Lễ hội mừng ánh sáng

Thời Chúa Giáng Sinh, nhân loại chưa có lịch nên các thánh sử không thể ghi lại ngày, tháng, năm sinh của Chúa, chỉ theo thói quen của các sử gia La Mã, đặt biến cố Giáng Sinh song song với những sự kiện lịch sử khác để người sau có mốc so sánh và đoán định.

1. Thánh Luca đã đặt biến cố này trong bối cảnh kiểm tra dân số: “Thời ấy, hoàng đế Augustô ra chiếu chỉ, truyền kiểm tra dân số trong khắp cả thiên hạ. Ðây là cuộc kiểm tra đầu tiên, được thực hiện thời ông Quiriniô làm tổng trấn xứ Xyria. Ai nấy đều phải về nguyên quán mà khai tên tuổi. Bởi thế, ông Giuse từ thành Nadarét, miền Galilê, lên thành Bêlem, miền Giuđê, là thành vua Ðavít, vì ông thuộc về nhà và gia tộc vua Ðavít. Ông lên đó khai tên cùng với người đã đính hôn với ông là bà Maria, lúc ấy đang có thai. Khi hai người đang ở đó, thì bà Maria đã tới ngày mãn nguyệt khai hoa. Bà sinh con trai đầu lòng, lấy tã bọc con, rồi đặt nằm trong máng cỏ, vì hai ông bà không tìm được chỗ trong nhà trọ” (Lc 2, 1-7).

Cây thông Noel với ánh sáng rực rỡ tại Gx Tân Phú, Sài Gòn - ảnh: LG

Đến khi Chúa chịu phép rửa, bắt đầu đời sống công khai, thánh Luca ghi: “Năm thứ mười lăm dưới triều hoàng đế Tibêriô, thời Phongxiô Philatô làm tổng trấn miền Giuđê, Hêrôđê làm tiểu vương miền Galilê, người em là Philípphê làm tiểu vương miền Iturê và Trakhonít, Lyxania làm tiểu vương miền Abilên, Khanna và Caiphai làm thượng tế, có lời Thiên Chúa phán cùng con ông Dacaria là ông Gioan trong hoang địa… Khi toàn dân đã chịu phép rửa, Ðức Giêsu cũng chịu phép rửa…” (Lc 3,1-22).

Viết về cuộc tàn sát các trẻ em ở thành Bêlem, thánh Matthêu viết: “Bấy giờ vua Hêrôđê thấy mình bị các nhà chiêm tinh đánh lừa (vì không báo lại cho vua như vua đã dặn), thì đùng đùng nổi giận, nên sai người đi giết tất cả các con trẻ ở Bêlem và toàn vùng lân cận, từ hai tuổi trở xuống, tính theo ngày tháng ông đã hỏi cặn kẽ các nhà chiêm tinh…” (Mt 2,16-17) “Sau khi vua Hêrôđê băng hà, sứ thần Chúa lại hiện ra với ông Giuse bên Ai Cập, báo mộng cho ông rằng : Này ông, dậy đem hài nhi và mẹ Người về đất Israel, vì những kẻ tìm giết hài nhi đã chết rồi…” (Mt 2,19-21).

Đối chiếu các nhân vật, các biến cố lịch sử của đế quốc La Mã với những biến cố trong đời Đức Giêsu rồi theo đường lối các sử gia La Mã lấy năm thành lập thành phố Rôma 753 trước công nguyên làm gốc, người ta ghi nhận:

- Hoàng Đế La Mã Augustô cai trị từ năm 27 TCN đến năm 14 CN.

- Hoàng Đế Tibêriô cai trị từ năm 14 - 37 CN.

- Philatô làm tổng trấn Palestine từ năm 26 - 36 CN.

- Vua Hêrôđê Cả cai trị miền Galilê từ năm 40 - 4 TCN.

Sau khi vua Hêrôđê Cả băng hà thì con là Achelauô lên nối ngôi, độc ác hơn vua cha khiến thánh Giuse sợ hãi không dám về lại quê quán ở miền Giuđê, nhờ sứ thần báo mộng nên ngài đem Chúa hài nhi và Mẹ Người về cư ngụ tại làng quê hẻo lánh Nazaret.

Ở đây có sự nhầm lẫn về năm sinh của Chúa Giêsu do sơ xuất của thầy dòng làm lịch cho Đức Giáo Hoàng Grêgôriô. Đúng ra Chúa Giêsu Giáng Sinh trước công nguyên 6 năm. Vì sau khi vua Hêrôđê băng hà vào năm 4 trước công nguyên, thánh Giuse mới đem Chúa Giêsu về Nazaret. Trong cuộc tàn sát hài nhi, vua theo nguyên tắc: “Thà giết lầm hơn bỏ sót” nên ra lệnh giết các hài nhi ở Bêlem và cả vùng phụ cận từ 2 tuổi trở xuống. Như thế có thể Chúa Giêsu đã sinh ra trước biến cố này 2 năm. Như vậy là vào khoảng năm 6 trước công nguyên.

Ngày nay, cả thế giới dùng dương lịch cho nên mọi người mặc nhiên chấp nhận điểm sai sót này và coi năm Chúa Giáng Sinh là năm thứ nhất theo lịch chung này.

Thời Giáo hội sơ khai, trọng tâm phụng vụ là lễ Phục Sinh, mùa Giáng Sinh thì chỉ mừng lễ Hiển Linh, mãi mấy thế kỷ sau mới mừng lễ Giáng Sinh. Vì không biết chính xác ngày tháng nào cho nên khi Rôma đón nhận Tin Mừng, dân ngoại đã trở lại đạo Công giáo, Giáo hội lấy ngày lễ hội kính Thần Mặt Trời của dân ngoại 25.12 để mừng lễ Giáng Sinh, suy tôn Chúa Giêsu là Mặt Trời Công Chính và là Ánh Sáng Thế Gian (Ga 8,12).

Có lẽ chính vì ý nghĩa này mà lễ Giáng Sinh là lễ chan hòa ánh sáng: Đèn thắp sáng khắp mọi nơi, không chỉ ở trong nhà thờ mà cả đường phố cửa hàng, nhà nhà treo đèn, dựng cây thông Noel, trang hoàng hang đá… Có những cây thông được thiết kế ở những quảng trường lớn cao gần 100m, trang trí cả mấy trăm ngàn bóng đèn…

Lm Giuse Nguyễn Hữu Triết

Trưởng ban Mục vụ Văn hóa TGP.TPHCM