc II và bài Phúc Âm, còn có thánh vịnh đáp ca và tung hô Tin Mừng). Giáo hội còn tách từ Sách bài đọc ra những bản văn Tin Mừng được công bố theo từng ngày lễ mà làm thành Sách Tin Mừng (dành đặc biệt cho việc rước kiệu); [3] Sách hát: như các cuốn Graduale Romanum, Graduale Simplex, Liber Usualis. Từ rất lâu rồi, chúng được sử dụng trong các Nghi thức Thánh lễ cử hành tại Rôma và được coi là các sách hát chính thức của Hội thánh Công giáo toàn cầu. Không giống như cuốn Liber Usualisđược dùng cho Thánh lễ Tridentinô, cuốn Graduale Romanumđi theo Nghi thức Thánh lễ mới hậu Công đồng Vaticanô II. Vì thế, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma [2002] chỉ ra rằng cuốn Graduale Romanum là nguồn hàng đầu để tìm bài hát cho phần [rước] nhập lễ, tiến lễ và hiệp lễ cũng như cho phần thánh vịnh đáp ca sau bài đọc I và trước khi công bố Tin Mừng.

Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma [2002] số 367 nói: “Khi lựa chọn các bài hát xen giữa các bài đọc cũng như các Ca nhập lễ, Ca tiến lễ và Ca hiệp lễ, thì hãy tuân theo các quy luật đã ấn định tại những nơi đó” mà theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma [2002] số 74 thì quy luật về cách hát Ca tiến lễ cũng giống như cách hát Ca nhập lễ: “Ca nhập lễ được hát luân phiên giữa ca đoàn và cộng đoàn, hoặc cũng theo thể thức ấy, giữa ca xướng viên và cộng đoàn, hoặc tất cả do cộng đoàn hoặc ca đoàn hát. Có thể dùng tiền xướng cùng với thánh vịnh đi kèm có trong sách Các Bài Ca Tiến Cấp Của Phụng Vụ Rôma (Graduale Romanum) hoặc sách Các Bài Ca Tiến Cấp Ðơn Giản Của Phụng Vụ Rôma (Graduale Romanum simplex); hoặc dùng một ca khúc nào khác thích hợp với cuộc cử hành, hoặc với tính chất của ngày lễ hoặc mùa phụng vụ mà bản văn đã được Hội đồng Giám mục chuẩn nhận. Tại Việt Nam, Uỷ ban Thánh Nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục sẽ tuyển chọn một số bài thích hợp và đệ trình lên Hội đồng Giám mục để xét duyệt và phổ biến.” (QCSL 48).

Như vậy, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma cho chúng ta 3 chọn lựa để hát Ca tiến lễ: [1] Ðối ca với thánh vịnh của nó (antiphona cum psalmo suo) từ Graduale Romanum; [2] Ðối ca với thánh vịnh của nó từ Graduale Simplex; [3] Một ca khúc nào khác thích hợp với cuộc cử hành (tác động phụng vụ), hoặc với tính chất của ngày lễ hoặc mùa phụng vụ mà bản văn đã được Hội đồng Giám mục chuẩn nhận. Ðiều này có nghĩa là chúng ta phải dành ưu tiên cho những bài hát thánh vịnh mà Hội thánh đã chỉ định từng phần cho mỗi lễ nghi phụng vụ được in trong sách Graduale Romanum / Graduale Simplex hơn là ca khúc thay thế.

Trong tình hình hiện nay, may mắn là có nhiều các nhạc sĩ đã dệt nhạc cho bản văn Ca nhập lễ và Ca hiệp lễ được ghi trong Sách lễ Rôma và đó cũng chính là lời Ca nhập lễ và Ca hiệp lễ được ghi trong sách Graduale Romanum / Graduale Simplex dù là dưới hình thể ca khúc (minh họa bằng bản nhạc đính kèm).

Tuy nhiên, điều không hay là rất hiếm nhạc sĩ sáng tác bài Ca tiến lễ dựa theo bản văn Ca tiến lễ nằm trong sách Graduale Romanum / Graduale Simplex, đang khi đó chúng ta lại có quá nhiều bài Ca dâng lễ hướng về tác động phụng vụ “dâng tiến bánh rượu”. Hậu quả là: [1] Chúng ta đã vô tình bỏ đi hay lãng quên bản văn được rút từ Kinh Thánh và nguồn Phụng vụ (PV, số 121) vốn nằm trong Sách lễ Rôma / Graduale Romanum / Graduale Simplex mà lẽ ra phải được ưu tiên hát hơn những bài thánh ca bình dân (cantiunculae populares) đề cập đến “dâng tiến và bánh rượu”; [2] Hầu hết mọi người đều hiểu lầm rằng bài Ca tiến lễ là phải có “dâng tiến và bánh rượu”; [3] Bài Ca tiến lễ chúng ta thường hát có nội dung xa rời tính chất của ngày lễ hoặc mùa phụng vụ.

Ví dụ, theo sách Graduale Romanum / Graduale Simplex, Ca tiến lễ của lễ Vọng Giáng sinh được trích từ Tv 24,7: “Hỡi cửa đền, hãy cất cao lên, cao lên nữa, hỡi cửa đền cổ kính, để Ðức Vua vinh hiển ngự vào”; Ca tiến lễ của ngày lễ Thăng Thiên được trích từ Tv 47,6: “Thiên Chúa ngự lên, rộn rã tiếng hò reo, Chúa ngự lên, vang dội tiếng tù và”; trong Thánh lễ Tiệc Ly thứ Năm thánh, Giáo hội đề nghị chúng ta hát bài Ca tiến lễ này như được in trong Sách lễ Rôma và Graduale Romanum: “Ubi cáritas et amor, Deus ibi est…” (“Ðâu có tình yêu thương, ở đấy có Ðức Chúa Trời…”).

Nên biết rằng việc canh tân phụng vụ của Công đồng Vaticanô II nhấn mạnh vào sự tham dự của dân chúng và muốn đơn giản hóa nghi thức Chuẩn bị Lễ vật, cho nên đã rút các bản văn dùng để hát Ca tiến lễ ra khỏi Sách lễ Rôma mặc dầu vẫn có thể tìm thấy chúng trong Gradulae Romanum - tức bộ sưu tầm các bài ca cho Thánh lễ, hoặc trong một phiên bản đơn giản hơn là cuốn Graduale simplex. Sách lễ hiện nay chỉ còn chứa đựng duy nhất một bản văn để hát Ca tiến lễ vào ngày thứ Năm Tuần Thánh (lễ Tiệc Ly).1Ðó là bài “Ðâu có tình yêu thương, ở đấy có Ðức Chúa Trời…”. Rất tiếc là tại Việt Nam, rất hiếm có cộng đoàn nào chịu chọn bài này làm bài Ca tiến lễ trong Thánh lễ Tiệc Ly (bằng cách hát bài “Ở Ðâu Có Bác Ái” của Lm. Ns. Hoàng Kim); Ca tiến lễ của “Thánh lễ cầu cho tín hữu đã qua đời” trong Graduale Simplex được trích từ Tv 129, 1-2: “Từ vực thẳm, con kêu lên Ngài, lạy Chúa, muôn lạy Chúa, xin Ngài nghe tiếng con! Từ vực thẳm, con kêu lên Ngài, lạy Chúa”; lễ Truyền tin và lễ Ðức Mẹ Vô nhiễm trong cuốn Graduale Romanum / Graduale Simplex đều có chung bài Ca tiến lễ được trích từ Lc 1,28: “Kính mừng Maria đầy ơn phúc, Thiên Chúa ở cùng Mẹ, Mẹ là người có phúc nhất trong giới phụ nữ, Alleluia”; Ca tiến lễ của Lễ Mẹ Thiên Chúa là: “Ôi Ðức Trinh Nữ Maria, Mẹ thật diễm phúc và xứng muôn lời ca tụng, vì từ nơi Mẹ đã phát sinh ra mặt trời công chính là Ðức Giêsu Kitô, Chúa chúng con” …

(còn tiếp)

Lm Giuse Phạm Ðình Ái, dòng Thánh Thể, SSS

____________________________________

¹ Paul Turner, The Supper of the Lamb (Chicago: Liturgy Training Publications, 2011), 48.