Làng Chánh Trạch (huyện Phù Mỹ - Bình Ðịnh) là vùng đất nổi tiếng sản sinh ra “kỳ hoa dị thảo” là quả bí đao khổng lồ, nặng có khi đến hơn 70kg. Giống bí đao có ngoại hình “ngoại cỡ” này không phải mới “nổi” lên gần đây mà đã được bà con nông dân làng này trồng từ bao đời nay.
Nếu xưa kia những quả bí đao siêu to ở Chánh Trạch chỉ như một nông sản đặc biệt gây hiếu kỳ vì trọng lượng lớn, thì nay những hộ trồng bí còn có thể thêm thu nhập bởi lượng khách ghé tham quan và mua các sản phẩm từ bí.
Làng bí đao khổng lồ nằm cách thành phố Quy Nhơn lối 60 cây số. Nếu không để ý đến tấm bảng lớn đề chữ Làng Bí Đao Khổng Lồ thật lớn ở đầu đường rẽ vào làng, sẽ rất dễ lướt qua bởi đường thôn được bao quanh bởi những cánh đồng lúa. Đi ngang qua đây, không có chủ đích tìm sẽ không dễ gì thấy ngay được những giàn bí trĩu quả. Tấm bảng hiệu này cũng chỉ mới được dựng vài năm gần đây, khi có công ty du lịch địa phương liên kết khai thác tham quan trải nghiệm vườn bí cho khách du lịch.
Du khách đến làng bí đều háo hức ghi lại hình ảnh kỷ niệm với những quả bí có khi còn to hơn người. Ngoài ra, các chủ vườn còn sẵn lòng giới thiệu các món ăn, thức uống từ giống bí khổng lồ này. Đặc biệt, không chỉ thu hoạch quả mà các bác nông dân trồng bí còn có loại nước hứng từ những dây bí đao. Mỗi dây bí đao như thế có khi thu được vài lít nước. Loại nước này phải được lắng ít nhất vài ngày mới uống được và có tác dụng thanh nhiệt. Nước từ dây bí sẽ chỉ thu được khi sắp thu hoạch bí, người ta cắt các dây leo rồi dùng chai nhựa cột vào hứng. Vườn cắt trái rồi nhưng vẫn được chăm để lấy nước bí đao. Các món từ bí phổ biến được bà con nông dân Chánh Trạch giới thiệu là đọt bí luộc, xào hay bí nấu canh và cả bí khô dùng nấu nước uống… Vào mùa thu hoạch khoảng tháng 5 tháng 6 Dương lịch, làng quê luôn rộn ràng tiếp những đoàn khách phương xa. Nhà vườn tất bật nấu nước bí giải khát, hầm canh bí phục vụ khách có nhu cầu thử vị bí khổng lồ.
Ở những vườn bí, các giàn đều được gia cố vững chắc để có thể đỡ được những quả bí siêu khủng. Theo các bác nông dân thì bí đao ở Chánh Trạch bao đời nay vẫn được gieo theo các mốc thời gian truyền thống như ông bà xưa kia vẫn làm. Bí được xuống giống bằng hạt giống từ tháng 11 đến đầu tháng 12 Âm lịch. Sau đó đến khâu dựng giàn và đến thời điểm sau Tết ta, cây bí bắt đầu ra hoa, kết trái. Lúc này, mỗi dây bí chỉ giữ lại một đến hai quả đẹp nhất, còn lại phải cắt bỏ để dây bí dồn sức nuôi dưỡng quả được chọn và cũng là để giàn bí có thể chịu được sức nặng của quả bí “trưởng thành”. Có nhà kỹ lưỡng hơn sau mấy lần gặp sự cố sập giàn đã gia cố thêm trụ bê tông và lưới để đỡ quả bí không bị rơi. Sau hơn bốn tháng, khi đạt đến kích thước, bí cân nặng khoảng trên 30kg cho đến hơn 60kg mới thu hoạch. Những quả bí đạt đến 70kg vẫn có nhưng không nhiều trong mỗi mùa bí.
Dường như chỉ có ở Chánh Trạch mới có loại bí đao khổng lồ này nên nhiều nơi đã xin giống về trồng, nhưng ở miền đất khác, nhiều lắm cũng chỉ thu được trái bí khoảng 15kg là hết cỡ. Chỉ có gieo trên những mảnh vườn ở Chánh Trạch mới có thể đạt đến cân nặng lớn. Lân la đến nhiều nhà vườn trồng giống bí này, cảm nhận là các bác nông dân ở làng khá nhiệt tình và chẳng hề giấu nghề. Họ thậm chí còn vui vẻ tặng cả hạt giống, chỉ vẽ cách trồng, cách chăm, nhưng câu “rào trước” họ luôn dành cho khách vẫn là thổ nhưỡng, khí hậu mới là then chốt. Ông Nguyễn Hữu Toàn, một cư dân nơi đây cho biết :“Giống bí này ở đất này đã được trồng từ xưa rồi. Cộng tới lui theo cách tính của các cụ cũng cả trăm năm không chừng. Đất ở làng màu mỡ và có phù sa, nghe ông bà kể lại rằng xưa kia bàu Chánh Trạch là con sông lớn chảy ra biển. Rồi vùng này cũng có gió biển nữa, dưới sâu lại là nền cát thoát nước tốt nên hợp cây bí chăng?”. Kể về bí quyết chăm sóc, chị Phan Thị Phương, một người trồng bí chẳng giấu diếm: “Bà con canh tác xưa nay theo quy trình thuận tự nhiên và thường cho thêm bã đậu phộng vào phân bón để quả bí to, đẹp hơn. Mỗi mùa bí qua, bà con trữ lại ít hạt giống cho mùa sau”.
Tuy là loại bí “độc nhất vô nhị” nhưng trái bí khổng lồ không dễ bán vì to quá, phải cần nhiều người chia nhau một trái mới dùng hết được, do khi cắt ra rồi thì sẽ không để được lâu. Sau này, người trồng bí khổng lồ thông qua các trang mạng xã hội, truyền thông, đã tìm thêm được khách hàng ở xa. Nhu cầu ăn thử “cho biết” và trưng bày có phần nhiều hơn ở các tỉnh, thành phố khác. Vì ngoại hình ngoại cỡ nên nhiều khách thăm vườn cũng vui vẻ mua về làm quà độc đáo.
Trong niềm tự hào, lão nông kỳ cựu làng Chánh Trạch Nguyễn Thanh Hằng kể rằng, những hội chợ nông sản hàng năm vẫn tìm về làng bí mua trưng bày cho mọi người chiêm ngưỡng. Bí khổng lồ có thể trưng được vài tháng. “Dù giá bí không cao và lãi ít nhưng nhiều hộ vẫn trồng để giữ truyền thống, giữ được làng nghề”, ông Hằng nói thêm.
Minh Minh
Bình luận