Linh miêu Iberia thoát nạn tuyệt chủng

Linh miêu Iberia, đối tượng của chương trình bảo tồn kéo dài 20 năm qua, đã thoát nạn tuyệt chủng sau khi số cá thể của loài này gia tăng ở Tây Ban Nha và Bồ Ðào Nha.

Chưa đầy ¼ thế kỷ sau khi loài linh miêu Iberia đứng trước bờ vực tuyệt chủng, số lượng loài này đã khôi phục khắp Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Hiện linh miêu Iberia đã được đưa khỏi danh sách “loài nguy cấp” và chuyển sang danh sách “loài bị đe dọa”, theo cập nhật mới nhất từ Sách Đỏ của IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế).

Suýt “nối gót” hổ răng kiếm

Linh miêu Iberia là loài thuộc chi linh miêu của họ mèo, được mô tả lần đầu vào năm 1827. Đây là loài bản địa của bán đảo Iberia (chủ yếu được phân chia giữa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha) ở Nam Âu. Chúng có đặc điểm dễ nhận dạng là tai nhọn và lông ở hai bên mặt như râu quai nón. Cơ thể linh miêu có kích thước trung bình trong số các loài thuộc họ mèo, còn lông có đốm nâu. Năm 2001, số lượng thống kê cho thấy chỉ còn vỏn vẹn 62 cá thể trưởng thành của loài linh miêu Iberia ở môi trường tự nhiên. Sự biến mất của loài này được cho có liên quan đến sự sụt giảm về số lượng của con mồi chính là thỏ châu Âu vì dịch bệnh, cũng như môi trường sống bị hủy hoại và ảnh hưởng từ hoạt động của con người, trong đó có săn bắn vô tội vạ.

Kết quả phân tích hóa thạch cho thấy linh miêu đã có mặt trên bán đảo Iberia từ 1 triệu năm trước. Theo nhóm bảo tồn tên SOS Lynx, nếu loài linh miêu Iberia biến mất, thế giới sẽ chứng kiến một trong những sự kiện tuyệt chủng của loài thuộc họ mèo trong vòng 10.000 năm qua, sau vụ tuyệt chủng của hổ răng kiếm. Trước nguy cơ trên, chương trình bảo tồn được khởi động cách đây 20 năm đối với loài linh miêu Iberia. Các bên tham gia chương trình bao gồm Liên minh châu Âu (EU) và chính phủ các nước, cũng như các tổ chức phi lợi nhuận về đời sống hoang dã và người địa phương.

Chương trình đã thành công

Theo thống kê mới nhất, số cá thể linh miêu Iberia đã tăng từ 94 vào năm 2002 lên 2.021 trong năm 2023. Đại đa số các cá thể, chiếm gần 86%, được tìm thấy ở Tây Ban Nha. Ông Craig Hilton-Taylor, người đứng đầu đơn vị phụ trách Sách Đỏ IUCN, đánh giá câu chuyện bảo tồn thành công đối với loài linh miêu Iberia đến từ việc triển khai những sáng kiến hợp tác một cách thận trọng để mở rộng và đa dạng hóa số lượng cá thể và số đàn ở khắp các khu vực khác nhau, gia tăng số lượng thỏ châu Âu, và tăng cường nhận thức của người dân.

Ông Javier Salcedo, người điều phối dự án Life Lynxconnect được EU tài trợ hoạt động, bày tỏ vui mừng khi loài này được chuyển từ “cực kỳ nguy cấp” sang “nguy cấp”, và giờ đây là “loài bị đe dọa”. Tất cả diễn ra trong vòng 2 thập niên. “Giai đoạn khó khăn nhất là lúc bắt đầu. Vào đầu thế kỷ XXI, ai cũng biết loài linh miêu Iberia đang bị đe dọa, nhưng chúng tôi chẳng biết tình hình phức tạp đến mức nào”, ông Salcedo nhớ lại. “Những dự án theo dõi và thống kê được thực hiện vào thời điểm ấy cho thấy tình hình tệ hơn nhiều so với chúng tôi tưởng: lúc đó chỉ còn 2 nhóm ở Andújar - Cardeña và Doñana, cả hai đều ở Andalucía, vùng hành chính của Tây Ban Nha giáp với Bồ Đào Nha. Và số lượng toàn bộ cá thể linh miêu không đạt đến con số 100”, người điều phối dự án Life Lynxconnect cho biết.

Ông Ramón Pérez de Ayala, chuyên gia về linh miêu của tổ chức WWF Tây Ban Nha, nói rằng nỗ lực bảo tồn đến nay đã thực hiện được nửa đường so với mục tiêu đặt ra. Họ muốn số lượng cá thể cái ở độ tuổi sinh sản phải đạt đến 750 vào năm 2040, trong khi con số hiện tại là 406. Nhiều mối đe dọa cho loài linh miêu Iberia vẫn còn đó. Năm ngoái, 144 con linh miêu chết do giao thông ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, 45 con chết vì bệnh tật hoặc những lý do khác. Thế nhưng, lo ngại lớn nhất vẫn là số lượng con mồi của loài này là thỏ châu Âu tiếp tục giảm sút vì bệnh tật, cũng như môi trường sống của con mồi yêu thích của linh miêu Iberia bị thu hẹp.

“Trong 100 năm tới, chúng tôi có lẽ sẽ đưa loài linh miêu Iberia quay về số lượng ban đầu”, ông Hilton-Taylor dự báo. Tuy nhiên, ông cho rằng biến đổi khí hậu là yếu tố gây quan ngại vì các nhà bảo tồn vẫn chưa biết được cần phải làm gì sắp tới, và mức độ ảnh hưởng cho loài này vẫn chưa thể xác định. Chẳng hạn, nhiệt độ gia tăng gây nên các đợt nóng kỷ lục ở châu lục, khiến cháy rừng xảy ra thường xuyên với quy mô lớn hơn. Điều này có thể gây ảnh hưởng cho môi trường sống của loài linh miêu Iberia.

BẠCH LINH