Trong lúc khai quật một địa điểm trên sa mạc Judea, các nhà khảo cổ học của Ðại học Hebrew ở Jerusalem đã phát hiện dòng chữ hiếm, diễn giải một câu trong Thánh Vịnh.
Đội ngũ các nhà khảo cổ đã khai quật một dòng chữ bằng tiếng Hy Lạp Koine (phương ngữ được nói và viết trong suốt giai đoạn Hellenic và thời Đế quốc La Mã cổ đại) tại pháo đài Hyrcania trên sa mạc Judea, cụ thể là dòng chữ trong Thánh Vịnh 86. Dòng chữ từ thời Byzantine này, cùng với dấu thánh giá, được cho là xuất phát từ bàn tay của một tu sĩ từ nhiều thế kỷ trước. Kết quả phân tích chữ viết cho thấy, niên đại không trễ hơn đầu thế kỷ thứ VI, thời kỳ đỉnh cao của Byzantine, với một vài lỗi văn phạm nhỏ cho thấy tu sĩ có tiếng mẹ đẻ là Semit.
Quá trình khai quật và lịch sử tàn tích
Được xây dựng bên trên một ngọn đồi lớn, cách Jerusalem khoảng 17km về hướng đông nam và cách Qumran cùng Biển Chết khoảng 8km, pháo đài Hyrcania là một trong những pháo đài sa mạc đầu tiên được thiết lập dưới thời Vương quốc Hasmoneus trong giai đoạn cuối thế kỷ thứ II hoặc đầu thế kỷ thứ nhất TCN. Tên của cấu trúc được đặt theo tên nhà lãnh đạo John Hyrcanus và sau đó được xây dựng lại và mở rộng dưới thời vua Hêrôđê Cả, vua của vùng Judea.
Không lâu sau vua Hêrôđê qua đời, pháo đài Hyrcania mất đi tầm quan trọng và bị bỏ hoang. Kế đến, nơi này trải qua gần nửa thiên niên kỷ trong tình trạng hoang vắng, cho đến khi thánh Sabas quyết định đến nơi này thành lập tu viện vào năm 492. Phong trào xây dựng tu viện trên sa mạc Judea phát triển cùng với sự trỗi dậy của giai đoạn Byzantine. Được gọi là Kastellion (hay “lâu đài nhỏ” theo tiếng Hy Lạp), tu viện ở pháo đài Hyrcania vẫn tồn tại sau giai đoạn Hồi giáo chinh phục vùng Palestine vào khoảng năm 635. Đến đầu thế kỷ thứ IX, nơi này một lần nữa bị bỏ hoang, và còn được biết đến với cái tên Ả Rập Khirbet el-Mird (Tàn tích của pháo đài). Những nỗ lực khôi phục tu viện vào thập niên 1930 đã không thể thực hiện vì bộ tộc Bedouin liên tục quấy rối.
Dù trước đây từng có một số cuộc nghiên cứu riêng lẻ về tàn tích đã được thực hiện, vẫn chưa có nỗ lực khảo cổ nào mang tính học thuật, với phương pháp luận đầy đủ được tiến hành cho đến gần đây. Điều này đã thay đổi sau khi nhóm do các tiến sĩ Oren Gutfeld và Michal Haber của Đại học Hebrew dẫn đầu thực hiện dự án tại khu vực, với sự hỗ trợ của Đại học Carson-Newman (Mỹ) và Cơ quan Phục hồi Khảo cổ - Cựu Chiến binh Mỹ. Cuộc khai quật đã giúp phát hiện những bằng chứng quan trọng về lịch sử đáng nể của tàn tích.
Những phát hiện quan trọng
Trong mùa khai quật đầu tiên, các nỗ lực được tập trung vào hai khu vực chính. Ở góc đông nam của ngọn đồi, các chuyên gia đã tìm thấy một đoạn công sự quan trọng, cho thấy pháo đài được xây dựng trong giai đoạn Đền thờ thứ hai, từ cuối thế kỷ thứ II hoặc đầu thế kỷ thứ nhất TCN. Còn ở góc đông bắc, đội ngũ các nhà khảo cổ học cẩn thận bóc đi lớp đá xây dựng bị sụp sâu, để lộ ra một hội trường kéo dài và những cấu trúc xây dựng được mở rộng. Dù chưa xác định niên đại khu vực này, nhiều khả năng chúng thuộc về tu viện khi xưa.
Khi khai quật, họ tìm được một hòn đá xây dựng có kích thước đáng kể, bên trên là những dòng chữ viết bằng mực đỏ, với một dấu thánh giá nhỏ đơn giản trên đầu hàng. Các tiến sĩ Haber và Gutfeld lập tức nhận ra dòng chữ được biết bằng ngôn ngữ Hy Lạp Koine, tức ngôn ngữ trong Tân Ước. Để chắc chắn, họ đề nghị các đồng nghiệp và tiến sĩ Avner Ecker của Đại học Bar-Ilan (Israel) cùng giải mã.
Tiến sĩ Ecker đã có thể nhận ra đoạn văn trên hòn đá là một dòng diễn dịch từ Thánh Vịnh 86. Trong khi những dòng chữ chính xác là phải“Lạy Chúa, xin lắng tai và đáp lời con, vì thân con nghèo hèn túng quẫn”, thì phiên bản ở tàn tích Hyrcania viết:
† Ἰ(η)σοῦ Χ(ριστ)ὲ
φύλαξ<ο>ν με ὅτι
[π]τ<ω>χὸς (καὶ)
[π]έν[ης] <εἰ>μὶ <ἐ>γώ
(Lạy Chúa Giêsu, xin bảo toàn cho con, vì con nghèo hèn túng quẫn.)
Tiến sĩ Ecker giải thích, đoạn này đóng vai trò đặc biệt trong bản văn Masoretic và là một trong những câu được trích để cầu nguyện từ Thánh Vịnh nhiều nhất. Dựa trên phong cách viết, tiến sĩ Ecker cho rằng chữ viết có niên đại vào nửa đầu thế kỷ thứ VI. Ông cũng chỉ ra một số lỗi văn phạm đặc trưng của người Palestine dưới thời cai trị của Byzantine, có thể xuất phát từ tiếng mẹ đẻ là Semit.
Vài ngày sau phát hiện đầu tiên, các nhà khảo cổ học cũng tìm được một dòng chữ khác ở gần bên. Dòng chữ được khắc trên tảng đá xây dựng, thuộc một phần của bức tường đã đổ sụp, và đang trong quá trình được phân tích.
LING LANG
Bình luận