Hải trình xanh vòng quanh thế giới

Hạ thủy từ năm 2017, đến nay, tàu Energy Observer (Quan sát Năng lượng) của Pháp đã vượt qua 50.000 hải lý, đến với nhiều châu lục và ghé thăm Việt Nam trong hơn hai tuần cuối của tháng 6 với điểm dừng là Phú Quốc và TPHCM.

Bất kỳ ai có dịp lên thăm Energy Obsever cũng sẽ nhận ra một điểm đặc biệt, tàu hoàn toàn không có chút mùi gì của xăng dầu. Đây là một con tàu “xanh triệt để”, tự sản xuất năng lượng và năng lượng thì sạch 100%. 5 năm qua, Energy Observer như một phòng thí nghiệm di động đã thực hiện hải trình vòng quanh Trái đất để chứng minh rằng bảo vệ môi trường bằng cách tìm giải pháp thay thế cho các loại năng lượng hóa thạch là điều khả thi.

Nắng, gió và nước

Thủy thủ đoàn được chia thành hai nhóm, mỗi nhóm có 5 người, gồm thuyền trưởng, kỹ sư, nhà khoa học, người phụ trách truyền thông và thủy thủ phụ trách việc vận hành của tàu. Hai nhóm sẽ đổi ca mỗi hai tháng, luân phiên tham gia hải trình hoặc về Pháp. Trao đổi với Công giáo và Dân tộc trong dịp gặp gỡ khi tàu neo ở TPHCM hồi cuối tháng 6, thuyền trưởng Marin Jarry cho biết: “Energy Observer có thiết kế khá ‘thể thao’ vì được cải tạo lại từ một con tàu cũ rất nổi tiếng, đã từng cùng ông Peter Blake giành cúp Jules Vernes trong cuộc đua vòng quanh thế giới. Chúng tôi muốn kêu gọi mọi người quan tâm đến việc tái chế. Rõ ràng trong rất nhiều trường hợp, chúng ta không cần mua mới, làm mới, thay vào đó nên dùng lại những món đồ đã có sẵn, nếu cần thi tạo thêm công năng để đồ cũ trở nên tiện ích hơn”.

Là đồ cũ được sử dụng lại, tận dụng mọi khoảng trống bên trên để lắp tổng cộng khoảng 130m² pin quang năng, nói không với xăng dầu, phát thải bằng không…, quá nhiều yếu tố để Energy Observer được chọn làm “Đại sứ của Pháp cho 17 mục tiêu về phát triển bền vững”. Chính vì vậy, tuy đây là dự án của tư nhân, với các nhà tài trợ là những công ty, tập đoàn thuộc nhiều lãnh vực khác nhau có điểm chung là quan tâm đến năng lượng sạch và bảo vệ môi trường, nhưng con tàu nhận được sự ủng hộ rất lớn từ chính phủ Pháp.

Ông Jarry giải thích về phương thức để con tàu sử dụng năng lượng “xanh 100%”: “Nói cho dễ hiểu, mọi hoạt động của Energy Obsever được cung cấp năng lượng từ nắng, gió và nước. Để dùng quang năng, có các tấm pin năng lượng mặt trời với kích thước, thiết kế khác nhau nhằm khai thác tối ưu; phong năng thì được tạo ra nhờ hệ thống cánh quạt và buồm; năng lượng hydro được tạo ra nhờ điện phân nước - nếu là nước biển thì được khử mặn trước”. Ban ngày, con tàu tận dụng tối đa quang năng và phong năng, đêm về, nắng tắt thì dùng năng lượng hydro, một “vòng tròn hoàn hảo” giúp đảm bảo nguồn năng lượng để hoạt động lâu dài. Energy Observer từng có chặng 49 ngày liền mới phải vào bờ để nghỉ ngơi.

Tàu cập bến TPHCM - ảnh: Lan Chi

Kỳ vọng “xanh hóa” tàu hàng

Năm 2017, khi con tàu - phòng thí nghiệm năng lượng sạch này bắt đầu hải trình với mục tiêu tự sản xuất năng lượng xanh để đi vòng quanh thế giới, không ai, kể cả những người sáng lập dự án lẫn thủy thủ đoàn dám chắc sẽ thành công. Một số người còn cho rằng đây là một kế hoạch viển vông, không thực tế. Tuy nhiên, sau 5 năm, Energy Observer đã cho thấy mục tiêu “tự cung tự cấp” năng lượng sạch cho một hải trình dài là điều có thể thực hiện được. Mỗi lần cập bến, thủy thủ đoàn lại tổ chức những cuộc triển lãm nhỏ, tham gia giao lưu, hoặc đón tiếp các chính trị gia, doanh nhân, học sinh, sinh viên lên tàu để giới thiệu về “vòng tròn hoàn hảo” của nắng, gió và nước.

Và từ những kết quả thu thập được về những kỹ thuật, công nghệ trên Energy Observer - một chiếc tàu “thể thao” dài 30,5m, rộng 12,8m, các nhà sáng lập đã nghiên cứu dự án tiếp theo, tàu hàng Energy Observer 2, dài 120m, rộng 22m, có khả năng chở khoảng 5.000 tấn hàng, tự hành hoàn toàn với năng lượng sạch, phát thải bằng không. Con tàu có thể bắt đầu được đóng vào năm sau và dự kiến được hạ thủy vào năm 2025 hoặc 2026. Vận tải hàng hải toàn cầu hằng năm thải ra khoảng một tỷ tấn CO­­₂, và tàu hàng thì chiếm khoảng 37% lượng tàu bè trên thế giới. Như vậy, nếu Energy Observer 2 được thử nghiệm thành công và công nghệ xanh của tàu được áp dụng một cách rộng rãi thì có thể giúp làm giảm một lượng lớn khí thải nhà kính, giảm gánh nặng ô nhiễm cho Hành tinh Xanh.

Giảm tốc vì tương lai

Thuyền trưởng Marin Jarry chia sẻ về lý do đang làm việc cho các tàu thương mại, ông chuyển sang một dự án phát triển năng lượng sạch: “Tôi gắn bó với biển từ thuở nhỏ, đã đi biển từ thời còn rất trẻ, từng tham gia các hải trình đến khắp nơi trên thế giới và qua nhiều thập niên, tôi nhận thấy những thay đổi rất đáng lo ngại. Chẳng hạn như khi tôi 10 tuổi, chỉ cần tắm biển là đã có thể thấy đầy cá, bây giờ, ở cùng vùng biển đó, tôi chẳng còn thấy con cá nào cả. Về các rặng san hô, khi 15 tuổi, tôi đến quần đảo Antilles lặn biển thì dễ dàng được chiêm ngưỡng san hô đủ màu rực rỡ, với một hệ sinh thái đa dạng xung quanh. Còn bây giờ, cũng tại khu vực này, san hô chết nhiều, cảnh sắc đơn điệu. Nước biển ở khắp nơi thì ấm lên, trên mặt biển ngày càng nhiều rác thải nhựa. Chúng ta không thể nào tiếp tục như hiện nay vì đang tự dồn mình vào chân tường, phải hành động ngay lập tức”.

Ông đã quyết định đổi công việc với mong muốn góp phần tạo nên những thay đổi tích cực. Khi lênh đênh khắp chốn với Energy Observer, vị thuyền trưởng này lại tiếp tục ghi nhận những tín hiệu cấp bách từ thiên nhiên. Chiếc “tàu xanh” đã đi đến Spitzberg (Na Uy), khu vực khá gần Bắc cực và theo ông Jarry, nhiệt độ ấm hơn trước rất nhiều, độ phủ của băng tuyết cũng nhỏ hơn. Các nhà khoa học làm việc ở đây cảnh báo nếu băng cứ tan với tốc độ như hiện tại thì 5 năm nữa sẽ chẳng còn gì. “Chúng ta quả thật không còn nhiều thời gian để chần chừ. Vì thế hệ tương lai, hãy ‘giảm tốc’, tàu bè giảm tốc, xe cộ giảm tốc để tiết kiệm năng lượng, cuộc sống mỗi người cũng nên giảm tốc lại. Hãy hạn chế tiêu thụ, đừng phung phí, bạn thấy đó, một con tàu mà chúng tôi còn dùng lại đồ cũ được. Song song đó, cần tìm tòi và tích cực ủng hộ những giải pháp thân thiện với môi trường”, thuyền trưởng Energy Observer kết luận.

Lan Chi