Ðức Giám mục Robert Grosseteste cha đẻ khoa học thực nghiệm phương Tây

Ðức cha Robert Grosseteste, Giám mục giáo phận Lincoln (Anh), được xem là người đầu tiên trên thế giới soạn thảo đầy đủ các bước để thực hiện một cuộc thí nghiệm khoa học hoàn chỉnh.

Ðức cha Robert Grosseteste (1168-1253), là chủ chăn Lincoln từ năm 1235 đến 1253. Ngài là một trong những nhân vật kiệt xuất và có tầm ảnh hưởng nhất trong giới học giả Anh vào thế kỷ 13. Sử gia khoa học A. C. Crombie của Úc gọi Ðức cha Grosseteste “là nhà sáng lập hệ tư tưởng khoa học truyền thống của Oxford vào thời Trung Cổ, và theo một số khía cạnh nào đó, cũng là nhà sáng lập truyền thống trí thức Anh thời hiện đại”.

Hiệu trưởng Ðại học Oxford

Ðức cha Grosseteste xuất thân từ một gia đình thường dân ở hạt Suffolk của Anh. Ít có thông tin về thời thơ ấu của ngài, chỉ biết vị giám mục sinh trưởng trong một gia đình nghèo và có lẽ từng theo học ở một trường của Công giáo tại Hereford. Có vẻ như ngài học luật, y học, cũng như nghiên cứu thần học, nhiều khả năng ở Paris. Lần đầu tiên cái tên Grosseteste xuất hiện trong lịch sử liên quan đến một hiến chương của Ðức Giám mục Lincoln - thánh Hugh xứ Lincoln, soạn thảo trong giai đoạn từ năm 1189 đến 1192. Ngoài ra, ngài theo học tại Ðại học Oxford danh giá của Anh, trước khi làm việc với Ðức cha William de Vere, Giám mục Hereford thời bấy giờ.

Ðức Giám mục Grosseteste từng là hiệu trưởng Ðại học Oxford từ năm 1215 đến 1221. Từ năm 1229 hoặc 1230 đến năm 1235, ngài là giảng viên môn thần học cho các tu sĩ dòng Phanxicô, và tạo được ảnh hưởng mạnh mẽ đối với những thành viên đời đầu của dòng tu này tại Anh. Trong suốt những năm ở Ðại học Oxford và đảm nhận công tác giảng dạy sau đó, Ðức cha Grosseteste viết rất nhiều chú giải liên quan đến các nghiên cứu của triết gia Aristotle, các luận thuyết độc lập về nhiều chủ đề khoa học và Kinh Thánh.

Năm 1235, ngài trở thành Ðức Giám mục Lincoln và tại chức cho đến khi qua đời ở tuổi 75. Trên cương vị chủ chăn, ngài luôn nhấn mạnh những điểm sau: tầm quan trọng của việc cứu rỗi các linh hồn; ủng hộ quan điểm tập trung và phân bậc theo Giáo hội... Vị Ðức Giám mục đã tham gia Công đồng Lyon (năm 1245) và mạnh mẽ tranh luận về các nguyên tắc của mình trước giáo triều vào năm 1250. Bên cạnh nỗ lực phụng sự Giáo hội và chăm sóc đoàn chiên, Ðức Giám mục Grosseteste còn được xem là tên tuổi lẫy lừng trong giới khoa học thời Trung Cổ, thậm chí còn được xem là nhà sáng lập các biện pháp nghiên cứu khoa học thời hiện đại.

Huyền thoại khoa học

Ðối với những người biết rõ về ngài, vị chủ chăn của giáo phận Lincoln thật sự là một huyền thoại sống, một con người đáng nể. “Ðức cha Grosseteste đích thực là một trong những nhà tư tưởng vĩ đại trong lịch sử nhân loại”, theo nhà viết tiểu sử Francis Seymour Stevenson từng nhận xét vào thế kỷ 19. Có thể nói Ðức Giám mục Grosseteste là có kiến thức uyên thâm ở rất nhiều lĩnh vực tri thức. Ngài viết vô số chuyên luận có sức ảnh hưởng sâu rộng về âm thanh, nhiệt độ, sao chổi, cầu vồng, quang học…

Ngài còn là một trong những học giả thời Trung Cổ đầu tiên ở phương Tây nghiên cứu triết gia Aristotle một cách thấu đáo. Ðồng thời, ngài cũng là người giới thiệu các tác phẩm khoa học và triết học chuyển thể từ ngôn ngữ Hy Lạp và Ả Rập sang tiếng Latinh. Trong khi các triết gia như Aristotle tìm cách đặt câu hỏi để giải thích về khía cạnh vật lý trong lĩnh vực thiên văn, Ðức cha Grosseteste thậm chí còn đi xa hơn các bậc tiền bối. Ngài muốn tìm ra cách thức toàn bộ cỗ máy vũ trụ bắt đầu vận hành như thế nào.

Theo ghi nhận của các sử gia, vị giám mục là một trong những nhà vũ trụ học đầu tiên đưa ra giả thuyết về các cơ chế cấu thành các vũ trụ. Quả đúng thế, ngài cho rằng không có một vũ trụ duy nhất, mà chúng ta đang sống trong cái gọi là đa vũ trụ. Các báo cáo của vị chủ chăn Lincoln được xem là nỗ lực đầu tiên vào thế kỷ 13 nhằm chứng minh giả thuyết về các vũ trụ cùng tồn tại. Ðến cuối thế kỷ 20, các nhà khoa học thời nay mới bắt đầu theo chân của Ðức cha Grosseteste về lĩnh vực này.

Ngài qua đời vào ngày 9.10.1253 và được chôn cất tại Vương Cung Thánh Ðường Lincoln. Mộ phần và bia tưởng niệm của ngài vẫn còn được đặt tại nhà thờ này.

HỒNG HOANG