Termessos, từng một thời là cổ thành hùng mạnh - hiện thuộc tây nam Thổ Nhĩ Kỳ, đã chứng tỏ sự bất khuất trước quân đội của Alexander Ðại Ðế (356 trước Công nguyên - 323 TCN).
Ngày nay, Termessos chỉ còn là một tàn tích nằm trên núi cao ở phía tây nam Thổ Nhĩ Kỳ, chờ những người leo núi quả cảm chinh phục. Thế nhưng, ít có người từng làm được điều đó.
Tổ đại bàng cheo leo
Sau hơn 2 thiên niên kỷ, Termessos giờ đây vắng bóng con người. Theo Đài CNN, hiếm người nào có dịp đến tận nơi để chiêm ngưỡng “viên ngọc quý” trong thế giới khảo cổ học. Được bảo tồn trong thinh lặng, cổ thành khi xưa không mấy khi lộ diện trước mắt công chúng, một phần do ở độ cao và vị trí nằm bên trong công viên quốc gia. Đối với những người may mắn đến được, họ có dịp lang thang khắp một trong những di tích ấn tượng nhất của lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là nơi mang đến một bầu không khí tuyệt vời, khi mà lịch sử hòa quyện cùng phong cảnh; tầm nhìn giao thoa với sự im lặng; thiên nhiên xen lẫn sự hủy hoại. Tất cả những đặc điểm này cùng kết hợp để tạo nên một trong những kỳ quan khảo cổ đáng nể của Địa Trung Hải.
Ở Termessos, nơi đang dần bị nuốt chửng bởi thảm thực vật xung quanh và tàn tạ dần theo thời gian, các nhà khảo cổ học vô cùng ấn tượng trước những lăng mộ khổng lồ, những bể nước ngầm to lớn dưới lòng đất, các đền đài, những tường thành và một đấu trường hùng vĩ tọa lạc trên đỉnh đồi, giống như tàn tích Machu Picchu. Tuy ít được biết đến nhưng những du khách tò mò có thể tìm đến Termessos mà không mất quá nhiều công sức. Chỉ mất khoảng 45 phút chạy xe từ trung tâm thành phố Antalya đến cổng của công viên quốc gia núi Güllük-Termessos. Đây là khu bảo tồn đời sống hoang dã bao quanh tàn tích.
Sau khi mua vé giá 3 euro ở cổng công viên, khách bộ hành tiếp tục được xe chở tiếp 10 phút để tiến sâu vào những ngọn đồi với rừng thông và cây bụi, trên con đường có thể đạt độ cao khoảng 1.000m so với mực nước biển. Đi hết con đường, du khách sẽ đến một nơi nhìn qua giống như một bãi đậu xe chẳng có điểm gì đáng chú ý. Thế nhưng, trên thực tế, đó từng là một khu chợ của cổ thành, từng là nơi nhộn nhịp thương nhân và cư dân thành phố cách đây khoảng 2.000 năm. Đây chính là điểm khởi đầu cho chuyến phiêu lưu mang tên Termessos. Và điểm bắt đầu chính là… cái chết.
Những kẻ trộm mộ
Ở điểm cuối của khu chợ, hiện bị cây cối che phủ, là phần còn lại của con đường dẫn đến khu lăng mộ cho giới quý tộc và các thành viên tầng lớp thượng lưu thời xưa. Những chiếc quan tài đá được khắc những đặc điểm có thể hé lộ chủ nhân của ngôi mộ, như giáo và khiên dành cho chiến binh, nằm rải rác khắp nơi. Một số quan tài có kích thước khiêm tốn, trong khi số còn lại rất lớn, cung cấp manh mối về mức độ giàu có hoặc quyền lực của người bên trong. Thế nhưng, điều đáng tiếc là tất cả các lăng mộ, quan tài đều có dấu vết bị hủy hoại do nạn cướp mộ hoành hành suốt nhiều thế kỷ. Các thành mộ bị đập phá, hoặc nắp mộ bị mở toang dù được khóa bằng chốt kim loại. Rễ cây và dây leo cũng men theo những kẽ nứt để xâm nhập các công trình.
Băng qua khu lăng mộ và đi dọc theo một con đường dốc sẽ đến được trung tâm thành phố cổ. Những dấu vết để lại cho thấy Termessos từng được xây dựng vô cùng kiên cố, có lẽ vào thế kỷ IV hoặc V TCN, trước một thời gian dài so với thời điểm người La Mã phô diễn kỹ năng xây dựng tuyệt vời làm thay đổi thế giới lúc đó. Người dân ở Termessos được gọi chung là Solym, hậu duệ của Luwian, một nền văn minh cổ thống trị khắp khu vực hiện nay là Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng phải đến gần đây mới nhận được sự chú ý của giới khảo cổ học. Hiện vẫn chưa có nhiều thông tin về người Solym, cũng như thời điểm họ bắt tay vào xây dựng thành phố.
Một điều chắc chắn là họ biết rõ bản thân cần làm gì. Việc chọn địa điểm xây thành cho thấy một tư duy chiến lược tuyệt vời. Nơi này không chỉ nằm trên tuyến thương mại chính nối liền Địa Trung Hải, nên thành phố phát triển trù phú, mà độ cao và tầm nhìn khiến việc phòng thủ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Đó là lý do tại sao khi Alexander Đại Đế cùng đoàn quân hùng mạnh bất chấp nhiều nỗ lực vẫn không thể công phá hoặc phong tỏa để buộc thành phố phải đầu hàng. Alexander Đại Đế được cho là người đã gọi Termessos là “tổ đại bàng”. Sau đó, người La Mã đã thành công hơn trong quá trình tìm cách kiểm soát thành phố. Họ không dùng vũ lực, mà cấp quy chế tự trị cho cổ thành dưới “sự bảo hộ” của La Mã.
Thế nhưng, vị thế bất bại của Termessos lại bị phá hủy trước thiên tai. Một trận động đất đã ập đến vào khoảng thế kỷ IV hoặc V, dẫn đến sự sụp đổ của vùng đất từng một thời thịnh vượng, chỉ để lại tàn tích đến ngày nay.
HỒNG HOANG
Bình luận