Không gian xanh

Những trận mưa lớn và dai dẳng vừa qua gây nên thảm họa tại nhiều vùng Tây Bắc. Nhiều gia đình tan cửa, nát nhà, tài sản bị vùi lấp, thậm chí thiệt mạng bởi những trận sạt lở đất hoặc lũ quét bất thường. Ngay lập tức, cộng đồng chung tay chia sẻ với mất mát của đồng bào. Chính quyền địa phương đôn đốc giám sát di dời người dân khỏi vùng sạt lở. Hình như mỗi năm, hiện tượng này lại gia tăng, nhiều giải pháp căn cơ được đưa ra nhưng thiệt hại vẫn còn đó, chưa hề suy giảm.

Vậy nguyên nhân sâu xa của việc này là gì? Do nhiều cánh rừng đã bị chặt hạ và tàn phá từ những năm trước, chỉ còn trơ lại đất trống, núi trọc và sườn dốc. Khi mưa bất chợt, rừng với tư cách là thảm thực vật khổng lồ giữ lại lượng nước sau mỗi cơn mưa đã không còn, nên nguồn nước dồn xuống thung lũng tạo ra lũ quét tàn phá làng mạc nhà cửa và cướp đi sinh mạng con người. Rõ ràng không gian xanh liên quan mật thiết tới chất lượng sống của con người. Khi hệ cân bằng sinh thái bị phá vỡ, sẽ có thể tạo ra những thiên tai nghiêm trọng. Khi không gian xanh bị thu hẹp để thay bằng những giải pháp sinh kế khác, chúng ta phải tính tới ngưỡng an toàn cho con người, nếu không, sự đánh đổi sẽ quá đắt.

Nhiều vùng đô thị trọng điểm hiện nay cũng vậy. Mùa mưa lũ năm nay không thấy Thủ đô thống kê số cây bị đổ do gió bão. Điều này không hẳn do việc bảo trì cây xanh tốt mà vì thực tế nó đã bị đốn hạ khá nhiều để xây dựng các công trình nhà ở, đường sắt và đường vành đai. Có nghĩa là bê-tông ngày càng nhiều và cây xanh ngày càng ít.

Bởi vậy người đô thị luôn thèm khát màu xanh của cây trồng đến mức, hễ có tí không gian dư dả nào trong căn hộ là họ nghĩ đến cây xanh, cho dù đó chỉ là chậu hoa cây cảnh. Nhiều người mơ ước có mảnh vườn ở nông thôn, xây cái nhà ngói để cuối tuần thoát khỏi nội đô, ra đó trồng cây, thả cá, thu hoạch những mớ rau sạch. Khi đô thị hóa càng mạnh, áp lực dân cư lớn, những mảng không gian xanh đã trở thành những thứ xa xỉ với nhiều người.

Phải chăng chúng ta đang đề cao và quá chuộng việc đô thị hóa mà không chú trọng phần không gian xanh tương ứng? Với nhiều nước, chỉ số không gian xanh trên mặt bằng dân cư hay diện tích đô thị luôn được coi là tiêu chí của sự phát triển. Ở ta, hình như điều này chưa được quan tâm đúng mức trong quy hoạch.

Mỗi năm đều có mùa mưa đến, với tình trạng không bù đắp được lượng rừng phòng hộ bị chặt như hiện nay, không biết người dân sẽ phải sống trong những vùng rủi ro đến bao giờ?

Ngô Quốc Ðông