Lầu Năm Góc trở thành Bộ Chiến tranh

Cuối tuần qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp để gọi Lầu Năm Góc bằng danh xưng thứ hai là Bộ Chiến tranh, thay vì Bộ Quốc phòng như lâu nay.

Trước khi ký thông qua sắc lệnh tại Phòng Bầu Dục vào ngày 5.9 (giờ Washington), Tổng thống Trump nói với các nhà báo có mặt rằng tên gọi Bộ Chiến tranh “phù hợp hơn nhiều, đặc biệt trong bối cảnh hiện tại, nước Mỹ đang sở hữu quân đội mạnh nhất thế giới”.

Danh xưng thứ hai

Sắc lệnh trên phê chuẩn cho Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ Quốc phòng và các quan chức cấp dưới có quyền sử dụng danh xưng thứ hai như “Bộ trưởng Chiến tranh”, “Bộ Chiến tranh” và “Thứ trưởng Chiến tranh” trong thư từ chính thức, các giấy tờ công khai, những sự kiện mang tính chất nghi lễ và các văn bản không mang tính luật định lưu thông trong nội bộ nhánh hành pháp. Và gần như lập tức, các cơ quan chức năng bắt tay vào việc triển khai.

Giới chức Lầu Năm Góc thay bảng hiệu bên ngoài văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và trang web chính thức của bộ cũng được thiết kế lại. Địa chỉ cũ là defense.gov giờ đây được điều hướng sang war.gov, với dòng chữ “Bộ Chiến tranh Mỹ” nổi bật ở đầu trang. Cụm từ viết tắt DOD (Department of Defense - Bộ Quốc phòng) cũng được thay thế bằng DOW (Department of War - Bộ Chiến tranh) trên nhiều tiêu đề khác nhau. Bộ trưởng Hegseth, có mặt tại Phòng Bầu dục bên cạnh Tổng thống Trump, gọi “việc đổi tên không chỉ là thay mới, mà đánh dấu sự khôi phục”. Ông Hegseth cho biết quân đội Mỹ sắp tới sẽ không chỉ phòng thủ mà còn chuyển sang tấn công, và như phản ánh qua việc đổi tên, nước Mỹ sẽ đào tạo những chiến binh chứ không chỉ những người bảo vệ.

Sắc lệnh cũng chỉ đạo mọi bộ ngành và cơ quan hành pháp phải công nhận và áp dụng những danh xưng mới trong các trao đổi nội bộ lẫn đối ngoại. Đồng thời, ông Hegseth được yêu cầu đề xuất các biện pháp pháp lý và hành chính để chính thức đổi tên Bộ Quốc phòng thành Bộ Chiến tranh, vốn chỉ có thể thực hiện thông qua hành động của Quốc hội Mỹ. Tài liệu của Nhà Trắng về việc đổi tên cũng ghi nhận Tổng thống sẽ cần sự chấp thuận của Quốc hội để chính thức hóa việc này, ông Trump sau khi ký sắc lệnh vẫn chưa quá chắc chắn về khả năng đó. “Tôi chưa rõ, nhưng chúng tôi sẽ tìm hiểu”, ông cho biết.

Những lần đổi tên của Lầu Năm Góc

Bộ Chiến tranh lần đầu được thành lập dưới thời Tổng thống Mỹ George Washington, khi ông sáng lập lục quân năm 1789. Thế nhưng, tên này được đổi thành Bộ Quốc phòng vào năm 1949 theo một phần của cuộc tái cấu trúc trên diện rộng đối với quân đội dưới thời Tổng thống Harry Truman. Ông Truman năm 1947 ký ban hành Đạo luật An ninh Quốc gia, sáp nhập Bộ Hải quân, Bộ Không quân vừa thành lập, và Bộ Lục quân, tên trước đó là Bộ Chiến Tranh, theo thông tin từ Lục quân Mỹ. Khi ấy, đạo luật cho phép thành lập Tổ chức Quân đội Quốc gia dưới quyền quản lý của một bộ trưởng dân sự. Tổ chức Quân đội Quốc gia sau đó được đổi tên thành Bộ Quốc phòng và được sử dụng cho đến nay.

Tuy nhiên, giới quan sát cũng lưu ý rằng, dù có tên Bộ Quốc phòng từ năm 1949, trên thực tế, DOD chưa bao giờ là bộ phòng thủ, mà luôn là bộ chiến tranh. Lần gần nhất Mỹ tuyên bố chiến tranh, hay phải tự vệ, là vào năm 1941, khi phát xít Nhật tấn công Trân Châu Cảng. Sau khi đổi tên năm 1949, nước này tham gia ít nhất 4 cuộc chiến dù không tuyên bố chính thức: chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam, chiến tranh Iraq và Afghanistan. Mỹ đã tham gia hơn 200 đợt can thiệp quân sự, hơn một nửa diễn ra sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc năm 1989.

Tác giả, nhà báo người Mỹ Judith Levine nhắc lại ông Trump muốn trở thành tổng thống mang đến hòa bình. “Tôi không muốn khai chiến”, ông hứa trong bài phát biểu chiến thắng sau ngày bầu cử 5.11. “Tôi sẽ ngăn chặn chiến tranh nổ ra”, ông nhấn mạnh. Nhưng lời hứa này nhanh chóng bị đặt dấu hỏi. Mười ngày sau khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump mở chương mới của “cuộc chiến chống khủng bố”, triển khai không kích vào Syria và Somalia. Tháng 3, ông phát lệnh đánh Yemen, tập trung vào lực lượng Houthi muốn thi hành việc kiểm soát tuyến hàng hải trên Biển Đỏ. Đến cuối tháng 6, sau khi Israel bắn tên lửa vào Iran và bị trả đũa, quân đội Mỹ đã không kích 3 cơ sở làm giàu hạt nhân của Iran và tuyên bố phá hủy toàn bộ chương trình hạt nhân của Iran, dù sau đó kết quả tình báo cho thấy chương trình chỉ bị hoãn lại vài tháng. Gần đây nhất, Lầu Năm Góc triển khai một loạt tàu chiến đến vùng biển gần Venezuela để triệt phá đường dây buôn ma túy xuyên biển.

Bên cạnh đó, ông Trump đến nay tự nhận giúp kết thúc 7 cuộc chiến và được một số nước đề cử cho giải Nobel Hòa bình. Vì vậy,  cái tên Bộ Chiến tranh rõ ràng tiếp tục đặt dấu hỏi cho những tuyên bố vì hòa bình của Tổng thống Mỹ.

GIANG VÔ YÊN