Giữ gìn những di sản văn hóa nhà đạo

Mỗi cộng đoàn đức tin, dọc theo sự phát triển, các đồ vật, vật phẩm, công trình chung đều có ý nghĩa riêng và cần được bảo tồn. Không ít người cho rằng, để bồi dưỡng niềm tin và lòng mến yêu cho người trẻ với xứ đạo quê hương, giáo xứ cần gìn giữ những di sản tiền nhân để lại. Những cái trăm năm sẽ là niềm tự hào và bằng chứng sống động nhất...

LƯU GIỮ KÝ ỨC QUA ĐỒ VẬT CỤ THỂ

Ông Phan Tăng Minh (Chủ tịch Hội đồng Mục vụ họ đạo Chợ Quán, TGP TPHCM): Tự hào về hành trình 300 năm thành lập và phát triển của họ đạo Chợ Quán, điều nhắc nhớ cộng đoàn tín hữu về những tháng ngày đã qua chính là những kỷ vật còn lưu giữ được qua nhiều thời kỳ, trong đó có những kỷ vật trên 100 năm như sổ ghi chép Rửa tội, Thêm sức, Hôn phối, sổ tử, trong giai đoạn 1874-1930; phẩm phục linh mục; vật dụng phụng vụ; tượng Thánh Tâm Chúa Giêsu, bản đồ, gạch xây nhà thờ… Ngoài ra còn có một số sổ sách bằng tiếng Pháp hoặc Latinh của những năm tháng mới thành lập họ đạo cho đến sau này, đến giờ vẫn còn lưu giữ. Để bảo tồn, nhóm văn thư của họ đạo phụ trách việc cất giữ những kỷ vật quý trong một căn phòng riêng của nhà xứ. Theo đó, tất cả các vật dụng đều được trưng bày trong tủ kính và được lau chùi, kiểm tra thường xuyên để tránh hư hại, mối mọt. Riêng những vật dụng không bị ảnh hưởng bởi thời gian như đèn chầu, đèn rước kiệu thì được bảo quản ở tầng áp mái của ngôi thánh đường. Không chỉ được lưu giữ ở họ đạo, một số bản tư liệu trên nền giấy đã được chuyển đến văn khố Tòa Tổng Giám mục và họ Chợ Quán chỉ lưu bản sao. Nhân kỷ niệm 300 năm thành lập họ đạo Chợ Quán, tất cả những kỷ vật quý đã được trưng bày cách trang trọng trong phòng truyền thống để bà con giáo dân trong và ngoài họ đạo thưởng lãm. Đây là một trong những phương cách giúp cộng đoàn tín hữu ôn cố tri tân. Tri ân các bậc tiên nhân, cộng đoàn Dân Chúa Chợ Quán ý thức việc gìn giữ những giá trị xưa cũ, đồng thời cộng tác nhiệt thành trong việc dựng xây, giúp họ đạo ngày càng thăng tiến.

KHAI THÁC DI SẢN HÁN NÔM CÔNG GIÁO

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hạnh (Phó ban Từ vựng Công giáo Hán Nôm thuộc Ủy ban Giáo lý Đức Tin - HĐGMVN): Trong kho tàng Hán Nôm của tiền nhân, có không ít các công trình Hán Nôm Công giáo, cần có sự khai thác để giới thiệu cho mọi người biết văn hóa Công giáo đã đóng góp cho văn hóa Việt Nam thế nào, đồng thời cũng để bảo tồn và truyền lại cho thế hệ sau. Ở TGP TPHCM, trước đây cố linh mục Giuse Nguyễn Hữu Triết - nguyên Trưởng ban Mục vụ Văn hóa, đã tập hợp và dành một phòng ở Nhà Truyền Thống TGP để gìn giữ, bảo quản. Tôi đã được ngài giao cho quản lý phòng sách Hán Nôm này và có nhiệm vụ quảng bá các sách ở đây để nhiều người biết đến. Trong việc gìn giữ những di sản văn hóa Công giáo, mà cụ thể là các công trình Hán Nôm, chúng tôi luôn được sự khích lệ của các đấng bậc trong Giáo hội. Đức cha Gioan Đỗ Văn Ngân - Chủ tịch Ủy ban Giáo lý Đức Tin trực thuộc HĐGMVN là một trong những vị đã nhiệt tình ủng hộ qua việc cho thành lập Ban Từ vựng Công giáo Hán Nôm (năm 2022) và cho chúng tôi sử dụng một phòng ở Văn phòng HĐGMVN để làm việc. Được sự quan tâm, trợ giúp của ngài, Ban Từ vựng Công giáo Hán Nôm, đứng đầu là Đức ông Phêrô Nguyễn Chí Thiết, đang tiến hành sắp xếp lại, hiệu chỉnh, xin chuẩn ấn (imprimatur) và giấy phép của Nhà xuất bản để in trên 120 đầu sách Hán Nôm Công giáo mà trước đây đã được nhóm biên dịch của linh mục Vinhsơn Nguyễn Hưng dịch âm ra quốc ngữ nhưng ở dạng lưu hành nội bộ. Hiện chúng tôi đã thực hiện được hơn 10 quyển. Trong tháng 10 này, sẽ cho ra mắt những quyển sách đầu tiên như Thánh giáo kinh nguyện, Bản kinh tụng đọc toàn niên, Bổn dạy những trẻ con 1933, Kinh bản hỏi 1940… Một khi được xuất bản chính thức, các sách Hán Nôm này có thể phổ biến đại trà và là nguồn tư liệu khả tín cho các nhà nghiên cứu. Với sự nỗ lực của nhiều người, hy vọng một mảng văn hóa rất đẹp của cha ông sẽ được gìn giữ.

PHÒNG TRUYỀN THỐNG

Chị Lê Trần Phương Nhi (Giáo xứ Bù Nho, giáo phận Ban Mê Thuột): Có giáo xứ tồn tại trên trăm năm. Theo thời gian, do điều kiện lịch sử, có thể những đồ vật giá trị, gắn bó với xứ đạo lúc mới lập đã không còn nhiều, nhưng tôi nghĩ cái gì còn may mắn tồn tại thì nên trân trọng. Ngoài ra, gìn giữ cả những đồ dùng, kỷ vật hiện tại. Vì trăm năm nữa, chúng sẽ là đồ xưa cũ. Nếu được, tôi mong ước mỗi giáo xứ có nhà truyền thống hay phòng nhỏ để trưng bày các đồ vật, từ thiêng thánh cho tới viên đá xây tường nhà, để cho người trẻ thấy được sự lớn lên của cộng đoàn đức tin mà thêm yêu mến, tự hào. Khi thăm các bảo tàng văn hóa, lịch sử, tôi thấy đồ vật được lưu trữ và trưng bày dù bình thường nhưng chúng có giá trị. Trên phương diện đức tin, giáo xứ nếu lưu giữ được những thứ đáng quý từ xưa sẽ còn ý nghĩa biết chừng nào. Không chỉ đồ vật mà còn cả sách vở, những giá trị văn hóa, sinh hoạt... Nói chung, cái hay thì nên giữ gìn. Một dòng họ, người ta quý gia phả thế nào thì tôi nghĩ giáo xứ cũng nên có kỷ yếu hay tư liệu cũ, đồ vật xưa để con cháu biết ngọn nguồn.

ĐỂ MỌI NGƯỜI YÊU MẾN HỌ ĐẠO

Bà Nguyễn Thị Thiện (Họ đạo Mặc Bắc, giáo phận Vĩnh Long): Sống ở một xứ đạo lâu đời nên tôi rất trân trọng những gì người đi trước đã gìn giữ và truyền đời cho các thế hệ sau. Xứ tôi hiện còn lưu giữ nhiều kỷ vật có giá trị gắn bó với lịch sử của họ đạo. Các đời cha xứ khi chăm sóc mục vụ đã cất giữ lại nhiều món đồ, chẳng hạn như các vật dụng của thánh Giuse Nguyễn Văn Lựu... Cách gìn giữ cẩn thận và trang trọng những gì gắn bó với họ đạo đã thu hút được sự quan tâm, cũng như tăng sự hiểu biết của mỗi người với xứ nhà. Tôi nhớ lần giáo xứ viết lại kỷ yếu đã cất công sưu tầm tư liệu nơi bà con xứ đạo bằng nhiều nguồn, nhiều phương cách ý nghĩa. Những ghi chép này có cả những câu chuyện về lịch sử họ đạo cho con cháu đời sau. Việc giữ gìn và truyền từ thế hệ này đến thế hệ sau những giá trị vật thể, theo tôi là cách gieo tình yêu xứ đạo cách bền chắc. Cũng từ đây người trẻ sẽ tăng thêm sự hiểu biết, yêu quý nơi xứ đạo mình sinh sống.

Nhóm phóng viên (thực hiện)