Khi các đô thị “sống chung với lũ”

Trước nguy cơ ngập lụt do nước biển dâng, một số thành phố được thiết kế để có thể ứng phó nguy cơ lũ lụt nhờ vào các giải pháp thuận theo tự nhiên.

Trong lúc cuộc khủng hoảng khí hậu tiếp tục đe dọa các thành phố và sắp xếp lại những đường bờ biển trên toàn cầu, một số nơi quyết định áp dụng những kiến trúc cho phép ứng phó hiệu quả tình trạng này.

1. Công viên Má Khỉ ở Bangkok

Bangkok, thủ đô Thái Lan, đang đối mặt nguy cơ ngập lụt cao, một phần do được xây dựng bên trên vùng ngập lũ của sông Chao Phraya và phần còn lại là mực nước ở Vịnh Thái Lan đang gia tăng vì tình trạng ấm lên toàn cầu. Trước nguy cơ này, nữ kiến trúc sư Kotchakorn Voraakhom của công ty Landprocess đã trình đề án xây dựng công viên Bách Niên thuộc Đại học Chulalongkorn.

Được hoàn tất năm 2017, công viên có diện tích 45.000 mét vuông và nằm trên một con dốc. Các thiết kế này cho phép công viên dẫn nước xuống những khu vườn và vùng đất ngập nước nhân tạo, trước khi chuyển sang hồ chứa. Bên dưới công viên là những bể chứa ngầm có thể lưu trữ khoảng 600 mét khối nước. Ước tính công viên này có thể giữ đến 3.800 mét khối nước.

Khái niệm thiết kế công viên đến từ ý tưởng “má khỉ”, theo bà Voraakhom chia sẻ với tờ The New York Times. Một số loài khỉ có khả năng trữ thức ăn ở phần má để phòng ngừa thời điểm đói bụng, trong khi đó công viên tồn trữ nước để sử dụng cho thời điểm thiếu nước. Vì thế, công viên Bách Niên còn được gọi là công viên Má Khỉ.

2. Các thành phố bọt biển ở Trung Quốc

Trung Quốc từ lâu đã cổ súy cho khái niệm gọi là “các thành phố bọt biển”. Đây là ý tưởng cho phép các thành phố tồn trữ nước lũ, dựa trên các thiết kế tập trung vào thiên nhiên như vườn, mái nhà xanh, vùng trũng và những vỉa hè thấm nước. Tất cả đều cho phép nước thấm qua mặt đất và chảy ra ngoài.

Sau khi Bắc Kinh xảy ra tình trạng ngập lụt nghiêm trọng năm 2012, đến năm 2015, chính phủ Trung Quốc công bố đề án thí điểm gồm 16 thành phố bọt biển. Kể từ đó đến nay, thêm nhiều dự án đã được bổ sung. “Mọi thành phố đang đối phó với tình trạng nước dâng như với kẻ địch”, Đài CNN dẫn lời kiến trúc sư và giáo sư Kongjian Yu, người đi tiên phong cho dự án thành phố bọt biển. Mục đích của mô hình thành phố này là tạo thêm không gian cho nước di chuyển.

3. Biến nhà thành tàu thuyền ở Amsterdam

Khoảng 1/3 diện tích Hà Lan nằm dưới mặt nước biển, và vì thế đất nước này luôn tìm cách sống chung với điều kiện tự nhiên bằng cách xây dựng những thành phố nổi. Rotterdam là nơi sở hữu nông trại bơ sữa nổi đầu tiên trên thế giới (mở cửa năm 2019), cũng như các công viên nổi làm từ rác thải, và thậm chí cả một tòa nhà văn phòng nổi.

Trong vài năm gần đây, ý tưởng về những ngôi nhà nổi dần dần thu hút sự chú ý của nhiều người hơn. Ở khu Schoonschip thuộc phía bắc Amsterdam, công ty kiến trúc Space&Matter thiết kế cộng đồng gồm 30 ngôi nhà trên mặt nước. Công trình hoàn tất năm 2021 và hiện là nơi ở của hơn 100 người. Được xây dựng bằng khung gỗ và dùng rơm cùng vải bố cách nhiệt, những ngôi nhà ở Schoonschip được trang bị hệ thống điện mặt trời và ống nhiệt. Các mảnh vườn trên mái giúp làm mát vào mùa hè cùng như thu thập nước mưa. Nhà được thiết kế để nâng lên và hạ xuống theo con nước ròng.

4. Maldives - thành phố theo mô hình san hô

Đa số trong hơn 1.000 hòn đảo của Maldives đang ở cách mặt nước biển chưa đầy 1 mét. Áp lực từ mực nước biển dâng cùng với nhu cầu về nhà ở đã thúc đẩy chính quyền Maldives hợp tác với công ty Dutch Docklands để xây dựng một thành phố nổi. Tọa lạc ở vùng đầm phá cách thủ đô Male khoảng 10 phút nếu di chuyển bằng thuyền, thành phố nổi được kết nối từ nhiều đơn vị nhà, với thiết kế cho phép cả thành phố nâng lên và hạ xuống theo mực nước biển.

Dự kiến việc xây dựng sẽ được khởi động vào cuối năm nay và hoàn tất vào đầu năm 2028. Nhìn từ trên xuống, toàn bộ thành phố giống như là san hô, và bên dưới các ngôi nhà sẽ là những khung san hô nhân tạo, nhằm tạo ra các hệ sinh thái san hô theo thời gian.

5. Công viên khí hậu khổng lồ ở Copenhagen

Năm 2011, Copenhagen trải qua đợt mưa lớn, bất ngờ và ồ ạt, mang theo lượng nước mưa tương đương với nhiều tháng ập xuống thủ đô Đan Mạch trong vòng vài giờ. Hậu quả là nhiều phần của thành phố ngập khoảng 1 mét nước. Ước tính tổn thất cho toàn thành phố lên đến 1 tỉ USD.

Trận thiên tai đã thay đổi hoàn toàn kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu của Copenhagen. Một trong những biện pháp được chính quyền thành phố áp dụng là cải tổ công viên Enghaveparken từ năm 1928 trở thành “công viên khí hậu khổng lồ”. Các khu vực của công viên đã được sắp xếp để trở thành những bể chứa nước, có thể xử lý khối lượng nước lên đến 22.700 mét khối.