Nằm trên tuyến quốc lộ 80 dẫn từ Long Xuyên về Rạch Giá, thuộc ấp Phụng Thạnh, xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ, nhưng giáo xứ Ðền Thánh Giuse An Bình lại thuộc giáo phận Long Xuyên và là Trung tâm Hành hương kính vị cha nuôi Chúa Giêsu của giáo phận này. Ðền Thánh hình thành mang theo nhiều dấu ấn gắn với quá trình phát triển đời sống và văn hóa trong vùng, là hình ảnh Giáo hội lữ hành sống động.
Trường học và một cơ duyên tình cờ
Trong lễ khánh thành Đền Thánh Giuse An Bình ngày 30.6.1996, Đức cha Bùi Tuần, bấy giờ đương là Giám mục Phó GP Long Xuyên, đã ví von nơi đây như “một biểu tượng của đức bác ái”, và thánh Giuse là dấu chỉ tình thương Thiên Chúa giữa dân nghèo. Từ đâu mà vị giám mục đã nhận xét như vậy?
Câu chuyện bắt đầu cuối thập niên 80 của thế kỷ trước. Lúc đó, linh mục Phêrô Phan Đình Sơn đang phục vụ tại giáo xứ Hiếu Hiệp (kênh H, trong vùng Cái Sắn), nhưng được Tòa Giám mục cho phép hằng tuần về căn nhà tổ đầu kinh F để dâng lễ cho mẹ mình tham dự, vì tuổi cao sức yếu, bà cố không thể đến nhà thờ cách nhà khá xa. Trong những lần đi về như vậy, cha được nghe kể nhiều về những khó khăn của người dân nơi đây: người lớn quanh năm mưu sinh vất vả, còn trẻ nhỏ thì đi học khá xa nhà, nên nhiều đứa bỏ học. Cha nghĩ đến nguy cơ lớn lên cái nghèo của người dân sẽ bám riết trong vòng lẩn quẩn. Hiểu rằng để cải thiện những hoàn cảnh, phải bắt đầu từ con chữ, nên vị mục tử nhiệt thành này đã bàn với bà con nơi đây và với gia đình mình, là làm sao để có một trường học gần nhà để nhiều con trẻ có cơ hội đến trường. Được sự động viên của Tòa Giám mục Long Xuyên, cùng việc hỗ trợ hết mình của chính quyền địa phương, ước mơ đó nhanh chóng thành hiện thực: một ngôi trường dân lập mang tên An Bình - gồm hai cấp mầm non và tiểu học - đã hiện diện ngay trên mảnh đất hương hỏa của nhà cha Sơn, khởi đầu cho hành trình gieo chữ trên miền đồng bằng còn nhiều thiếu thốn, bộn bề, gần 40 năm trước.
Lập trường đã khó, nhưng để duy trì hoạt động còn gian nan gấp bội. Đầu tiên là vấn đề nhân sự. Là trường dân lập, tài chánh gần như dựa vào lòng hảo tâm của một số nhà thiện nguyện và sự chạy vạy đắp đổi của vị linh mục sáng lập, nên tìm ra nguồn giáo viên cơ hữu, cố định là không dễ. Cũng may, do lúc đó vùng này trẻ mẫu giáo và tiểu học công lập chỉ học một buổi, nên sau giờ đứng lớp, một số thầy cô giáo trong và ngoài đạo đã tự nguyện dành phần thời gian còn lại để giúp các em học sinh tại An Bình, như một công việc thiện nguyện bác ái. Nhờ sự chung tay ấy, các lớp học được tổ chức đều đặn, bao trẻ nhỏ đã dễ dàng đi tìm con chữ, gần như học miễn phí.
Và, cũng chính vì hình thành bằng tình thương, vô vị lợi, nên trường nhanh chóng phát triển. Từ vài lớp học trong căn nhà thô sơ ban đầu, chỉ trong một thời gian ngắn đã tăng lên vài trăm học sinh, trường đã phải mở rộng thêm phòng ốc, ghế bàn. Hiệu trưởng cũng là một giáo dân có chuyên môn trong vùng; bên cạnh trường học, cha Sơn còn mở cả phòng đọc báo, xưởng dạy nghề, phòng phát thuốc, phục vụ bà con, bất luận lương giáo.
Từ năm 2017, do đã lớn tuổi, không thể đảm đương hết công việc trường nên cha Sơn đã giao cho các nữ tu dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ đảm trách từ việc dạy đến điều hành. Trường đang có 5 lớp tiểu học với hơn 150 em. Sĩ số này so với bây giờ là khiêm tốn, vì trường lớp nay đã được xây dựng nhiều, điều kiện đi lại cũng hết chông chênh, nhưng đặt trong bối cảnh thập niên 80-90 của thế kỷ trước, khi giáo dục còn nhiều thiếu thốn ở vùng kênh rạch, thì vai trò của trường tư thục An Bình quả là không nhỏ. Theo nữ tu Hiệu trưởng Ngô Thị Thanh, tổng kết gần 40 năm gieo chữ, rất đông trẻ khởi đầu từ mái trường này đã được tạo bệ phóng trên đường học vấn; nhiều em nay đã là kỹ sư, giáo viên hay những người thợ lành nghề, có cuộc sống tốt.
Đền Thánh Giuse trên những đồng lúa
Khi trường học đã ổn định, xem như đã đáp ứng được một phần nhu cầu tinh thần cho trẻ nhỏ, cha Phêrô Phan Đình Sơn lại nghĩ đến việc đáp ứng tâm linh cho một bộ phận người Công giáo miền này, nhất là những người lớn tuổi không thể một mình đến nhà thờ Thạnh An cách vài cây số. Cha vốn có lòng sùng kính đặc biệt với thánh Cả Giuse, là Đấng bảo trợ người lao động và những gia đình nghèo. Vì thế, ngay bên cạnh ngôi trường dựng trên đất nhà bà cố, cha làm một ngôi nhà nguyện bằng lá có đài thánh Giuse, với mong muốn đây không chỉ là nơi dâng lễ hằng tuần cho mẹ mà còn là một “Đền Thánh nhỏ” để người dân đến cầu nguyện, phó thác, xin ngài cầu bầu cùng Chúa cho gia đình, cho công việc mưu sinh giữa bao khó nhọc của cuộc sống dựa vào kênh rạch, đồng lúa mấy mươi năm trước. Đó cũng chính là nền móng hình thành giáo họ An Bình, trực thuộc giáo xứ Thạnh An về sau. Đến năm 1996, khi giáo họ phát triển đủ về các mặt, đã được giáo phận nâng lên thành giáo xứ An Bình, và toàn bộ cơ sở vật chất cũng được trao về giáo phận.
Lại nói về ngôi Đền Thánh Giuse, ngay từ thuở đầu, lòng sùng kính thánh nhân nhanh chóng lan tỏa trong dân. Vào các thứ tư đầu tháng, thường xuyên có những linh mục có trách nhiệm ở Tòa Giám mục Long Xuyên về dâng lễ, giáo dân trong và ngoài khu vực đến tham dự và cầu nguyện ngày một đông. Trong cả hai dịp Đại Năm Thánh 2000 và Năm Thánh Truyền Giáo 2004, Đức Giám mục Gioan Baotixita Bùi Tuần đã chọn nơi đây làm một trong những điểm hành hương của toàn giáo phận Long Xuyên. Đến ngày 12.9.2010, Đức cha Giuse Trần Xuân Tiếu - Giám mục Long Xuyên khi ấy - đã chủ sự lễ đặt viên đá xây dựng nhà thờ, đồng thời công bố An Bình sẽ là Trung tâm Hành hương kính thánh Giuse của toàn giáo phận.
Hiện thì giáo xứ Đền Thánh Giuse An Bình đã đi vào quy củ như bao giáo xứ truyền thống khác, có sáu giáo khu đều có tên bắt đầu bằng chữ “An”: An Hòa, An Phước, An Lộc, An Thái, An Thịnh, An Hiệp. Theo lời cha Sơn - người từng làm chánh xứ này từ khi thành lập đến năm 2010 - thì những tên gọi đó không phải được đặt ngẫu nhiên, mà chứa đựng dụng ý mục vụ sâu xa: chữ “An” ngoài mang tính kế tục nguồn gốc - vì xứ An Bình vốn tách ra từ giáo xứ mẹ Thạnh An - còn là lời cầu chúc hòa bình và an vui cho từng gia đình; những chữ liền theo chữ An gợi lên những ý nguyện riêng cho từng giáo khu, như An Hòa chỉ sự thuận thảo, An Phước nhắc đến ơn lành, An Lộc cầu mong cho cuộc sống sung túc, An Thịnh nói lên điều ước phát triển, An Thái hướng đến sự yên ổn, còn An Hiệp gởi gắm một tinh thần hiệp nhất. “Tất cả kết lại thành một hoài bão chung: Ước nguyện hòa bình, an vui cho cộng đoàn và cho cả dân tộc, cũng là lời cầu chúc cho đời sống của từng gia đình trong giáo xứ”, cha Sơn cắt nghĩa.
Về giáo dân, An Bình đang có gần 1.400 tín hữu, chủ yếu gốc các giáo phận Bắc Ninh, Bùi Chu, Thái Bình. Khi lập họ đạo, cha Phêrô Sơn đã chọn dùng mõ, khánh và chuông Nam, còn lễ sinh thì mặc áo dài xưa trong phụng vụ. Khi được hỏi vì sao lại chọn những nhạc khí ấy trong thời điểm mà nhiều nhà thờ đã sử dụng chuông Tây, cha cho biết: “Vùng dọc quốc lộ 80 có đông đảo anh em thuộc nhiều tôn giáo khác nhau như Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo. Âm sắc của mõ, khánh hay chuông Nam vốn gần gũi với sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương, nên khi đưa vào sinh hoạt nhà thờ, sẽ tạo được sự hòa hợp tự nhiên, bà con sẽ thấy thân thuộc mà vẫn không đánh mất nét riêng của đạo Công giáo”. Giờ thì giáo xứ đã chuyển sang dùng chuông Tây, đồng phục lễ sinh cũng thay đổi theo quy định chung, thế nhưng, chiếc chuông Nam cũ vẫn được giữ lại trong khuôn viên nhà thờ như một kỷ vật quý, để mỗi lần nhìn vào, người ta lại nhớ về giáo đoàn những ngày đầu, và cũng như từ ngày xưa cũ, An Bình vẫn luôn chan hòa nơi vùng đất đa tôn giáo và giàu tình liên đới.
HOÀNG LONG
Bình luận