Che Thánh Giá và ảnh tượng thánh trong Mùa Chay

Ở các nhà thờ, nhà nguyện, tôi thấy Thánh giá và nhiều tượng thánh bị che trong Mùa Chay. Xin cho biết ý nghĩa của việc làm này?

(Bạn đọc Hồng Nhung, Hóc Môn, TPHCM)

Trả lời của linh mục Giuse Phạm Đình Ái, dòng Thánh Thể:

Theo tác giả Elliott, tập tục che Thánh Giá và ảnh tượng thánh liên quan nhiều đến phương diện tâm lý học tôn giáo, bởi vì thực hành này giúp tín hữu dễ dàng tập trung vào các yếu tố cao trọng trong công trình cứu độ của Chúa Kitô. Về thời gian, một số người cho là thói quen che Thánh Giá và tượng ảnh thánh xuất hiện từ thế kỷ IX-X, nhưng một số khác lại tin rằng từ thế kỷ XII. Còn quy định chính thức về việc này chỉ tìm thấy trong Sách Lễ nghi Giám mục hồi tiền bán thế kỷ XVII.

Trong thực hành, từ Chúa nhật thứ V Mùa Chay, chúng ta có thể che Thánh Giá và tượng ảnh thánh dù thực hành này không bắt buộc. Thánh Giá được che phủ cho tới khi kết thúc cử hành Cuộc Thương khó Chúa ngày thứ Sáu Tuần Thánh. Còn tượng ảnh thánh vẫn được che phủ cho tới khi bắt đầu lễ Phục Sinh. Điều này cũng tùy thuộc vào quyết định của Hội đồng Giám mục. Thói quen này hiện nay vẫn được tiếp tục bởi tác động mục vụ rất lớn của hình thức. Vì thế, cho dù không bắt buộc, các giáo xứ cũng nên duy trì. Khăn phủ mang màu tím. Không cần phủ đàng Thánh Giá hay ảnh thánh trên cửa kính màu.

Chắc chắn người ta không thể nào không bị ấn tượng khi Thánh Giá, một dấu chỉ đẹp đẽ và quyền lực nhất của ơn cứu độ chúng ta, bị “che phủ”. Thật là ý nghĩa khi dấu chỉ hay biểu tượng tôn giáo là Thánh Giá hay các ảnh tượng thánh không được các tín hữu nhìn thấy trong một thời gian. Các tín hữu như cảm thấy “đói và khát Thánh Giá”. Tới ngày thứ Sáu Tuần Thánh, chúng ta sẽ lại thấy Thánh Giá trong một tâm thế khác hẳn. Điều này cũng giống như việc Giáo hội không hát kinh Vinh Danh trong Mùa Vọng hay Halleluia trong Mùa Chay, vì muốn cho chúng được cất lên trở lại vào Mùa Giáng Sinh và Mùa Phục Sinh trong một sắc thái hoàn toàn mới mẻ. Không có nghi thức nào đi kèm, nhưng chỉ trước thánh lễ Vọng Phục sinh, chúng ta mới bỏ tất cả khăn phủ ảnh tượng thánh.

Việc che Thánh Giá và tượng thánh trong Mùa Chay là một thói quen khó giải thích rõ, nguồn gốc không ai biết chính xác nó bắt đầu từ đâu và khi nào. Tuy nhiên, có hai cách hiểu chính:

Thứ nhất, từ thế kỷ IX ở Đức, người ta dùng “Hungertuch” (màn chay) - một tấm màn lớn - để che kín bàn thờ ngay đầu Mùa Chay. Mục đích ban đầu là ngăn những hối nhân công khai (bị trục xuất khỏi nhà thờ và không được dự Thánh Thể) nhìn thấy bàn thờ. Sau này, cả cộng đoàn muốn thể hiện sự liên đới với họ và nhận mình cũng là tội nhân, nên cùng chấp nhận che bàn thờ. Dần dần, phong tục mở rộng ra che cả Thánh Giá và tượng thánh.

Thứ hai, vào thế kỷ XI-XII, nghệ thuật Rôma trình bày Chúa Giêsu trên Thánh Giá như một vị vua vinh quang, mặc y phục hoàng gia và đội vương miện lộng lẫy. Trong thời gian cử hành cuộc thương khó, họ che phủ các Thánh giá trình bày Đức Kitô vinh quang như thế, để có thể tưởng niệm tốt hơn và tập trung hơn vào Đức Giêsu khiêm hạ, bị khinh khi và chống đối.