Nằm nép mình bên dòng sông Cái, làng nghề đúc đồng truyền thống Phú Lộc Tây (Thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa) đã tồn tại hơn 200 năm. Trước sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, làng nghề đang gặp nhiều khó khăn, có nguy cơ ngày càng mai một.
 |
Được hình thành từ thế kỷ XIX và lưu truyền qua nhiều thế hệ, đến năm 1979, làng nghề này phát triển thành Hợp tác xã (HTX) đúc Cao Thắng, tập hợp hơn 150 xã viên. Tồn tại được gần 10 năm, HTX giải thể, các nghệ nhân tự chuyển đổi công việc, chỉ còn lại rất ít người có tâm huyết theo nghề. Năm 2003, thực hiện chủ trương khôi phục và phát triển các làng nghề của Phòng Công thương huyện Diên Khánh, HTX đúc đồng Phú Lộc được thành lập với 20 hộ xã viên tham gia ban đầu, đến nay có 8 lò với 40 hộ làm nghề đúc, gia công sản phẩm.
 |
Ông Biện Cư, nghệ nhân đúc đồng Phú Lộc Tây cho biết, để tạo ra một sản phẩm, trước hết người thợ phải tạo khuôn mẫu bằng đất sét, sau đó làm cốt và mang khuôn đi nung trong lửa với nhiệt độ cao (1000 độ thì đồng mới nóng chảy). Trong thời gian nung khuôn, thợ thực hiện song song việc nấu đồng, đến khi khuôn được nung chín thì rót đồng ở nhiệt độ nóng chảy vào đó. Một mẻ đồng nấu xong mất ít nhất từ 10 đến 12 giờ đồng hồ. Công đoạn cuối cùng là gia công cho đồng trở nên đẹp và bóng láng.
Trong các công đoạn, tạo khuôn vô cùng quan trọng, quyết định lớn đến chất lượng và sự thành công của sản phẩm. Vì thế, cần chọn những loại đất sét dẻo, có sợi có thể liên kết các khối đất lại với nhau để tạo thành một mẫu khuôn đúc. Các họa tiết trên khuôn làm nên một sản phẩm đồng cũng cần sự khéo léo của nghệ nhân.
 |
Hiện những nghệ nhân ở làng nghề biết làm khuôn chỉ đếm trên đầu ngón tay. Người có thể làm ra những mẫu khuôn đúc tinh xảo như ông Trần Lâu, Biện Phi Khanh, Trần Ni, Trần Hồ, Biện Cư, Huỳnh Thành ngày một lớn tuổi. Lớp trẻ ngày nay không mấy ai mặn mà với nghề đúc đồng truyền thống bởi phải mất từ 3-5 năm học nghề mới có thể tự gia công được. Vì thiếu kiên nhẫn nên họ thường đi làm những việc khác kiếm kế sinh nhai.
Trong nỗi băn khoăn, lo lắng làng nghề có nguy cơ thất truyền, ông Nguyễn Văn Nhường - Chủ nhiệm HTX đúc đồng Phú Lộc cho hay, trước đây người dân sản xuất nhiều mặt hàng phục vụ nông nghiệp và công nghiệp như vành xe đạp, lưỡi cày, xoong nồi, chân đèn... nhưng nay chỉ còn làm bộ chân đèn là chính. Một bộ sản phẩm này gồm 2 cây đèn, 2 chiếc đài đựng nước, 1 lư hương và 1 cổ bồng đựng trái cây, được bán với giá từ 2-4 triệu đồng, tùy theo kích cỡ lớn nhỏ mà giá khác nhau. Mặt hàng bán ra có tính thời vụ, không thường xuyên, liên tục như trước. Theo ông Nhường, một phần do không có mặt bằng sản xuất tập trung, thiếu thị trường nên các hộ đúc đồng chủ yếu hoạt động theo phương thức cầu nối giữa thị trường với hộ sản xuất, làm nhỏ lẻ, mang tính tự phát, thiếu sự định hướng.
 |
Trước “cơn lốc” đô thị hóa, dường như những sản phẩm có nguồn gốc truyền thống không thể trụ nổi trước những loại hàng hóa được sản xuất từ máy móc công nghệ cao với nhiều mẫu mã đẹp, chất lượng đảm bảo, bởi thực tế, nhiều người cũng đang có xu thế chuộng đồ làm bằng sứ, nhựa, gỗ mỹ nghệ. Hơn nữa, giá phế liệu đồng, chất đốt ngày càng tăng cao khiến giá các sản phẩm đúc đồng trở nên đắt, làm không ít người tiêu dùng đắn đo khi sử dụng.
Làm sao để bảo tồn và phát triển làng nghề nhằm gìn giữ những nét đẹp truyền thống cho thế hệ mai sau đang là trăn trở của những người có tâm huyết với văn hóa dân tộc.
THIÊN ÂN
Bình luận