Các nhà nghiên cứu đã sử dụng trí năng nhân tạo (AI) để một lần nữa khám phá các cuộn giấy Biển Chết, và phát hiện thu được có thể mở rộng hiểu biết của nhân loại về Do Thái giáo và Kitô giáo đời đầu.
Nhờ vào công nghệ AI, nhiều cuộn giấy Biển Chết được phát hiện có sớm hơn vẫn tưởng, với không ít đoạn văn liên quan đến Thánh Kinh có khả năng xuất phát cùng thời các tác giả viết bản gốc.
Cách tiếp cận mới
Những cuộn giấy Biển Chết đầu tiên được những người chăn cừu tộc Bedouin tìm thấy bên trong các hang động thuộc công viên quốc gia Qumran ở sa mạc Judean vào giữa thế kỷ 20. Nội dung các cuộn giấy viết tay này rất đa dạng, từ các văn bản pháp lý đến những phần thuộc về Cựu Ước. Tất cả các cuộn giấy được cho có niên đại từ khoảng thế kỷ III Trước Công nguyên đến thế kỷ II Sau Công nguyên. Trong khi một vài cuộn giấy được xác định niên đại bằng kỹ thuật đồng vị carbon vào thập niên 1990, giới học giả từ đó đến nay vẫn chưa giải quyết được vấn đề nhiễm dầu thầu dầu. Đây là chất được dùng để bôi lên bề mặt giấy hồi thập niên 1950 để giúp các học giả có thể đọc được nội dung trên các văn bản, nhưng tác dụng phụ là làm sai lệch kết quả xác định niên đại của cổ vật. Bên cạnh đó, nhiều cuộn giấy chỉ được phỏng đoán niên đại dựa trên kết quả phân tích chữ viết tay.
Giờ đây, các nhà nghiên cứu đã sử dụng AI trong nỗ lực khám phá những khía cạnh khác và mới mẻ liên quan đến niên đại của từng cuộn giấy cổ đại. Từ những thông tin này, các chuyên gia hy vọng có thể tìm được những manh mối về thời điểm, nơi chốn và người đã chép các cuộn giấy. Cách tiếp cận mới chính là kết hợp AI, kỹ thuật xác định niên đại bằng đồng vị carbon, và phân tích chữ viết để đưa ra ước tính chính xác hơn về độ tuổi của từng cuộn giấy. Và kết quả thu được vô cùng đáng khích lệ. “Giống như một cỗ máy thời gian. Chúng ta đã có thể ‘bắt tay’ với những con người từ cách đây 2.000 năm, và có thể xếp họ vào những khung thời gian chính xác hơn hiện nay”, theo tác giả báo cáo Mladen Popović, giáo sư Đại học Groningen (Hà Lan).
Xác định lại đúng niên đại
Theo báo cáo đăng trên chuyên san Plos One, đội ngũ của giáo sư Popović cho hay ban đầu họ xác định niên đại bằng đồng vị carbon đối với 30 mẫu đến từ những văn bản khác nhau và được tìm thấy ở 4 nơi. Trước khi họ tiến hành nghiên cứu, những cuộn giấy trên được cho có niên đại trải dài 5 thế kỷ. Điều quan trọng là đội ngũ đã làm sạch dầu thầu dầu khỏi bề mặt các mẫu trước khi thẩm định lại. Khi kết thúc, các nhà nghiên cứu xác định thành công niên đại bằng đồng vị carbon đối với 27 mẫu. Kết quả cho thấy trong khi 2 mẫu có niên đại gần hơn kết quả phân tích trước đó, nhiều mẫu lại cổ hơn dự kiến. Trong số những phát hiện mới, các nhà nghiên cứu khám phá 2 lối viết khác nhau, được gọi là chữ viết Hasmoneus và Herodianus, cùng tồn tại trong một giai đoạn lâu hơn vẫn tưởng. Còn một mẫu lấy từ bản thảo 4Q114, vốn chứa những dòng của Sách Ngôn sứ Daniel thuộc Cựu Ước, có niên đại cổ hơn so với nhận định trước đây.
“4Q114 trước đó được cho có niên đại vào cuối thế kỷ II Trước Công nguyên, tức cách một thế hệ so với thời của tác giả viết Sách Ngôn sứ Daniel. Giờ đây, với nghiên cứu mới, chúng tôi dời thời gian thực hiện cuộn giấy trùng với thời của tác giả”, giáo sư Popović cho biết. Kế đến, đội ngũ chuyên gia sử dụng một dạng AI gọi là máy học để xây dựng mô hình đặt tên là Enoch, theo tên của một nhân vật trong Sách Sáng thế. Họ huấn luyện Enoch bằng cách nạp 62 ảnh chụp kỹ thuật số của những vết mực từ 24 cuộn giấy đã được xác định niên đại bằng đồng vị carbon, cùng với niên đại cụ thể.
Sau đó, họ xác nhận là mô hình bằng cách nạp cho Enoch thêm 13 hình ảnh chụp cùng từ những cuộn giấy. Trong 85% số trường hợp, mô hình thể hiện kết quả về thời gian giống với niên đại dựa trên đồng vị carbon, và số còn lại cho phép thu hẹp thời gian ước tính. “Cái mà chúng tôi đã tạo ra là một công cụ vô cùng mạnh mẽ và dựa trên vật lý lẫn hình học”, theo ông Popović. Khi nạp cho Enoch những hình ảnh của 135 bản thảo chưa từng được xác định niên đại, công cụ AI đã đoán được tuổi của 79% số bản thảo. Ông Popović bổ sung những phần còn lại vẫn chưa thể đoán được là do có vấn đề liên quan đến dữ liệu, chẳng hạn như hình ảnh kém chất lượng. Theo vị giáo sư, với Enoch, giờ đây giới chuyên gia đã có thể tiếp tục khám phá những cuộn giấy khác mà không cần phải dùng đến biện pháp xác định bằng đồng vị carbon, vốn là quy trình cần phải phá hủy những mẫu nhỏ. “Hiện có hơn 1.000 cuộn giấy Biển Chết, vì thế nghiên cứu của chúng tôi là bước đi đầu tiên nhưng đáng kể để có thể mở cánh cửa lịch sử, mang đến nhiều cơ hội nghiên cứu trong tương lai”, giáo sư Popović kết luận.
LING LANG
Bình luận