Hệ thống tổ chức Giáo hội của Công giáo ở Việt Nam (P9)

Hội đoàn Công giáo từ năm 1975 đến nay

Sau năm 1975, thời gian đầu phần lớn các tổ chức hội đoàn Công giáo ở miền Nam ngừng hoạt động. Một số hội đoàn tự giải tán như Công chức Công giáo, Quân nhân Công giáo, Hùng tâm Dũng chí, Thanh niên giáo xứ. Các giáo xứ chỉ còn lại những hội đoàn phục vụ cho nghi lễ (hội hát/ ca đoàn).

Một thời gian sau, một số tổ chức như Đạo binh Đức Mẹ (Legio Mariae), Bác ái Vinh Sơn dần dần hoạt động trở lại ở Huế, Đồng Nai. Địa bàn thành phố Hồ Chí Minh có những hội đoàn sau đây hoạt động: Hội các Bà mẹ Công giáo, hội Con Đức Mẹ (dành cho thanh nữ), hội Nghĩa binh Thánh thể, Đạo binh Đức Mẹ, Hiệp hội Thánh Mẫu, Liên minh Thánh tâm, Các hội dòng ba Đa Minh, Phanxicô^[1].

Một buổi lễ mừng bổn mạng của hội Bà Mẹ Công giáo, giáo xứ Tân Việt, TGP TPHCM

Khoảng thời gian từ năm 1978, hầu hết các hội đoàn trên lần lượt ngừng hoạt động. Nhưng đến khoảng đầu những năm 1980, hội đoàn Công giáo ở các giáo phận miền Nam hoạt động trở lại dưới hình thức theo giới. Bao gồm: giới các ông, giới các bà, giới gia trưởng, giới thanh niên, giới thiếu nhi (giới trẻ)... Tập hợp, tổ chức tín hữu theo giới là sự linh hoạt và sáng tạo trong việc tập hợp tín hữu Công giáo. Điều này trên thực tế cho thấy việc quản lý hội đoàn là vấn đề phức tạp.

Tại các giáo phận ở miền Bắc, tình trạng các giáo xứ chỉ có hội hát và một vài hội đoàn phục vụ cho nghi lễ (trống, trắc, mõ, con hoa...) được phép hoạt động.

Từ giữa những năm 1980, do có sự giao lưu với các giáo phận Công giáo miền Nam, ở một số giáo xứ thuộc giáo phận Hà Nội, Bùi Chu, Phát Diệm đã thấy hoạt động của các giới.

Ở miền Bắc, một thời gian dài do tình trạng thiếu linh mục trị sở, một số giáo xứ lập nên Hội Tông đồ giáo dân. Hội đảm đương một số công việc của cha xứ, quản trị giáo xứ như được phép thực hành một số công việc như: Rửa rội, trao ban Mình Thánh Chúa. Tình trạng này kéo dài từ những năm 1970 đến cuối những năm 1980, khi việc thiếu linh mục trị sở cơ bản được khắc phục.

Thời kỳ này, các giáo xứ của Công giáo ở tất cả các giáo phận hình thành nên tổ chức giáo lý viên. Họ là những người có hiểu biết, được đào tạo những vấn đề cơ bản giáo lý Công giáo, sau đó trở thành giáo lý viên tham gia vào công việc giảng dạy giáo lý ở các xứ, họ đạo cho giới trẻ.

Từ cuối những năm 1980, cùng với sự tồn tại tổ chức các giới, dần dần xuất hiện sự phục hồi các tổ chức hội đoàn. Ban đầu là sự xuất hiện lẻ tẻ, với một số hội đoàn vốn có tuổi đời lâu năm, từng thu hút đông đảo giáo dân tham gia. Sự xuất hiện này như là việc thăm dò phản ứng của các cơ quan chức năng để rồi sau đó là sự “nở rộ” các hội đoàn.

Tại thành phố Hà Nội, Giáo hội tích cực thực hiện việc củng cố, khôi phục phát triển hội đoàn. Ngoài hội đoàn phục vụ nghi lễ tôn giáo như: hội Hát, hội Kèn, hội Trống, hội Trắc, hội Dâng hoa vốn được duy trì, nhiều hội đoàn được khôi phục, có xu hướng phát triển như: Hội Cầu nguyện, hội Ông thánh Giuse, hội Bà thánh Anna, hội Ông thánh Gioakim, hội Dòng ba, hội Thiếu nhi Thánh Thể, hội Thánh Têrêsa, hội Mân Côi_, hội Ông già tương trợ, hội các Bà... Qua thống kê cho thấy, vào thời điểm năm 2003 ở Hà Nội (Hà Tây chưa sáp nhập) có khoảng 16 hội đoàn.

Tài liệu Năm Thánh 2010 “Xây dựng Giáo hội Mầu nhiệm - Hiệp thông - Sứ vụ” của Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam cho biết, đến thời điểm năm 2010, giáo phận thành phố Hồ Chí Minh có 25 loại đoàn thể, Hiệp hội Tông đồ Giáo dân, với tổng số thành viên là 90.000.

Bao gồm:

Bà Mẹ Công giáo.

Gia đình Phạt tạ.

Gia đình cùng theo Chúa.

Gia đình Khôi bình.

Gia đình Chúa.

Gia đình Phúc âm.

Thăng tiến Hôn nhân + Gia đình.

Thiếu nhi.

Giới trẻ.

Người cao tuổi.

Giới chức Công giáo.

Y, Bác sĩ Công giáo.

Doanh nhân Công giáo.

Nghệ sĩ Công giáo.

Thanh sinh Công giáo.

Hướng đạo Công giáo.

Lòng thương xót Chúa.

Học hội Kitô giáo.

Legio Mariae.

Con Đức Mẹ.

Hiệp hội Thánh Mẫu.

Hiệp hội Bác ái Vinh Sơn.

Hội đoàn giáo dân Đa Minh.

Hội đoàn Phan Sinh tại thế.

Dòng Ba Cát Minh.

Năm 2008, tiến hành khảo sát hội đoàn ở giáo phận Huế, tác giả Nguyễn Hữu Toàn, cán bộ của Ban Tôn giáo Thừa Thiên - Huế, cho biết: ở giáo phận Huế trong một giáo xứ có 20 - 23 hội đoàn. Một số hội đoàn phổ biến như: Hội các đẳng, hội Từ thiện thánh Vinh Sơn, Thanh lao công, Nghĩa binh Thánh thể, Đạo binh Đức Mẹ, Con Đức mẹ, Hùng Tâm Dũng Chí, Hướng đạo Công giáo, Thanh niên Công giáo, Mẹ gia đình, Thanh sinh công, Gia đình tình thương, Gia đình trẻ, ban Giáo dục, ban Ơn gọi, ban Giáo lý, ban Phụng vụ, Ca đoàn, ban Âm thanh trang trí, ban Chung sự hiếu đạo.

PGS.TS Nguyễn Hồng Dương