Ðầu Xuân cầu may

Ngày Vía Thần Tài vào 10 tháng Giêng vừa rồi, các tiệm vàng ở phố Trần Nhân Tông Hà Nội đông nghịt. Khách hàng xếp hàng dài chen chúc từ sáng sớm để mong đến lượt mình mua được chút vàng với niềm tin sẽ đạt được may mắn trong năm. Một vài người tin rằng, mua được vàng ngày này sẽ phát tài phát lộc cho cả năm. Đây là hiện tượng mới có vài năm nay, nhưng phản ảnh một thực tế là lượng tiền và vàng dự trữ trong dân còn rất nhiều, các kênh huy động vốn ngân hàng vẫn chưa triển khai hết tiềm lực này. Nó cũng cho thấy tâm lý “ăn chắc mặc bền” của nhiều người, nhất là khu vực phía Bắc, nên việc tích vàng vẫn rất phổ biến từ trước tới nay. Họ chọn hướng mua vàng thay vì gửi tiền tiết kiệm hoặc đầu tư sản xuất, kinh doanh.

Mùa Xuân là mùa lễ hội, rất nhiều hội được khai vào tháng Giêng, nên người dân đi chơi hội rất đông. Nhiều cá nhân và đơn vị coi việc đi thăm quan du Xuân đầu năm là việc quan trọng, bởi nó giải quyết nhu cầu tâm linh. Đây là dịp nhiều người đi lễ bày tỏ thành tâm với các đấng linh thiêng và cầu mong cho một năm an bình và phát đạt. Các điểm di tích được coi là linh thiêng đón rất đông người, thường dẫn tới quá tải, mất trật tự, gây ô nhiễm khói bụi và rác. Nhiều người đi lễ với tâm thức thực dụng như cầu tiền tài danh vọng, tình duyên... Quan niệm mua bán, trao đổi đã ghi dấu trong nhiều du khách với các mâm cao cỗ đầy, vàng mã hóa cháy ngút trời, kèm theo hy vọng được bậc thần thánh phù hộ, trợ giúp. Đi lễ đầu năm cốt ở “tâm” chứ không hẳn ở “lễ”. Chẳng biết chữ “tâm” được bao nhiều người chú ý? Còn việc quá quan tâm đến “lễ lạt” đã gây ra nhiều cảnh phản cảm tại chốn linh thiêng mà báo chí vẫn nêu.

Ngành văn hóa và chức năng cũng vào cuộc, nhưng các chiến lược tuyên truyền dường như đem lại hiệu quả chưa cao. Năm nào cũng vòng quay: quá tải, ô nhiễm, chụp giật, phản cảm... lặp lại tại nhiều di tích. Điều đó cho thấy các khung pháp lý rất khó đụng tới những hành vi cá nhân và nhu cầu tâm linh của con người. Nếu chỉ nhằm hạn chế các hành vi phi văn hóa nơi đi lễ, thì chẳng khác gì chữa phần ngọn. Cái phần sâu trong ý thức của con người mới là gốc để kiểm soát hành vi. Năm nay Giáo hội Phật giáo đã có ý kiến về việc bỏ đốt vàng mã. Ý tưởng được nhiều người dân và chức năng ủng hộ, bởi sẽ tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng cho dân mỗi mùa lễ hội và giảm nguy cơ cháy nổ. Tuy nhiên, để hiệu quả, có lẽ cần một chiến lược dài hơi, bởi đây là một thói quen đã ăn sâu vào tâm thức người Việt.

Hiện tượng cầu may, cầu tài, cầu lộc đầu năm tại các lễ hội đầu Xuân năm nào cũng tái diễn và biến tướng, cho thấy tâm lý nhiều người cũng chưa hẳn yên ổn. Phải chăng điều đó cũng phản ảnh các mối quan hệ cá nhân, gia đình và xã hội của không ít người vẫn chưa tạo được một nền tảng luân lý vững chắc?

Ngô Quốc Ðông