Từ góc độ chuyên môn và kinh nghiệm đồng hành của mình thì đâu là những vấn đề sức khỏe tinh thần người Công giáo hiện nay thường gặp? Những dấu hiệu nào dễ bị bỏ qua?
- Linh mục Giuse Phạm Đức Dũng: Người Công giáo cũng đối diện với những khó khăn phổ biến trong xã hội như lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài và khủng hoảng trong các mối tương quan gia đình, xã hội, tôn giáo. Tôi từng đồng hành với một thiếu niên rất hoạt bát, lễ phép và siêng năng học giáo lý, nhưng khi về nhà lại nóng nảy, có những hành vi bạo lực với người thân. Qua tìm hiểu, mới thấy em chịu nhiều tác động từ hoàn cảnh gia đình và khủng hoảng tuổi dậy thì. Người mẹ vì lo lắng kéo dài cũng mất ngủ, rồi rơi vào tình trạng trầm cảm. Trường hợp này cho thấy ta dễ bỏ qua những dấu hiệu tưởng chừng như bình thường và đôi khi còn hiểu sai.
Một người đột nhiên bỏ lễ, ngừng sinh hoạt giáo xứ cũng có thể đang trải qua biến cố hoặc kiệt quệ tinh thần, chứ không nhất thiết là khô khan hay mất đức tin. Bởi vậy, cần lưu ý “đằng sau hành vi khó hiểu đôi khi là một vết thương hay nỗi đau tinh thần chưa được gọi tên”.
- Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh: Tôi thấy trong môi trường Công giáo, một số người còn chịu áp lực kép: vừa xung đột tâm lý - xã hội, vừa giằng xé nội tâm liên quan đến đức tin và giáo huấn của Giáo hội. Có thể ví dụ: Một người trầm cảm và khủng hoảng niềm tin sẽ cảm thấy Thiên Chúa bỏ rơi mình trong cơn bí bách, nghi ngờ lòng thương xót của Chúa. Thế nên, họ vừa chịu nỗi đau tâm lý, vừa cảm thấy dằn vặt về niềm tin của mình… Những biểu hiện bất ổn tâm lý rất dễ bị “thiêng liêng hóa” hoặc gán cho những lý do đạo đức, dẫn đến việc phát hiện và can thiệp muộn, có thể kể đến các dạng sau: (1) Dùng việc đạo đức để lờ đi bất ổn tâm lý: Tham dự nhiều thánh lễ, đọc rất nhiều kinh, làm việc bác ái cách thái quá; (2) Rút lui khỏi những sinh hoạt mục vụ: Bộc phát bỏ lễ, xa rời cộng đoàn, dễ bị gắn mác “bỏ Chúa, theo thế gian”, nhưng đó có thể là dấu hiệu kiệt sức tâm lý, trầm cảm nặng, khiến họ mất khả năng tương tác xã hội; (3) Nhầm lẫn các triệu chứng tâm lý là bị ma quỷ quấy phá: Thay vì thăm khám chuyên khoa tâm lý/ tâm thần, người ta chỉ tập trung xin khấn, xin ơn chữa lành…, dẫn đến bệnh tình trở nên mạn tính.
- Nữ tu Thécla Trần Thị Giồng: Với tuổi hoàng hôn của cuộc đời, đã trải qua 60 năm trong ngành giáo dục và hơn 30 năm theo nghề tư vấn và trị liệu tâm lý, thao thức ưu tiên nhất của tôi là đời sống hôn nhân của các gia đình. Làm sao để các bạn trẻ trước khi tiến vào hôn nhân được chuẩn bị kỹ càng hơn, không những về đời sống đạo đức mà còn các kỹ năng làm chồng, làm vợ, làm cha, làm mẹ, và những phương pháp giáo dục con cái. Chúng ta không phủ nhận trách nhiệm và sự đóng góp của bản thân mỗi người trong việc tạo nên phẩm chất cho đời mình, nhưng những yếu tố cơ bản vẫn được hình thành từ tuổi thơ, từ gia đình.
Có một thực tế là các bạn trẻ bây giờ bận rộn với công việc sinh sống nên thường xuyên vắng nhà. Trong lúc gia đình thời nay thường ít con, ông bà nội, ngoại đa số còn trẻ, khỏe và rảnh rỗi hơn, vì thế việc chăm sóc trẻ trong một số gia đình thường nhờ đến ông bà. Có lẽ đây là một lợi điểm mà Giáo hội và xã hội cần tận dụng tối đa. Với kinh nghiệm dạy con đã trải qua, người làm ông, bà có thể trở thành những nhà giáo dục hiệu quả. Cần gây ý thức và đào tạo, cũng như cập nhật thêm những kiến thức giáo dục mới cho đội ngũ ông bà hùng hậu này. Hy vọng họ sẽ là những tác nhân rất tích cực trong công tác “Mục vụ sức khỏe tâm thần” mà Giáo hội đang quan tâm và thao thức.
Cầu nguyện không thay thế việc điều trị
Trong đời sống Giáo hội, khi một người gặp vấn đề tâm lý, họ thường được khuyên cầu nguyện nhiều hơn, phó thác tất cả cho Chúa. Vậy thì, mục vụ sức khỏe tinh thần trong Giáo hội nên được hiểu thế nào và chúng ta có thể làm gì?
- Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh: Mục vụ tinh thần không phải là hoàn toàn thay thế chuyên môn trị liệu tâm lý hay y khoa, mà là đồng hành mang tinh thần Kitô giáo, trong đó (1) Nâng đỡ con người toàn diện (thể lý - tâm lý - tâm linh): Con người là một thể thống nhất, một khía cạnh bị trục trặc đều có thể ảnh hưởng đến những khía cạnh còn lại, nên mục vụ sức khỏe tinh thần là chăm sóc cả ba chiều kích này; (2) Xóa bỏ định kiến và kỳ thị: Chuyển dịch nhận thức từ việc coi bất ổn tâm lý là yếu đức tin, thiếu cầu nguyện… sang việc nhìn nhận đó là những tổn thương/ bệnh lý cần được nâng đỡ và chữa lành bằng tình thương và y học; (3) Cầu nối và điểm tựa: Đóng vai trò là “trạm cấp cứu đầu tiên” để lắng nghe, thấu hiểu, đồng thời kết nối người cần được trợ giúp với các chuyên gia trong từng lãnh vực. Linh mục, tu sĩ có thể đồng hành về đức tin; giáo lý viên và trưởng hội đoàn có thể nhận ra những thay đổi bất thường ở người mình tiếp xúc; gia đình và cộng đoàn hỗ trợ bằng sự hiện diện, chia sẻ. Khi vấn đề vượt quá khả năng, cần kết nối với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, thay vì tự mình tìm cách giải quyết.
- Linh mục Giuse Phạm Đức Dũng: Mục vụ sức khỏe tinh thần là sự đồng hành và chăm sóc toàn diện mọi mặt của đời sống Kitô hữu như thể lý - tâm lý - nhân bản - thiêng liêng, trong mối liên hệ với bản thân, với người khác và với Thiên Chúa. Bởi vì, “mens sana in corpore sano - một tinh thần minh mẫn trong một thân thể tráng kiện”. Con người không chỉ có thân thể mà còn có linh hồn với tâm lý cá nhân, được thụ huấn từ nền giáo dục thay đổi chóng mặt theo đà phát triển chung, các mối tương quan từ gia đình đến xã hội và tôn giáo cũng biến chuyển cùng hoàn cảnh, môi trường sống... Ta không thể bỏ qua bất kỳ các khía cạnh nào trong các chiều kích đó. Đức tin và khoa học không phải là hai con đường song song hay tách biệt. Đức Kitô chữa lành không chỉ qua lời nói mà còn từ những tiếp xúc thể xác và chăm sóc nuôi dưỡng xác hồn toàn diện (x. Mt 8,5-17; Mc 6,30; Lc 9,10-16…). Lời khuyên hướng tới cầu nguyện là điều quan trọng không thể thiếu nhưng chưa đủ, vì tùy theo tình trạng cụ thể, họ cần đến với các nhà chuyên môn tâm - thể lý hoặc bác sĩ chuyên ngành để được chữa lành. Phòng bệnh hơn chữa bệnh nên mọi thành viên trong Giáo hội, giáo xứ, cộng đoàn đều được mời gọi cộng tác vào mục vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần, trong những giới hạn khả năng của mình.
- Nữ tu Thécla Trần Thị Giồng: Dường như đây là lần đầu tiên từ “Mục vụ sức khỏe tâm thần” được đề cập công khai và trang trọng, với ý tưởng đến từ Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, người cha của mọi người, đặc biệt là những người đang đau khổ trong tinh thần. Thật ra, những nỗi đau thể lý thường dễ cảm thấy nên mau chóng tìm cách giải quyết. Trái lại, những nỗi đau tinh thần hay tâm thần thường tiềm ẩn, khó nhận thấy nên ít được quan tâm chăm sóc đầy đủ và đúng mực. Nhưng thiết tưởng, phẩm chất của đời sống tinh thần mới đem lại cho cuộc sống chúng ta sự an yên, vững vàng, hạnh phúc và giá trị. Điều đáng tiếc là nhiều người trong thời đại ngày nay thường tìm kiếm hạnh phúc trong tiền, tình, quyền, thành công và những giá trị vật chất, thú vui chóng qua... Họ quên mất xây dựng chất lượng và giá trị cho cuộc đời mình, và không nghĩ rằng đời sống tinh thần mới là yếu tố quyết định cho phẩm chất đời mình.
- Ths-BS Nguyễn Lan Hải: Tôi muốn nói thêm một khía cạnh khác, đó là mục vụ sức khỏe tinh thần trong các dòng tu. Cụ thể là việc cộng đoàn hiện diện, lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành với những người đang gặp sang chấn tâm lý, tổn thương cảm xúc hay bệnh lý tâm thần. Sức khỏe tinh thần không tách rời khỏi đời sống đức tin. Những khủng hoảng tâm lý thường có mối liên hệ sâu sắc với những cuộc chiến đấu nội tâm, cảm thức tội lỗi, sự cô độc hoặc đánh mất ý nghĩa của đời tu. Như Đức Giêsu không xa lánh những người yếu đau, bất hạnh hay bị gạt ra bên lề xã hội, các dòng tu cũng cần đến gần, xoa dịu, lắng nghe và phục hồi phẩm giá cho anh/chị em mình, thường xuyên gần gũi, quan tâm đến những thành viên ốm đau, bệnh tật, đang gặp biến cố. Tạo bầu khí tin cậy, cởi mở, yêu thương, giúp họ cảm thấy mình được đón nhận, giảm bớt áp lực thành tích hay kỳ vọng quá mức. Ngoài ra, cũng nên quan sát những dấu hiệu thay đổi bất thường về hành vi, sự thu mình, sa sút tinh thần ở anh/chị em trong nhà dòng. Phát hiện sớm các dấu hiệu khủng hoảng tâm lý để kết nối bệnh nhân với người đồng hành thiêng liêng và chuyên gia tâm lý Công giáo, để được nâng đỡ y khoa và mục vụ. Cần ngừng sự phán xét hoặc dán nhãn tiêu cực cho những người gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, không để áp lực tích tụ thành trầm cảm nặng. Đó chính là “phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
Nơi an toàn để chia sẻ
Vậy thì chúng ta phải làm thế nào để người đang khủng hoảng không cảm thấy mình yếu đức tin, thiếu cầu nguyện hoặc bị kỳ thị trong gia đình, giáo xứ và dòng tu?
- Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh: Hãy bắt đầu bằng đồng hành để mọi môi trường Công giáo thật sự trở thành “bệnh viện dã chiến”, nơi chữa lành thay vì đoán xét. Giáo xứ và dòng tu nên phân biệt rõ giữa sức khỏe tinh thần và đời sống tâm linh: Cầu nguyện và đức tin là nguồn sức mạnh nâng đỡ, nhưng không phải là thuốc chữa mọi bệnh lý tâm thần. Ngoài ra, cũng cần thay những nhãn dán tiêu cực bằng ngôn ngữ thấu cảm. Cuối cùng, hãy bình thường hóa việc chăm sóc sức khỏe tâm lý. Gia đình hãy tạo môi trường đón nhận. Tránh dùng việc đạo đức để gây áp lực, ví dụ nói “Con cứ chịu khó đi lễ, đọc kinh là hết trầm cảm ngay!”. Tôn trọng nhịp độ phục hồi khi chấp nhận rằng trong giai đoạn khủng hoảng nặng, người bệnh có thể tạm thời ngưng trệ một số sinh hoạt tâm linh. Và tạo khoảng không gian an toàn tại nhà là lắng nghe, không phán xét, không khuyên răn công thức giáo điều. Tóm lại, một môi trường Công giáo trưởng thành về mục vụ sức khỏe tinh thần là nơi thực hành trọn vẹn tinh thần “Anh em hãy mang bớt gánh nặng cho nhau” (Gl 6,2).
- Ths-BS Nguyễn Lan Hải: Trong các nhà dòng thường có áp lực vô hình rằng người của Chúa phải luôn bình an, vui tươi, thánh thiện, mạnh mẽ và tràn đầy ân sủng. Cần tạo ra bầu khí mà ai đang mệt mỏi tâm lý được phép bộc lộ mà không bị phán xét về mặt thiêng liêng. Các kỳ thường huấn, tĩnh tâm nên dành thời gian nghe giảng về các rối nhiễu tâm lý, kiệt sức nghề nghiệp… để nâng cao nhận thức về trầm cảm. Không áp đặt kỷ luật lên các biểu hiện khủng hoảng tâm lý. Tạo điều kiện cho các tu sĩ được gặp chuyên viên tâm lý khi cần thiết mà vẫn giữ được sự bảo mật và tôn trọng quyền riêng tư.
- Linh mục Giuse Phạm Đức Dũng: Theo tôi, điểm đầu tiên là cần thiết thay đổi cách nhìn và lối suy nghĩ của mọi thành viên trong giáo xứ, các hội đoàn, dòng tu về những ai đang trải qua khủng hoảng, trầm cảm hay các đau khổ khác. Điều này không chứng minh được đức tin của họ yếu (dù có thể trước đó ít tham dự thánh lễ, lãnh nhận các bí tích, ít đọc kinh cầu nguyện), vì có nhiều nguyên do khác nhau dẫn đến, từ hoàn cảnh sống, gặp cú sốc bất ngờ, yếu tố sinh học và sức khỏe thể lý, đến “mưa dầm thấm lâu” những yếu tố nào đó. Thay đổi cách nhìn và lối suy nghĩ sẽ dẫn đến thay đổi ngôn từ trong giao tiếp, bởi vì một cách chủ quan, ta nghĩ nói như thế là có ý tốt, nhưng vô tình làm người nghe cảm thấy mình bị xúc phạm, bị đào xới thêm nỗi đau đang trải qua. Điểm tiếp theo, không trở thành “các bà tám, anh tám, chị tám…” về họ, vì có thể sẽ đẩy họ rơi vào tình trạng nặng hơn và khép kín bản thân lại. Đánh mất sự tin tưởng với người khác sẽ tạo thêm khó khăn cho việc chữa lành tâm lý. Là mục tử, linh mục cần giúp cộng đoàn hiểu và điều chỉnh lại các hành vi đó dựa trên Tin Mừng và hạnh các thánh: Thầy Giêsu đã từng đau buồn tột độ đến đổ mồ hôi máu trong Vườn Cây Dầu; thánh Gioan Thiên Chúa, thánh Têrêsa Avila từng trải qua bóng đêm tâm hồn và khủng hoảng tinh thần. Bên cạnh đó, với sự hỗ trợ của các chuyên gia sẽ giúp cộng đoàn hiểu đúng về sức khỏe tinh thần. Tùy theo điều kiện của giáo xứ, vị mục tử có thể thiết lập phòng Lắng Nghe - Đồng Hành và quy tụ nhóm hỗ trợ để những người đang gặp khó khăn được ngồi lại, đủ tin tưởng chia sẻ những gì họ đang trải qua, trong một môi trường thật sự an toàn và bảo mật thông tin.
Xây dựng mạng lưới hỗ trợ
Bây giờ chúng ta thử dự báo về tương lai xa hơn, nếu Giáo hội Việt Nam muốn xây dựng chương trình mục vụ sức khỏe tinh thần, thì đâu là việc cần ưu tiên? Làm thế nào để kết nối linh mục, tu sĩ, bác sĩ và chuyên gia tâm lý cùng chung tay?
- Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh: Việc ưu tiên không phải là thành lập ngay các trung tâm tư vấn lớn, mà là mở rộng nhận thức và đào tạo nhân sự nền tảng. Tôi cho rằng cần đào tạo và nâng cao nhận thức cho đội ngũ mục tử và lãnh đạo. Chuẩn hóa truyền thông và xóa bỏ định kiến trong cộng đoàn. Giáo hội không nhất thiết phải tự mình chữa trị mọi rối loạn tâm lý, nhưng biết gởi người đang cần được giúp đỡ đến đúng nơi, gặp đúng người; quy tụ và kết nối các chuyên viên những lãnh vực khác nhau, kể cả chuyên viên ngoài Công giáo nhưng có sự tôn trọng sâu sắc đối với đức tin và giá trị đạo đức Công giáo. Để thực hiện, cần xây dựng cơ chế chuyển giao, đó là khi các linh mục hay tu sĩ tiếp nhận một ca ngoài thẩm quyền mục vụ, các ngài có sẵn một “mạng lưới an toàn” để giới thiệu người cần được giúp đỡ đến những chuyên khoa, trong khi vẫn giữ được sự đồng hành tâm linh phía sau.
- Linh mục Giuse Phạm Đức Dũng: Hình thành mạng lưới linh mục - tu sĩ - bác sĩ - chuyên gia tâm lý là điều cần thiết cho mục vụ sức khỏe tinh thần, vì mỗi thành phần đều có những khả năng riêng và không ai có thể đảm nhận tất cả. Linh mục chăm lo đồng hành đời sống cầu nguyện thiêng liêng, giúp tìm lại niềm hy vọng không bao giờ thất vọng (x. Rm 5,5), tìm lại được ý nghĩa của cuộc sống. Không chỉ tu sĩ mà giáo lý viên và các thành viên mục vụ đều là những thành tố quan trọng, vì thông qua mối tương quan gần gũi sẽ dễ phát hiện các dấu hiệu về sức khỏe tinh thần, và là nguồn trợ lực cho việc duy trì sự đồng hành. Bác sĩ giúp chẩn đoán và điều trị các vấn đề về y khoa. Chuyên gia tâm lý giúp chữa lành các vết thương tâm hồn, sang chấn tâm lý. Từ đó thành lập một “hệ sinh thái chữa lành” trong giáo phận hay liên giáo xứ, thiết lập mối liên lạc và duy trì trao đổi tình trạng cụ thể của đối tượng để cùng phối hợp chữa trị - đồng hành hiệu quả.
- Nữ tu Thécla Trần Thị Giồng: Thật ra, Giáo hội có thể và có trách nhiệm chăm sóc cho phần đời sống tinh thần của con người, đặc biệt những người bị tổn thương, khủng hoảng, cô đơn… Không chỉ những người có chuyên môn mới làm được việc này, mà mỗi người - với khả năng, sự chuẩn bị, và với “cái tâm” - đều có thể góp phần cho lãnh vực “Mục vụ sức khỏe tâm thần” dưới những mức độ khác nhau. Trước hết, với thái độ lắng nghe chân tình, chăm chú là đã tạo điều kiện cho những người anh em mở lòng bày tỏ nỗi đau, thao thức, bức xúc…, và như thế là đã bắt đầu tiến trình chữa trị rồi. Lắng nghe kèm với thái độ quan tâm và đồng cảm, nhất là với tâm thế tôn trọng, là điều mà nhiều người có thể góp phần cho việc chăm lo “sức khỏe tâm thần” hay tinh thần của những người anh em.
- Ths-BS Nguyễn Lan Hải: Tôi nghĩ, để bắt đầu xây dựng một chương trình mục vụ sức khỏe tinh thần hiệu quả tại Việt Nam, việc ưu tiên thực hiện trước tiên và cốt lõi nhất là nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến và đào tạo nhân sự căn bản. Ngoài ra, nên tạo mạng lưới hỗ trợ với các chuyên gia Công giáo và xã hội. Tôi rất thích ý tưởng về hình thành mạng lưới linh mục - tu sĩ - bác sĩ - chuyên gia tâm lý để nâng đỡ đời sống tinh thần của các giới trước những khủng hoảng tinh thần. Nếu có, đây là một mô hình hỗ trợ toàn diện rất thiết thực, kết hợp giữa chiều kích đức tin/ tâm linh, nhân bản/ tâm lý, và y học/ sinh học. Mỗi mắt xích trong mạng lưới có một sứ mệnh riêng, cần tôn trọng chuyên môn của nhau để tránh chồng chéo. Để vận hành hiệu quả, cần xác định rõ vai trò và giới hạn của từng thành phần. Bên cạnh đó, cũng phải chăm sóc chính những người đi chăm sóc (self-care), vì bản thân các linh mục, tu sĩ, bác sĩ và chuyên gia tâm lý cũng dễ kiệt quệ cảm xúc (burnout) do phải gánh vác nỗi đau của quá nhiều người. Mạng lưới cần có những không gian hoặc nhóm sinh hoạt riêng, để các thành viên được nâng đỡ, tĩnh tâm và nghỉ ngơi.
Đồng hành bằng đức tin và hành động cụ thể
Chúng ta đã trao đổi nhiều đến những hình thái chuyên môn, nhưng người Công giáo còn những phương thế hỗ trợ “chữa lành” bằng việc cầu nguyện, đời sống bí tích và sự đồng hành thiêng liêng…, đây có lẽ cũng là một mảng cần quan tâm trong mục vụ tâm lý Công giáo? Xin các chuyên gia gởi một thông điệp đến những người đang âm thầm chịu đựng tổn thương tâm lý, trước khi chúng ta khép lại buổi “bàn tròn” rất bổ ích này.
- Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh: Đời sống tâm linh và sức khỏe tinh thần có mối tương quan mật thiết. Việc thực hành đức tin không chỉ mang lại giá trị ơn cứu độ mà còn là những nguồn lực nâng đỡ tự nhiên vô cùng mạnh mẽ cho tâm trí. Tuy nhiên, việc nhận biết rõ ràng sức mạnh lẫn ranh giới của các phương thế thiêng liêng là điều cốt lõi để tránh rơi vào nguy cơ “thiêng liêng hóa” bệnh lý. Có thể thấy, cầu nguyện giúp “sơ cứu” cảm xúc và giảm stress. Bí tích Thánh Thể giúp tĩnh tâm và khôi phục năng lượng; Hòa Giải giúp giải tỏa mặc cảm tội lỗi; cộng đoàn giúp xóa bỏ cô độc và kết nối xã hội; và đồng hành thiêng liêng giúp tìm lại ý nghĩa cuộc sống. Thánh Tôma Aquinô từng đưa ra một nguyên tắc thần học kinh điển: “Ân sủng không phá hủy tự nhiên, nhưng hoàn thiện tự nhiên”.
Xin gởi đến những người đang âm thầm chiến đấu với nỗi đau tinh thần rằng, sự kiệt sức hay nỗi đau tâm trí không phải là bằng chứng cho thấy ông bà (anh chị) kém đức tin, mà là dấu chỉ cho thấy ông bà (anh chị) đã gánh vác quá nhiều trong một thời gian quá dài. Ông bà (anh chị) không cô độc: Ngay cả những vị thánh lớn như thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu hay mẹ Têrêsa Calcutta cũng từng trải qua “đêm tối đức tin”, những giai đoạn kiệt quệ, và cảm thấy bị bủa vây bởi sự trống rỗng, thiếu vắng cảm xúc, cảm giác bị bỏ rơi. Và ai cũng được phép mệt mỏi: Khi không thể cầu nguyện, không thể thốt lên một lời kinh trọn vẹn, xin hãy nhớ rằng chỉ một tiếng thở dài, một giọt nước mắt hay sự hiện diện im lặng của ông bà (anh chị) trước Thánh Giá Chúa, cũng đã là một lời cầu nguyện sâu sắc nhất. Hãy can đảm tìm kiếm sự trợ giúp: Đây không phải là sự thoái lui về mặt đức tin, mà là một hành vi trách nhiệm và yêu thương đối với “đền thờ Chúa Thánh Thần” chính là thân xác và tâm trí của mình.
Tôi cũng xin gởi đến các gia đình Công giáo lời cầu chúc sẽ biến ngôi nhà mình thành tổ ấm, thành nơi an toàn để trở về, chứ không phải là phòng xử án của những chuẩn mực; các giáo xứ sẽ là “bệnh viện dã chiến”, nơi băng bó vết thương chứ không phải nơi dán nhãn tổn thương. Vì giáo xứ không chỉ là nơi cử hành các nghi lễ, mà còn cần trở thành một không gian an toàn, nơi có những đôi tai biết lắng nghe, những mục tử biết phân định ranh giới giữa tâm linh và y khoa, và một mạng lưới sẵn sàng nâng đỡ những ai đang bên bờ vực kiệt sức.
- Ths-BS Nguyễn Lan Hải: Cầu nguyện, đời sống bí tích, cộng đoàn và sự đồng hành thiêng liêng mang lại những giá trị lớn cho đời sống tinh thần, nhưng không thể thay thế các biện pháp can thiệp y khoa hay tham vấn chuyên sâu khi có vấn đề tâm lý thực sự. Ý cầu nguyện tháng 10.2026 của Đức Thánh Cha Lêô XIV là cầu cho mục vụ sức khỏe tâm thần, mong muốn Giáo hội trở thành một ngôi nhà rộng mở, đồng hành mà không phán xét hay loại trừ ai. Xin gởi đến những người đang âm thầm chiến đấu với sức khỏe tinh thần vài điều rằng, (1) Bạn không đơn độc và không bị bỏ rơi: Nỗi đau tinh thần, trầm cảm hay khủng hoảng không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối đức tin hay một lỗi lầm. Thiên Chúa luôn thấu suốt những vết thương thầm lặng mà không ai nhìn thấy; (2) Hãy cho phép mình được bộc lộ và tìm sự giúp đỡ: Việc tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý, y tế bên cạnh việc cầu nguyện là cần thiết và hoàn toàn chính đáng. Và gởi đến các dòng tu rằng, (1) Hãy mở lòng lắng nghe thay vì phán xét: Cộng đoàn cần là điểm tựa đầu tiên bằng sự hiện diện kiên nhẫn, không gắn mác hay trách cứ khi anh/chị em gặp bất ổn tâm lý; (2) Đồng hành trong hy vọng: Thay vì đứng ngoài nhìn nỗi đau của anh/chị em, hãy cùng bước đi, cầu nguyện và kết nối họ với các chuyên gia y tế hoặc mục vụ khi cần; (3) Xây dựng ngôi nhà không kỳ thị: từ ý nguyện của Đức Thánh Cha, thiết lập hoặc quan tâm đúng mức đến mục vụ sức khỏe tâm thần, xóa bỏ sự kỳ thị và phân biệt đối xử. Tạo ra một không gian an toàn trong sinh hoạt cộng đoàn, nơi những người đau khổ tinh thần cảm nhận được sự ấm áp của tình người và lòng thương xót của Thiên Chúa.
- Nữ tu Thécla Trần Thị Giồng: Tôi muốn nhấn mạnh là “Mục vụ sức khỏe tâm thần” cần bắt đầu từ cơ bản là đời sống gia đình, nơi môi trường xây dựng nhân cách, giá trị sống cho mỗi sinh linh. Đời sống gia đình bao gồm nhiều mặt, nên cần sự đóng góp của nhiều thành phần trong Giáo hội. Quan trọng nhất là nên hình thành một chương trình phong phú, chất lượng và phân công hợp lý, hợp tình. Có lẽ nhiệt tình thôi chưa đủ, mà còn cần tổ chức một cách khoa học, nghĩa là những ai tha thiết phục vụ cần được chuẩn bị, được đào tạo và tự đào tạo. Đây là điều cơ bản nói lên sự tôn trọng con người và hiệu quả trong công việc.
Chúng ta là những tạo vật vừa cao quý, vừa mong manh, vừa xác thể vừa tinh thần, nên để phục vụ “con người”, chúng ta rất cần được đào luyện và tự đào luyện về đời sống thiêng liêng sâu sắc, nhưng cũng đừng quên yếu tố nhân bản. Một mặt, “chúng ta không thể cho điều mình không có”; nhưng mặt khác, dám làm vì tin tưởng vào ơn lành và sự trợ giúp của Chúa, vì Ngài đã hứa: “Ơn Ta đủ cho con”.
Minh Hải - Bích Vân - Anh Thư - Quốc Thịnh thực hiện
.webp)
Bình luận