Ngày còn nhỏ, tôi sống tại một khu dân cư nghèo ngoài đê sông Hồng ở Hà Nội. Hàng đêm, tôi thường nghe tiếng rao bán quà bánh, của những người hành nghề tẩm quất dạo… Nhà tôi nằm sâu tít trong một con ngõ nhỏ, nhưng đêm nào cũng vang vọng đủ loại tiếng rao rộn rã.
Cứ sau giờ cơm tối là những người bán bánh mì nóng, xôi khúc nóng, lạc rang, ngô rang… lại đi vào ngõ, cất tiếng rao với đủ cung bậc âm thanh to nhỏ khác nhau, nghe khá vui tai. Muộn hơn một chút, vào khoảng 22-23 giờ, là những người hành nghề tẩm quất, cạo gió, giác hơi dạo. Tay xách chiếc chiếu nhỏ, vai khoác túi đồ nghề với mấy lọ dầu xoa bóp, họ rảo bước vào ngõ, tiếng gót chân nện đều đều xen lẫn tiếng rao, đôi khi có thêm âm thanh lách cách đặc trưng từ hai chiếc chuông nhỏ. Càng về khuya, không gian tĩnh mịch khiến tiếng rao càng thêm trong trẻo, vang xa: “Ai quất đê…”, “Quất… ơ…”. Những tiếng rao đan xen, phá vỡ sự yên ắng của con ngõ nhỏ. Tuổi thơ tôi dường như cũng lớn lên theo nhịp bước và âm thanh thân thuộc ấy. Chiếc giường ngủ của tôi kê sát cửa sổ nhìn ra ngõ, nơi những người bán hàng rong thường đi qua. Nhiều hôm, dù không mở cửa sổ để dõi theo họ, tôi vẫn nghe rõ từng tiếng rao. Nghe nhiều thành quen, đến nỗi chỉ cần nhận ra tiếng rao của người bán món gì là tôi biết đã đến cữ giờ ấy, chẳng cần xem đồng hồ.
Ký ức tuổi thơ tôi luôn chất chứa lời ru ngọt ngào của bà, của mẹ, cùng những tiếng rao đêm thân thuộc vọng vang trong con phố nghèo. Có thể với những vị khách từ quê ra, tiếng rao liên tục khiến họ mất ngủ vì chưa quen. Nhưng với nhiều người sống ở thành phố, tiếng rao đã trở thành một phần nhịp sống đô thị. Sự thân thuộc ấy đôi khi khiến người ta cảm thấy yên lòng, như được ru vào giấc ngủ bởi những âm thanh quen thuộc. Nó cũng giống như những người sống cạnh đường ray tàu hỏa. Hàng đêm, những chuyến tàu xuôi ngược chạy qua, tiếng còi và động cơ vang rền, vậy mà họ vẫn ngủ ngon như không có chuyện gì xảy ra. Tôi nghĩ, nếu một ngày phải rời xa đường ray, xa tiếng còi tàu và âm thanh ầm ầm của những chuyến tàu đêm, có khi họ lại thấy nhớ, thậm chí khó ngủ cũng nên.
Thời gian trôi qua, những món quà vặt dân dã ngày nào dường như không còn phù hợp với nhịp sống của nhiều người dân đô thị. Dịch vụ đặt hàng và giao tận nơi ngày càng phổ biến, giúp cả người mua lẫn người bán thuận tiện hơn. Chỉ cần có tiền và một chiếc điện thoại thông minh, người ta đã có thể đặt mua đủ thứ, từ món ăn đến những vật dụng cần thiết. Bởi vậy, những người từ các tỉnh lẻ lên thành phố mưu sinh bằng nghề bán quà vặt ban đêm ngày càng ít đi. Ngay cả nghề tẩm quất, cạo gió, giác hơi dạo cũng dần mất chỗ đứng khi các cửa hiệu mọc lên khắp nơi, với dịch vụ và tiện nghi ngày càng đầy đủ. Tiếng rao đêm vì thế cũng thưa vắng. Trên những con phố hôm nay, thật khó bắt gặp một tiếng rao quen thuộc; nếu còn, có lẽ cũng chỉ là tiếng rao của vài người bán xôi, bánh khúc phục vụ những người lao động nghèo.
Tôi đã rời Hà Nội vào lập nghiệp ở vùng đất phương Nam đầy nắng gió từ lâu. Mỗi lần có dịp trở về, hoặc đôi khi chỉ vì nhớ nhà, tôi lại nhớ những tiếng rao đêm thân thuộc, gắn với biết bao kỷ niệm. Với những người sống nặng lòng hoài niệm như tôi, những nét sinh hoạt văn hóa một khi đã ăn sâu vào đời sống và nếp nghĩ, dù mai một rồi mất đi, vẫn phảng phất một ký ức khó phai.
Thạch Bích Ngọc
Bình luận