Lần đầu hồi sinh loài tuyệt chủng

Một loài sói tuyệt chủng khoảng 13.000 năm trước đã trở thành loài đầu tiên được hồi sinh trên thế giới, theo hãng công nghệ sinh học Colossal Biosciences (trụ sở TP Dallas, bang Texas, Mỹ).

Trong hơn 200.000 năm, loài sói lông trắng có tên khoa học Aenocyon dirus, đã sinh sống khắp Bắc Mỹ, từ phía nam Alberta (Canada) đến Florida (Mỹ), và thậm chí xuống tận Chile. Chúng là loài săn mồi nguy hiểm trước khi biến mất hoàn toàn cùng với các động vật khổng lồ và voi răng mấu cách đây khoảng 13.000 năm. Thế nhưng, sói trắng đã trở lại, và còn được xuất hiện ở bìa tạp chí TIME hồi tháng 4.

Cột mốc quan trọng

Các nhà khoa học Colossal tuyên bố đã tạo được các cá thể sói trắng nhờ vào gien di truyền cổ đại, công nghệ nhân bản và chỉnh sửa gien di truyền để can thiệp bộ gien của lòi sói xám, họ hàng gần nhất còn sống của loài sói tiền sử tuyệt chủng. Kết quả là bộ ba sói con đã chào đời, lần lượt được đặt tên Romulus, Remus và Khaleesi. Trên thực tế, chúng là loài lai có bề ngoài như sói tuyệt chủng. Aenocyon dirus là hình mẫu truyền cảm hứng cho loài sói đáng sợ trong loạt phim truyền hình “Trò chơi Vương quyền”. Sói trắng có kích thước lớn hơn sói xám, “đầu nhỉnh hơn, bộ lông dày và phần hàm mạnh mẽ hơn”. Colossal trước đây từng loan báo nỗ lực hồi sinh voi ma mút lông xoắn, chim dodo và hổ Tasmania từ năm 2021, nhưng chưa từng công khai đề cập dự án về loài sói tiền sử.

Ông Ben Lamm, nhà đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Colossal, cho biết thành công trên đánh dấu cột mốc quan trọng và khởi đầu cho chuỗi các minh chứng sự hiệu quả của công nghệ toàn diện hướng đến hồi sinh giống loài. “Đội ngũ chúng tôi chiết xuất gien di truyền từ một chiếc răng 13.000 năm tuổi và hộp sọ 72.000 năm tuổi, để tạo ra những cá thể sói con khỏe mạnh”, theo ông Lamm. Bộ ba sói trắng hiện được nuôi ở khu trại có diện tích hơn 800ha tại một địa điểm không được công bố ở bang Texas. Colossal đã xây hàng rào cao 3m bao quanh khu vực, kèm theo sự canh gác cẩn mật của các đội an ninh, hệ thống máy quay theo dõi 24/7. Colossal cho biết cơ sở đã được chứng nhận của Hiệp hội Nhân đạo Mỹ và được đăng ký với Bộ Nông nghiệp nước này.

Hóa thạch sói trắng và gien cổ đại

Sử dụng gien cổ đại chiết xuất từ hai hóa thạch sói trắng, các nhà khoa học và cộng tác viên Colossal đã tập hợp được hai bộ gien chất lượng cao của loài Aenocyon dirus. Điều này cho phép họ nắm trong tay bộ thông tin hoàn chỉnh về gien di truyền của loài tuyệt chủng. Kế đến, họ so sánh hai bộ gien với những loài thuộc họ chó (Canidae) còn sống, như loài sói, chó rừng, cáo, để xác định những biến thể gien di truyền cho các đặc điểm như sói trắng, chẳng hạn bộ lông trắng và dày, dài.

Công ty tiếp tục sử dụng thông tin từ kết quả phân tích gien di truyền để can thiệp tế bào của sói xám, thực hiện 20 chỉnh sửa trên 14 gien trước khi nhân bản nhóm tế bào hứa hẹn nhất và chuyển chúng vào trứng được chọn lọc của cá thể sói cái. “Những phôi phát triển khỏe mạnh được chuyển vào cá thể mẹ mang thai hộ”, với 3 lần mang thai dẫn đến sự ra đời của các cá thể gần giống loài đã tuyệt chủng. Một số cơ quan truyền thông đưa tin, Colossal đã sử dụng loài mang thai hộ là chó nhà. Hai sói đực con đã chào đời ngày 1.10.2024, trong khi một sói cái con sinh ngày 30.1 năm nay.

Kỹ thuật chỉnh sửa gien

Để đạt được mục tiêu trên, công ty Mỹ đã tạo ra bộ gien lai nhờ vào việc sử dụng kỹ thuật CRISPR cắt bỏ các biến thể gien cụ thể ở loài sói xám và thay bằng những đặc điểm liên quan đến sói trắng, theo Đài CNN dẫn lời cố vấn của Colossal là giáo sư Love Dalén ngành gien di truyền tiến hóa tại Đại học Stockholm (Thụy Điển). “Việc 99,9% bộ gien thuộc về sói xám không phải là điều gì quá bí mật. Cộng đồng khoa học đang diễn ra cuộc tranh luận về việc cần phải chỉnh sửa bao nhiêu gien để tạo ra sói trắng, nhưng đó thật sự là một câu hỏi mang tính triết học”, giáo sư Dalén nói. “Cá thể sói được tạo ra mang theo gien sói trắng, và nhóm gien này cho phép chúng giống sói trắng hơn bất kỳ sinh vật nào trong 13.000 năm trở lại đây. Và điều đó thật sự rất tuyệt”, theo giáo sư.

Colossal đã gây quỹ ít nhất 435 triệu USD kể từ khi Tổng giám đốc Lamm và nhà di truyền học George Church của Đại học Harvard (Mỹ), sáng lập công ty hồi tháng 9.2021 và công bố kế hoạch đầu tiên là hồi sinh voi ma mút lông xoắn. Cuộc hành trình mất nhiều thời gian hơn vẫn tưởng, và Colossal đang trên đường giới thiệu voi ma mút lông xoắn con vào năm 2028.

Công ty Mỹ hy vọng các kỹ thuật được sử dụng để tạo ra sói trắng có thể giúp những giống loài nguy cấp thoát vận mệnh tuyệt chủng. Chẳng hạn, Colossal đã cho ra đời hai lứa sói đỏ nhân bản, thuộc loài sói có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất, mang đến niềm hy vọng mới cho loài này. 

ĐỊNH NGUYỄN