Vợ chồng em mới có một con thôi mà đã điên cái đầu. Bé nhà em lúc thì rất ngoan nhưng có lúc ương bướng, có lúc hỗn láo. Ba cháu dùng hết cách mà cháu chưa tiến bộ bao nhiêu. Chúng em phải thưởng - phạt con thế nào cho đúng?
(Nguyễn Thị K. - Biên Hòa)
Tâm lý con trẻ thường thích được khen và “kị” những lời chê bai, trách phạt. Cha mẹ khen để giúp con phát huy những điểm tốt và phạt để bé ngoan hơn, tự giác hơn. Thế nhưng khen con quá nhiều chưa chắc đã tốt, phạt con thật nặng chưa hẳn là hay.Mỗi gia đình có cách giáo dục riêng nhưng phải biết “khen trẻ đúng lúc, mắng đúng thời điểm và phạt hợp lý”.
Khen thưởng:
Khi làm được việc tốt trẻ muốn được công nhận, hãy khen ngợi và động viên dù chỉ là con biết chào hỏi và “cám ơn - xin lỗi”, biết xếp quần áo gọn gàng hoặc khi con khoe đã rửa tay sạch, làm xong bài tập, phụ giúp việc nhà... Lời khen cần được thực hiện ngay tại chỗ, con sẽ tự hào và vui như được nhận món quà. Không thổi phồng quá mức thành tích của con, làm vậy lời khen của cha mẹ sau này hóa nhàm, chỉ khiến trẻ trở nên huênh hoang, tự cao, háo danh.
Phần thưởng cho những cố gắng của con nên là cái mà trẻ ao ước. Không thưởng con dựa trên hành động mà dựa trên kết quả: “Con làm xong bài tập sẽ được đi chơi thêm nửa giờ; Con biết đạp xe thì sẽ tập bơi; Con thi tốt thì nghỉ hè sẽ đi biển”...
Không nên thưởng con vô tội vạ, nếu làm việc gì cũng được khen tấm tắc và tặng quà, trẻ sẽ nhàm chán và tỏ ra thờ ơ đồng thời liên tục leo thang, đòi mua thêm những thứ mà nó thích.
Tuyệt đối không mua chuộc con bằng tiền. Việc thưởng nóng sẽ ngầm tác động đến mục tiêu học tập của trẻ. Trẻ mất dần động cơ phấn đấu khi không nhận được món tiền như ý muốn, hoặc tiến tới ra điều kiện với cha mẹ: “Nếu không mua cho con cái này, con sẽ không làm cái kia”.
Kỷ luật:
Cha mẹ phải cho trẻ biết vì sao con bị phạt. Vì thế, trước đó phải xác định với trẻ những quy định cụ thể: cái gì được phép, cái gì không. Khi dạy con phải nhất quán, cùng một lỗi, không thể lần này bực thì phạt, lần khác vui thì bỏ qua. Nếu bố phạt con thì mẹ không được phản đối trước mặt trẻ.
Trong gia đình, trẻ phải biết nghe lời cả bố và mẹ. Đừng hạ uy tín của người kia cũng như của bản thân: mẹ đừng nói với con: “Chờ bố về, mẹ sẽ cho một trận!”, bằng cách đó, mẹ đã vô tình hạ thấp bản thân hoặc bố gạt ngang: “Mẹ thì biết cái gì!” khiến con đâm nhờn với mẹ. Cha mẹ cần làm gương và có uy tín với con, nếu không trẻ sẽ ấm ức và không tâm phục khẩu phục, dẫn tới có thái độ chống đối, thiếu lễ phép. Nếu cha mẹ có sai sót thì cũng phải giải thích và xin lỗi con.
Chọn hình thức thưởng - phạt tùy tình huống, mức độ hành vi, độ tuổi, tính khí của trẻ:
Chỉ cho con biết rõ lý do cha mẹ sử dụng “hình phạt và cho phép con tự giác chọn hình thức kỷ luật. Phải xử ngay mới có tính răn đe, vì trẻ con rất mau quên.
Cấm túc, cách ly với mọi người một lúc (Time out): mỗi khi trẻ hư thì bắt vào góc đứng hoặc ngồi im lặng quay mặt vào tường. Dùng đồng hồ đếm giờ để báo hiệu khi nào hết giờ phạt. Nếu trẻ vùng vằng thì nói sẽ vặn đồng hồ thêm vài phút nữa.
Tước đi một đặc ân nào đó: không được phép xem phim hoạt hình, nghe mẹ đọc truyện, đi nhà sách, mua đồ chơi...
Làm việc để chuộc lỗi: rửa bát đĩa, dọn giường ngủ, xếp lại giá sách, lau nhà...
Không kể tội và kể lể công lao với con. Không quát mắng trẻ ầm ĩ, sự nóng giận của cha mẹ đã không mang lại kết quả dạy dỗ con như mong muốn mà còn khơi dậy trong trẻ cảm giác chán ghét.
Hạn chế thấp nhất việc trừng phạt vào thân thể (đánh, trói, tát, bắt quỳ gối, bỏ đói). Thực ra đánh đòn chỉ làm cho trẻ sợ và đề phòng chứ không giúp nó nhận ra lỗi lầm và muốn sửa chữa. Trái lại có thể khiến trẻ hung hăng hoặc trở nên chai lì, khó bảo hơn. Đánh đòn có thể trở thành mầm mống bạo lực, làm trẻ nghĩ rằng lớn lên sẽ được phép vô tư đánh đập những người mình yêu thương.
Mong cha mẹ trở thành “Bao đại nhân” của bé.
THẠC SĨ- BÁC SĨ LAN HẢI
Bình luận