Hé mở cách nghệ nhân lưu giữ ký ức qua gốm và sơn mài

Ngày 24.7.2026, Bảo tàng Nghệ thuật Quang San (TPHCM) khai mạc triển lãm đôi “Địa tầng Ký ức” (Strata of Memory) của hai họa sĩ Vũ Đức Hiếu (Hiếu Mường) và Chu Viết Cường, quy tụ 29 tác phẩm gốm và sơn mài, mang đến cho người xem một trải nghiệm thị giác sâu lắng. Ở đó, thời gian, chất liệu và văn hóa cùng bồi đắp nên những lớp ký ức song hành giữa cá nhân và cộng đồng.

Mỗi nền văn hóa là một hệ thống địa tầng và mỗi ký ức chính là một lớp trầm tích được thời gian lặng lẽ bồi đắp. Có những lớp hiện diện rõ ràng qua kiến trúc, cảnh quan, nhưng cũng có những lớp âm thầm ẩn giấu trong đời sống nội tâm và bản sắc cộng đồng. Tư tưởng này chính là điểm giao thoa nghệ thuật đầy thú vị giữa họa sĩ Hiếu Mường và họa sĩ Chu Viết Cường. Tuy khởi đi từ những nguồn mạch cảm hứng hoàn toàn riêng biệt, cả hai nghệ sĩ đều cùng xem nghệ thuật như một phương thức khai mở những lớp địa tầng ký ức kết tinh dưới bề mặt vật chất.

Họa sĩ Hiếu Mường, với hơn hai thập niên nghiên cứu văn hóa Mường, đã sử dụng gốm – chất liệu nguyên bản từ đất để làm ngôn ngữ khắc họa hình ảnh người phụ nữ Mường như một biểu tượng của sự tiếp nối văn hóa. Với tư duy giản lược, anh quan niệm rằng khi chi tiết biến mất, bản chất và cảm xúc thật sự của sự vật sẽ hiện ra rõ nét hơn. Chọn ngôn ngữ tạo hình giản lược, họa sĩ Hiếu Mường tâm sự: “Khi hình ảnh được lược bỏ, người xem có cơ hội tiếp cận sâu hơn với cảm xúc. Khi chi tiết biến mất, bản chất của sự vật bắt đầu hiện ra”. Bên cạnh đó, các tác phẩm sơn mài mới của anh còn phản chiếu sự chuyển hóa nội tâm sau chuyến đi Tây Tạng.

Họa sĩ Chu Viết Cường tìm kiếm sự an trú cho tâm hồn ở cấu trúc văn hiến trầm mặc miền Bắc Bộ. Anh giải mã những vùng ký ức mơ hồ qua bộ lọc hoài niệm và các “vết tích tinh thần” để lại trong nếp nhà cổ, góc bếp hay cảnh vật thân thuộc. Triển lãm lần này đánh dấu bước chuyển tư duy quan trọng của Chu Viết Cường, từ mong muốn “chế ngự" vật liệu sang giai đoạn “lắng” và “nương theo” đặc tính sinh học của sơn ta truyền thống. Những kỹ thuật cẩn vỏ trứng, thếp vàng, rây bạc chìm dưới lớp sơn cánh gián tạo nên hiệu ứng ánh sáng tự thân lung linh, ẩn tàng từ đáy tranh.

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Thiều Kiên (Giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Quang San) chia sẻ về ý nghĩa đặc biệt của sự kết hợp lần này: “Anh Chu Viết Cường và anh Vũ Đức Hiếu đều có hành trình sáng tác rất riêng. Khi ngắm nhìn, chúng ta phân biệt rõ ràng phong cách của từng người. Nhưng sâu xa hơn, cả hai đều có chung khao khát gợi nhớ về ký ức, có thể là một không gian quen thuộc, một vùng văn hóa, hay đơn giản chỉ là cảm xúc lắng đọng theo năm tháng”. Ông cũng nhấn mạnh, Bảo tàng Quang San không chỉ muốn trưng bày những tác phẩm đẹp mà mong được tạo ra những cuộc đối thoại giữa các họa sĩ với nhau, và giữa họa sĩ với công chúng, để giữa cuộc sống hối hả hiện tại, mọi người có những giây phút tĩnh lặng, sống chậm lại nhìn từng tác phẩm và tìm thấy ký ức riêng của chính mình.
Triển lãm “Địa tầng Ký ức” mở cửa thưởng lãm tự do từ ngày 24.7.2026 đến hết ngày 23.8.2026 (9:00 - 17:00, Thứ Ba - Chủ Nhật), tại không gian QS Art Space thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Quang San (số 189B/3 Nguyễn Văn Hưởng, Phường An Khánh, TPHCM).

Phương Nhã