Kim chỉ nam cho cải cách Giáo triều

Sau khi liệt kê các “căn bệnh” của Giáo hội cách đây 2 năm, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã trình bày những nguyên tắc đóng vai trò dẫn dắt quá trình cải cách Vatican.

Trong một bài diễn văn dài nhưng sâu sắc trước các thành viên của Giáo triều, Đức Phanxicô phân tích những cái mà ngài gọi là các chìa khóa then chốt cho nỗ lực cải cách sắp tới. Tựu trung, Đức Thánh Cha xoáy vào vấn đề cải tâm, hòa hợp, sắp xếp hợp lý hơn quy trình cũ nhằm đáp ứng các nhu cầu thời hiện đại, theo Đài Radio Vatican.

Cải cách chứng tỏ đang “sống”

Đức Giáo Hoàng mở đầu bài phát biểu thường niên vào ngày 22.12 với việc suy ngẫm lại cách thức Thiên Chúa đã khiêm tốn như thế nào, biến mình thành một con người nhỏ bé và trở thành người phụng sự cho nhân loại. Ngài giảng: “Vào dịp Giáng sinh, chúng ta được Chúa kêu gọi hãy nói “vâng” với đức tin của bản thân mình, chứ không phải trước những ý tưởng cao quý nhất, mà chỉ cần đối với Đấng đang hóa thân thành một con người bình thường và trao tình thương cho nhân loại”. Với hình ảnh “gây ấn tượng và hòa nhã” của Chúa Hài Đồng trong tâm trí, Đức Thánh Cha đào sâu hơn những cải cách đối với Giáo triều Roma, không chỉ đề cập các chức năng của những ban bộ mà còn về tầm quan trọng của sự cải tâm không ngừng của từng cá nhân, cũng như những kiểu phản đối khác nhau (cả tốt lẫn xấu), vốn chắc chắn sẽ xuất hiện trong các tiến trình cải cách.

“Do Giáo triều Rôma không phải là một bộ máy cơ cấu quan liêu cứng nhắc, trên hết cải cách là dấu hiệu của một Giáo hội lữ hành hoạt động sôi nổi, của một Giáo hội đang tồn tại và bởi vì đặc tính “semper reformanda” (luôn luôn cải cách), Giáo hội cần có nhu cầu cải cách để chứng tỏ đang sống”. Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng cải cách không phải chấm dứt chính mình, mà thay vào đó là một quá trình phát triển và thay đổi bản tính. Ngài cho biết cải cách không phải là làm đẹp cho cái vỏ bề ngoài của Giáo triều, trong khi vẫn che đậy một “thể xác cũ kỹ”, giống như thể hành động “kéo căng da mặt” để che vết nhăn: “Giáo hội không sợ các vết nhăn, mà cần phải sợ hãi những mụn nhọt trên đó”.

Đức Phanxicô cho biết nếu chỉ thay đổi nhân sự - tất nhiên đây là điều cần thiết và sẽ được tiến hành - thì vẫn chưa đủ. Ngài nhấn mạnh chỉ có sự cải tâm của chính con người mới thực sự mang lại thành công cho quá trình cải cách, bởi vì “không có chuyển biến về mặt tinh thần thì những nỗ lực đều vô nghĩa”. Theo Đức Giáo Hoàng, đầu tiên, cải cách phải thuận theo Tin Mừng, vốn mang lại sự hân hoan và sức mạnh cho mọi người, đặc biệt đối với người nghèo, người thấp kém nhất và những người bị bỏ mặc bên lề xã hội. Hoạt động thay đổi cần phải thích ứng với những đặc điểm trong thời đại ngày nay, nhằm đáp ứng nhu cầu của con người thời hiện đại.

Cùng lúc đó, quá trình cải cách còn phải làm cho Giáo triều Roma trở nên phù hợp hơn với mục tiêu quan trọng nhất, cùng phối hợp để thực hiện “sứ mệnh đặc biệt của người thừa kế Thánh Phêrô, hỗ trợ Giám mục thành Roma trong việc hành sử quyền năng phi thường, nhưng cũng bình thường, một cách đầy đủ, tối thượng, tức thời và cho mọi người”.

Nhu cầu có sự phản đối

Ngài nêu lên ba dạng “đối kháng” có thể xảy ra trong quá trình cải cách, cho rằng đây là hiện tượng bình thường và thậm chí lành mạnh nếu xét về khía cạnh thúc đẩy cuộc cải cách theo đúng hướng. Dạng đối kháng đầu tiên là “kháng cự công khai”, thường xuất hiện từ ý tốt và thông qua thái độ đối thoại chân thành. Tuy nhiên, “cần lưu ý đến loại đối kháng ngầm xuất phát từ những trái tim đầy sợ hãi và bị tê liệt, hài lòng với những thứ cải cách chỉ toàn các lời lẽ hoa mỹ nhưng rỗng tuếch và tự mãn”. Đức Thánh Cha nhận xét có những người “mồm cứ ra rả rằng họ sẵn sàng thay đổi, nhưng trong tâm khảm lại muốn giữ mọi việc như cũ”. Dạng kháng cự thứ ba lại mang theo lòng ác tâm, thường nảy mầm trong những đầu óc lệch lạc và xuất hiện khi quỷ dữ khơi gợi những ý đồ xấu từ các cá nhân. Đức Giáo Hoàng nói rõ đây là dạng đối kháng núp bóng sau những từ ngữ đầy lời lẽ biện hộ và buộc tội, đội lốt dưới dạng truyền thống, vẻ bề ngoài tốt đẹp nghiêm trang, các hình thức, thủ tục, lề thói, hoặc lòng ham muốn biến mọi thứ thành chuyện cá nhân.

Tháng 9.2013, ĐTC Phanxicô họp bàn về cải cách Giáo triều với những vị đứng đầu cơ quan Tòa Thánh

Trong khi đó, Đức Phanxicô cho rằng không có phản ứng chẳng khác nào dấu hiệu của sự diệt vong, vì những sự chống đối tích cực, và thậm chí không tích cực lắm, vẫn là điều cần thiết và cần được khen ngợi vì hành động lắng nghe, chào đón và khuyến khích mọi người bày tỏ bản thân. Ngài giảng giải: “Sự cải cách Giáo triều Rôma là quá trình hết sức tế nhị, tinh vi, cần phải được thực hiện với tinh thần đúng đắn, trung thực với bản chất, không ngừng nhận thức rõ một cách sáng suốt, với sự dũng cảm đến từ Kinh Thánh, với sự thông thái của cả Giáo hội, với sự lắng nghe một cách chú tâm, với hành động ngoan cường, với sự im lặng tích cực, với những quyết định mạnh mẽ, với nhiều lời cầu nguyện, với sự khiêm nhường sâu sắc, với tầm nhìn xa và rõ ràng, với những bước tiến chắc nịch”.

Có những lúc cần thiết cũng có thể bước lùi, nhưng cuối cũng vẫn đảm bảo tiến trình cải cách luôn hướng về phía trước “với ý chí kiên định, với sức sống sôi nổi, với quyền hành, trách nhiệm và với lòng thuận theo không điều kiện”.

12 nguyên tắc

Đức Giáo Hoàng nêu bật 12 nguyên tắc làm kim chỉ nam, mà theo ngài là thiết lập cái cốt lõi của viễn cảnh cải cách Giáo triều : tính cá nhân (sự cải tâm chính bản thân); linh mục (sự cải tâm của linh mục); tinh thần truyền giáo (Chúa Kitô là trung tâm); tổ chức hợp lý/rõ ràng; tính chức năng; hiện đại hóa (cập nhật); điềm tĩnh; phụ trợ; tính cộng đồng; tính đại lượng; tính chuyên nghiệp và phát triển đều.

Sau khi suy ngẫm từng điểm của 12 nguyên tắc trên, Đức Phanxicô đưa ra gần 20 bước đã được thực hiện trong quá trình cải cách, từ việc hình thành Hội đồng Hồng y vào năm 2013, đến việc cho phép các Kitô hữu đã ly dị hoặc tái hôn không bị rút phép thông công vào năm 2015, cũng như thiết lập hai bộ lớn sáp nhập nhiều văn phòng với nhau hồi đầu năm 2016. Ngài kết thúc bài huấn dụ với việc một lần nữa nhắc lại tinh thần của Giáng sinh nhằm nhấn mạnh trung tâm và cốt lõi của cải cách chính là Thiên Chúa. Đức Thánh Cha trích dẫn một lời nguyện cầu của cha Matta el Meskin về sự nhỏ bé và đầy khiêm tốn khi Chúa Giêsu chào đời ở Bêlem.

Cuối cùng, ngài trao cho mỗi thành viên của Giáo triều Roma một cuốn sách của Bề trên Tổng quyền dòng Tên đời thứ ba, cha Claudio Acquaviva, có tựa đề “Accorgimenti: per curare le mattatie dell’anima”, nghĩa là “Những biện pháp phòng ngừa để chữa trị những vết thương của linh hồn”.

GIANG VÔ YÊN