Cảnh báo hiện tượng mưa nhựa

Vào thời điểm tập trung ở Paris trong cuối tháng 5 vừa qua để tham gia nỗ lực đàm phán liên quan đến ô nhiễm nhựa, các nhà ngoại giao đến từ 175 nước được khuyến cáo nên mang theo dù, nhưng không phải để che mưa mà là che… rác nhựa.

Thủ đô Pháp được dự báo sẽ trải qua hiện tượng… mưa nhựa trong suốt 5 ngày tổ chức hội nghị về phát triển công cụ ràng buộc pháp lý liên quan đến ô nhiễm nhựa trên toàn thế giới. Đó là nội dung của dự báo thời tiết đầu tiên về hiện tượng mưa nhựa, theo đúng nghĩa đen.

Nguy cơ từ mưa nhựa

AFP dẫn cảnh báo của đội ngũ chuyên gia nghiên cứu về hiện tượng “thời tiết mới” cho thấy ước tính có từ 40 đến 48 kg mẩu nhựa trôi nổi trong không khí và rơi xuống vùng thủ đô Paris của Pháp trong mỗi 24 giờ vào những ngày nói trên. Nếu trời mưa lớn trong thời gian này, khối lượng mưa nhựa nhiều khả năng tăng gấp 10 lần. “Số liệu thực tế đến từ báo cáo có thể buộc các nhà đàm phán phải tập trung hơn nữa trên bàn thương thuyết”, AFP dẫn lời tiến sĩ Marcus Gover, người đứng đầu nỗ lực nghiên cứu nhựa của Tổ chức Minderoo (trụ sở ở Perth, Úc).

“Các hạt nhựa phân rã trong môi trường và con người cuối cùng sẽ là phía hấp thụ hỗn hợp độc hại này. Khi xâm nhập cơ thể người, chúng sẽ tạo nên những hậu quả khôn lường”, báo cáo cho biết. Trong những năm gần đây, giới khoa học ngày càng tỏ ra quan ngại hơn về ảnh hưởng nhựa với môi trường và sức khỏe con người, sau khi các nhà khoa học liên tục công bố nhiều báo cáo ghi nhận sự hiện diện nguy hiểm và lâu dài của chúng.

Trong điều kiện tự nhiên, các hạt vi nhựa nhiều màu sắc - tức những hạt có đường kính chưa đến 5mm, đã được tìm thấy trong lõi băng gần Bắc Cực và thậm chí bên trong cơ thể những loài cá sinh sống ở những tầng sâu nhất và tối tăm nhất của đại dương. Báo cáo đăng tải trên Tạp chí National Geographic của Mỹ vào năm 2022 đề cập sự xuất hiện của rác nhựa ở Rãnh Mariana của Thái Bình Dương, vốn nơi sâu nhất của đại dương với độ sâu 10.975m.

Số liệu của Chương trình Môi trường LHQ ước tính rác nhựa mỗi năm giết chết hơn 1 triệu cá thể chim biển và khoảng 100.000 cá thể động vật có vú ở biển. Còn các cộng đồng cá voi xanh bị đẩy vào tình trạng phải hấp thụ đến 10 triệu hạt vi nhựa/ngày. Và theo một báo cáo, mỗi phút các đại dương lại tiếp nhận lượng rác nhựa tương đương với một xe chở rác.

Ảnh hưởng ở người

Ở người, hạt vi nhựa được tìm thấy bên trong máu, sữa mẹ và nhau thai. Bên cạnh đó, các cuộc nghiên cứu ở động vật cho thấy có sự liên hệ giữa hoá chất trong hạt vi nhựa và nguy cơ gia tăng ung thư, các vấn đề về sinh sản và những đột biến ADN. Tuy nhiên, dữ liệu về ảnh hưởng của hạt vi nhựa ở người vẫn còn thiếu.

“Trong cơ thể người, loại nhựa mà chúng ta cần lo lắng nhất có lẽ là nhóm với kích thước từ 10 nanomét đến 1 micromét”, AFP dẫn lời bác sĩ nhi khoa Christos Symeonides của Bệnh viện Nghiên cứu Nhi khoa Murdoch (Úc) và Tổ chức Minderoo. Chuyên gia này cảnh báo đây là nhóm hạt vi nhựa nhiều khả năng nhất có thể xâm nhập những màng sinh học và tiến vào mô tế bào, bao gồm hàng rào máu não. “Điều đáng nói ở đây chính là chúng ta chỉ mới từ bỏ thái độ tránh né để đối mặt nguy cơ tiềm tàng đến từ nguy cơ của hạt vi nhựa đối với sức khoẻ con người”, ông cho biết.

Dự báo về hiện tượng thời tiết mới mẻ ở vùng thủ đô Paris chỉ tập trung vào các hạt nhựa có kích thước lớn hơn, đa số là sợi nhựa tổng hợp với chiều dài ít nhất 50 micromét (micron). Để dễ hình dung, sợi tóc người có bề ngang khoảng 80 micron. Và phương pháp luận được các nhà nghiên cứu của Tổ chức Minderoo áp dụng cho dự báo mới lại không đo kích thước rác nhựa rơi xuống không khí trong thời gian thực. Thay vào đó, báo cáo dựa trên cuộc nghiên cứu được khởi động ở Paris và thu thập mẫu từ nhiều nơi khác nhau ở Pháp trước khi tổng hợp trong điều kiện phòng thí nghiệm và cho ra kết quả hiện tại.

Công trình nghiên cứu mang tính chất tiên phong này cho phép đội ngũ chuyên gia xác định được đa số các hạt nhựa rơi xuống khắp diện tích 2.500 km² của Paris là nylon và polyester, có lẽ từ quần áo. Những mẩu còn lại xuất phát từ lốp của các phương tiện vận chuyển cơ giới, đặc biệt khi tài xế kích hoạt phanh xe. Dựa trên những thông số đó, đội ngũ chuyên gia ước tính có đến 10 tấn sợi nhựa rơi xuống vùng thủ đô Paris trong một năm. Mật độ “mưa nhựa” có thể gia tăng nếu trời đổ mưa lớn.

Nỗ lực đo đạc do các nhóm khác thực hiện cũng phản ánh kết quả tương tự ở khoảng 6 thành phố trên thế giới ngoài Paris. Nguy hiểm hơn, hạt vi nhựa trong quá trình rơi xuống đất có thể xâm nhập cơ thể người trong những ngày gió lớn.

Thế giới đang ứng phó như thế nào?

Năm ngoái, 175 quốc gia nhất trí nỗ lực xây dựng thoả ước quy định những ràng buộc về pháp lý nhằm ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm nhựa, với mục tiêu vào năm 2024 sẽ hoàn tất các nỗ lực đàm phán. Thế nhưng, vào thời điểm hội nghị lần hai được tổ chức từ ngày 29.5, dự kiến sẽ vẫn chưa có bất kỳ thoả thuận đột phá nào đạt được trong lần này. Nội dung thảo luận chính được dự kiến tập trung vào việc cấm nhựa sử dụng một lần trên toàn cầu, cơ chế phạt những nước xả rác nhiều và đánh thuế các bên tạo ra nhựa nguyên sinh, chỉ nhựa tách ra từ dầu mỏ.

Tuy nhiên, trong trường hợp các bên đạt được nhất trí và áp dụng toàn bộ những biện pháp trên, phía chuyên gia và những tổ chức vận động môi trường xanh cho rằng vẫn chưa đủ để cắt giảm tình trạng thải rác nhựa vào môi trường. Thay vào đó, họ kêu gọi phải làm sao loại bỏ hoàn toàn việc sản xuất nhựa trên thế giới nếu thực sự muốn tạo ra sự thay đổi.

Theo xu hướng sử dụng nhựa hiện tại, báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính số lượng nhựa được sản xuất từ nhiên liệu hoá thạch (tức nhựa nguyên sinh) vào năm 2060 sẽ tăng lên 1,2 tỷ tấn, trong khi rác nhựa sẽ vượt qua 1 tỷ tấn.

BẠCH LINH