“Con nói với dì biết là mẹ không thích dì qua chơi nữa”. Đứa bé chừng bảy tuổi vừa dứt câu thì cả căn phòng bỗng lặng đi. Người dì khựng lại, nụ cười tắt hẳn. Chị chủ nhà đỏ mặt, vội kéo con vào trong rồi chống chế: “Trẻ con mà, nó nói linh tinh”. Nhưng ai cũng hiểu, trẻ con không tự dưng nghĩ ra những câu như thế. Có lẽ trước khi khách đến, ai đó đã dặn: “Lát nữa nếu dì hỏi thì con nói vậy nhé!”. Đứa trẻ chỉ làm đúng điều người lớn dặn mà đâu biết câu nói của mình có thể khiến người khác tổn thương.
Tôi từng không ít lần chứng kiến người lớn vô tư đặt lời của mình vào miệng con trẻ, rồi xem đó là chuyện bình thường. Một người bạn kể rằng, mỗi lần bà nội gọi điện hỏi sao lâu không đưa cháu về chơi, chị dâu lại đưa điện thoại cho con gái sáu tuổi, hướng dẫn: “Con nói bà là con không muốn về vì nhà bà nóng lắm”. Đứa bé ngây thơ lặp lại y nguyên. Đầu dây bên kia, người bà chỉ nói: “Ừ, khi nào con thích thì về”. Nhiều năm sau, khi cô bé lớn lên, mẹ mới thú nhận hôm ấy chính mình bảo con nói thế vì đang giận mẹ chồng. Cô bé im lặng rất lâu rồi hỏi: “Sao mẹ không tự nói với bà?”. Câu hỏi khiến người mẹ nín lặng. Những điều trẻ con không hiểu khi còn nhỏ, thì lúc lớn lên chúng sẽ hiểu. Và khi đã hiểu rồi, điều còn lại không phải bé tự hào vì từng “giúp” người lớn, mà là cảm giác mình đã vô tình làm tổn thương một ai đó. Lần khác, tôi gặp bé Khánh, một học sinh lớp Ba, trong buổi họp phụ huynh cuối năm. Khánh lí nhí nói với cô giáo: “Ba dặn con nói với cô là mẹ bận lắm nên đừng gọi mẹ”. Hỏi ra mới biết ba mẹ Khánh đang ly thân. Họ không muốn liên lạc trực tiếp nên biến con mình thành “người đưa thư” bất đắc dĩ. Hôm nay ba dặn con nhắn mẹ, ngày mai mẹ lại bảo con hỏi ba chuyện tiền học. Có hôm Khánh quên lời dặn, cả hai đều trách em. Một tâm hồn mới tám, chín tuổi đã phải gánh áp lực của một cuộc hôn nhân rạn nứt.
Trong nhiều gia đình, việc “nhét chữ vào miệng con” không phải hiếm. Khi vợ chồng giận nhau, không thèm giao tiếp, người lớn chọn cách dặn con “qua nói với ba”, “về nói với mẹ”. Điều đáng buồn là rất nhiều người lớn không nhận ra mình đang đặt lên vai các con một gánh nặng quá sức. Họ nghĩ chỉ là “nhắn hộ mẹ”, chỉ là “bảo ba như vậy”. Nhưng với tuổi thơ, mỗi lời nhắn đều mang theo áp lực phải nói đúng, nói đủ, phải làm vừa lòng người giao nhiệm vụ. Trẻ con vốn tin người lớn, và khi người lớn bảo nói, chúng sẽ nói. Người lớn bảo giấu, chúng sẽ giấu. Người lớn bảo đừng kể với ai, cũng ngoan ngoãn làm theo. Chính vì sự tin tưởng ấy mà các em rất dễ bị biến thành công cụ cho những cảm xúc, những mâu thuẫn hay toan tính của người trưởng thành.
Đáng lo lắng hơn, khi việc ấy lặp đi lặp lại, trẻ sẽ dần học được một điều rất lệch lạc, rằng hóa ra lời nói có thể không cần là điều mình nghĩ, chỉ cần là điều người khác muốn mình nói. Có em lớn lên quen với việc quan sát thái độ người lớn trước khi cất lời; hoặc học cách thêm bớt câu chuyện để làm vừa lòng từng người. Cứ thế, trẻ bắt đầu nói dối một cách tự nhiên, vì từ nhỏ đã quen lặp lại những điều không thuộc về mình. Người lớn vẫn luôn dạy con phải trung thực, nhưng làm sao trẻ hiểu được giá trị đó khi chính người lớn lại mượn miệng con để gởi gắm những điều bản thân không đủ can đảm đối mặt? Nếu không hài lòng với cha mẹ hai bên, hãy thẳng thắn trao đổi. Nếu có mâu thuẫn gia đình hay bạn bè, người lớn hãy tự giải quyết.
Điều tốt nhất mà cha mẹ có thể dành cho con không chỉ là cơm ngon, áo đẹp, hay những lớp học thêm. Đó còn là quyền được lớn lên trong một gia đình mà lời nói của các em là tiếng nói hồn nhiên của chính mình, không phải bản sao của những bực bội, giận hờn hay toan tính của người lớn. Đôi khi, chỉ cần người lớn chịu mở lời với nhau thêm một lần, sẽ bớt đi một đứa trẻ phải học cách nói những câu không thuộc về tuổi thơ.
Tú Anh
Bình luận