Bề sâu văn hóa, trải nghiệm, nền tảng giáo dục, đức tin tôn giáo, giáo huấn từ gia đình… hết thảy tạo nên nền tảng giá trị cá nhân, một cơ sở vững chắc với các kỹ năng, kiến thức giúp lớp trẻ đi trên đường đời, vượt quá biến cố, sống một đời sống xứng đáng.
Bề sâu ấy hình thành từ tấm bé, ở mái ấm gia đình từ lời ru của mẹ, răn dạy của cha, ông bà cô chú bảo ban, tình thân anh chị em... Bao người thành danh, nên bậc đức cao vọng trọng vẫn hoài nhớ căn cốt tinh thần được hấp thụ, có khi chỉ từ mái tranh nghèo, từ bố mẹ chưa hẳn học rộng tài cao. Dòng chảy đạo đức truyền thống, sức mạnh văn hóa cội nguồn, qua mạch đập của đời sống gia đình cùng bầu sữa mẹ, bát cơm lẫn ngô khoai, đã nuôi nấng không ít con người xưa nay trở thành bậc hào kiệt.
Kiến thức học đường theo năng tháng bồi đắp tài năng, làm sáng các năng lực cá nhân, hiển lộ thiên tư, và tựa hết trên nền tảng giá trị đã có những giá trị đạo đức, luân lý nền tảng. Thiếu, hay hụt hẫng cái căn bản, quan yếu kia, mọi nỗ lực xây dựng tương lai đầy rủi ro và không hứa hẹn kết quả tốt. Không ít ví dụ về những con người ở chót vót đỉnh cao danh vọng, công danh thăng tiến, vướng biến cố và gãy đổ bất ngờ xét ra bởi không có nền tảng vững vàng của nền tảng giáo dục gia đình và các giá trị đạo đức căn bản.
Đường đời, ai cũng đối diện nhiều hơn một lần những sự cố ngoài mong đợi, thử thách có khi sinh tử. Có người vượt qua được, rút ra kinh nghiệm, làm thành hành trang để bước tiếp. Có người gãy đổ, buông xuôi… Sự khác biệt có thể lý giải một phần ở độ vững chắc, chiều sâu trong nhận thức, tâm lý, cách nhìn nhận cuộc sống và một nền tảng được dựng xây là vững chải kiên cố hay sơ sài, đại khái. Cổ nhân giảng: “Hậu đức tải vật”, ý rằng đức dày nâng đỡ vạn vật, làm người phải có đức hạnh tốt thì mới có thể tải được vạn sự. Cho nên, một người để làm được việc lớn thì phải có đức dày, người mà không có đức lớn thì không thể thành tựu được đại sự. Đức hạnh của con người ví như nền nhà; danh dự, quyền lợi, của cải ví như căn nhà. Khi nền móng rất nông, mà nhà lại cao tầng, căn nhà sẽ xuất hiện nguy hiểm, gây ra nghiêng lệch, không chắc chắn thậm chí bị sập. Nền móng kém thì lầu cao bị nghiêng, đức bất phối vị, tai họa giáng xuống. Nền tảng văn hóa, đạo đức không được tạo trong một ngày nhưng tích lũy dần theo thời gian, từ mái ấm gia đình, trẻ lớn lên, trưởng thành qua bao trang sách đọng tâm huyết của tiền nhân, những bậc thông thái minh triết Đông Tây kim cổ và nơi chính những bậc ông bà, cha mẹ.
Đời sống hiện đại đem tới biết bao cái mới về vật chất. Đời sống đó cũng dung chứa bao rủi ro mới, hệ lụy tiêu cực mới. Gia đình bớt hơi ấm tình thân cho dù ngập trong ánh điện, dồi dào tiện nghi. Trẻ được đủ đầy cặp sách, phương tiện và cả tiền, nhưng căn bệnh thời đại chạm vào các em. Đó là nỗi thiếu hụt một chốn nuôi dưỡng tâm hồn, không có ai kề cạnh để lắng nghe, thấu hiểu vì phụ huynh trăm công ngàn việc, thầy cô giáo còn lo chuyên môn với mớ tài liệu, sổ sách… Các cháu tập làm quen với đời sống vội vàng. Ăn nhanh, nói nhanh cho kịp giờ học lớp kỹ năng nọ, ngoại ngữ kia. Chuyện thủ thỉ ca dao tục ngữ dân ca, luận bàn điển tích ở mái nhà hiếm hoi vì ai cũng có nỗi niềm riêng. Cha mẹ ru con bằng nhạc thu sẵn trong điện thoại. Lời kể chuyện cổ tích, thần thoại, bài học ở hiền gặp lành, gieo nhân gặt quả là những điều xa lạ, chưa hề được nghe… Có khi, người trong họ hàng gần gũi, con cháu chẳng biết mặt. Dầu có biết cũng ít khi nhận được lời chào hỏi trọn vẹn, lễ nghĩa. Cứ thế, làm sao đào tạo một lớp trẻ đạo đức, am tường văn hóa, có một phông nền sâu sắc, biết hướng tâm hồn về nẻo thiện…!
Tội phạm trẻ vị thành niên ở khắp nơi. Bao vụ án lớn xảy ra chỉ vì nguyên cơ nhỏ nhặt, chẳng đáng. Các em bùng nổ vì những cái cớ. Suy cho cùng, các em thiếu sự giáo dục cơ bản, thiếu một nơi chốn an ủi tinh thần và cả cơ hội để đắp bồi văn hóa, tâm linh. Muốn đắp xây một thế hệ trẻ mới tài năng, đạo đức, thiển nghĩ cần quay về với truyền thống, cội nguồn, nhen lửa ấm gia đình, yêu thương, khơi trong các em tình yêu sách vở, niềm tin tôn giáo, lòng trắc ẩn với tha nhân, với cuộc sống bên ngoài kia cửa sổ căn nhà, biết đam mê nghệ thuật chân chính... Từng bước nhỏ hoàn thiện cho trẻ những giá trị cần thiết, song song việc bổ trợ tri thức. Để được như vậy, đòi hỏi nhiều ở bậc cha mẹ. Nuôi con, không phải chỉ mang tới một đời sống tiện nghi, mà còn dạy con biết ở đời và làm người hữu ích.
Nguyễn Thành Công
Bình luận