Cách đây không lâu, trong một hội nhóm trên mạng, các bạn trẻ chia sẻ với nhau câu chuyện gia đình:
- Một thiếu niên học cấp hai dành dụm tiền ăn sáng để mua quà tặng mẹ nhân Ngày của Mẹ. Người mẹ thẳng thừng mắng mỏ, chê món quà quá đắt; cho rằng con trai “bày vẽ”, “làm màu” tốn kém trong khi nên dành thời giờ học hành chăm chỉ hơn. Bà hối thúc con trai ngồi vào bàn học, sau đó còn chì chiết khi thấy cậu bé rơm rớm nước mắt.
- Có người mẹ kia đi chợ về, vừa lúc cô con gái 14 tuổi nấu xong bữa trưa khá ngon lành. Cứ tưởng mẹ sẽ khen ngợi hoặc cám ơn, ai ngờ bị mắng vì nấu quá nhiều cho hai người, lãng phí, chẳng biết “liệu cơm gắp mắm” gì cả. Bé gái chỉ biết ngẩn mặt ra vì hụt hẫng và thất vọng. Không biết sau này em còn muốn vào bếp hoặc làm việc nhà giúp mẹ lần nữa hay không.
- Đứa cháu nhỏ vừa đi học tiếng Anh buổi đầu tiên, về nhà liền hớn hở khoe với ông mình những gì vừa học: “thank you”, “I’m sorry”, “I love you”… Người ông vuốt râu cười, gật gù nhận xét: “Cháu ông nói mấy câu này bằng tiếng Anh giỏi hơn cả tiếng mẹ đẻ rồi!”. Thì ra, ở nhà này, cha mẹ chẳng bao giờ cám ơn con cái hoặc cám ơn lẫn nhau, chưa từng xin lỗi, thường nói chuyện lạnh nhạt, cộc lốc hoặc trịch thượng. Vì vậy, đứa bé cũng ảnh hưởng từ cha mẹ.
*
Nhiều phụ huynh than thở rằng con cái không chịu mở lòng với mình, thậm chí cư xử lạnh lùng, thiếu tình cảm hoặc vô ơn. Ở “bên kia chiến tuyến”, nhiều bạn trẻ tâm sự về những lần bị cha mẹ mắng oan, sỉ vả, trút giận. Sau khi bình tĩnh lại, người lớn không thèm xin lỗi hay có động thái làm hòa, toàn im lặng cho “chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không”, con cái mà để bụng thành ra nhỏ nhen, bất hiếu. Những bậc sinh này hầu như không bày tỏ tình yêu và lời cảm ơn với con mình dù chỉ qua hành động đơn giản mỗi ngày.
Lạ ở chỗ, đa phần cha mẹ hay “bắt nạt” con lại rất mềm mỏng, lịch sự, bao dung và nhẫn nhịn với người ngoài, nhất là người có tiền có quyền hoặc địa vị cao hơn. Bao nhiêu ức chế dồn lại, họ về nhà trút vào thành viên yếu thế nhất là con nhỏ đang còn non nớt, phải “ăn bám” gia đình nên không thể phản kháng. Họ không đánh giá cao việc con biết nấu ăn, ngoan ngoãn vâng lời hay có lòng mua tặng cha mẹ một món quà. Chắc trong mắt họ, con cái chỉ đang bày vẽ từ tiền của cha mẹ; cha mẹ phải chịu áp lực cơm áo gạo tiền có lỡ trút giận lên con cũng nên được thông cảm. Họ so sánh với tuổi thơ của mình và nghĩ biết làm việc nhà/ chăm học là việc hiển nhiên, làm không tốt tức là kém cỏi, làm tốt thì không cần tuyên dương.
Khi con trẻ lớn lên, các phụ huynh độc đoán cũng dần già đi và yếu thế hơn. Họ bắt đầu muốn cậy nhờ con, đòi con thực hiện nghĩa vụ báo hiếu. Nếu may mắn gặp đứa con ngoan hiền, chúng có thể tha thứ cho những nỗi đau tuổi thơ và phụng dưỡng cha mẹ. Nếu ngược lại, đứa con luôn tìm cách đi xa, tránh mặt gia đình và từ chối tiếp xúc với cha mẹ. Ngay cả khi bị oán trách là ích kỷ, vô tâm, bất hiếu, chúng cũng chấp nhận. Vì ký ức tuổi thơ và lòng tự trọng bị vùi dập của con trẻ không thể lấy lại được. Một số đứa con lớn lên coi việc mình bị đánh mắng ngày xưa là hợp lý, không trách cha mẹ và muốn áp dụng cách dạy dỗ đó vào thế hệ sau. Vài đứa khác tin rằng chỉ cần kiếm ra tiền là được xem thường người nội trợ/chưa thể tự chủ kinh tế, bởi ngày xưa gia đình chúng cũng vậy. Lời cám ơn đơn giản với chính những người thân cận nhất trở thành thứ xa xỉ.
Không phải ngẫu nhiên mà khẩu hiệu ở trường là “Tiên học lễ, hậu học văn”. Văn hóa Á Đông vốn coi trọng lễ nghĩa. Lòng kính trọng, kiên nhẫn, trung thành, nhân hậu đều thuộc phạm trù đạo đức căn bản nhất. “Lễ” không bắt kẻ dưới phục tùng và chịu bị người trên áp chế mà đòi hỏi các bên phải cư xử mực thước, công bằng, tôn trọng lẫn nhau. Cha mẹ thương yêu, dạy dỗ con cái; con cái đáp lại bằng lòng hiếu thảo và biết ơn. Tình yêu thương được hồi đáp bằng lòng biết ơn, và lòng biết ơn giúp người ta nhận lại nhiều điều tốt đẹp. Vì thế, Khổng Tử mới nói: “Lễ là có đi có lại, nếu có đi mà không có lại thì không phải là lễ” (Lễ thượng vãng lai, lai nhi bất vãng phi lễ giã).
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận