London và sáng kiến vùng không khí sạch

Từ ngày 29.8, chương trình cắt giảm khí phát thải từ các phương tiện giao thông công cộng đã được mở rộng bao trùm toàn bộ thủ đô London của Anh, trong nỗ lực tạo ra không gian sạch cho đô thị.

Năm 2019, sáng kiến Vùng Phát thải Cực thấp (ULEZ) đã được đưa vào áp dụng với quy mô nhỏ ở trung tâm London. Đến năm 2021, phạm vi áp dụng ULEZ được mở rộng, và cho đến nay toàn bộ thủ đô Anh đều phải thực thi quy định này.

Sáng kiến ở London

ULEZ là chính sách được xây dựng dưới thời ông Boris Johnson là thị trưởng London vào năm 2015. Năm 2019, người kế nhiệm Sadiq Khan quyết định đưa vào thi hành trong nỗ lực làm sạch không khí độc hại ở khu trung tâm thành phố. Đến tháng 10.2021, ông Khan mở rộng phạm vi áp dụng gần hết các vùng nội thành và đến ranh giới các đường vành đai bắc, nam của thành phố.

Theo chính sách này, những đời xe cũ nhất và thải khí nhiều nhất sẽ bị buộc phải trả mức phí 12,5 bảng Anh/ngày (hơn 380.000 đồng) cho xe hơi di chuyển trong vùng được áp dụng. Xe buýt và xe tải đời cũ sẽ phải trả mức phí cao hơn. Danh sách những dòng xe cộ phải nộp phí được đăng tải rõ ràng trên website của Sở Giao thông London. Để kiểm tra, chủ xe chỉ việc nhập số đăng ký. Nhìn chung, chỉ có xe chạy bằng xăng đời cũ hơn 2005 hoặc xe chạy dầu diesel đăng ký trước năm 2015 mới thuộc diện nộp phí.

“Tôi quyết định mở rộng phạm vi áp dụng ULEZ vì giới chuyên gia xác định đây là cách có thể cứu sống nhiều mạng người. Đó không phải là điều dễ dàng, nhưng chúng ta không thể trì hoãn hành động khi mà không khí độc hại bị phát hiện có thể gây ra các chứng ung thư và làm mất trí nhớ”, Thị trưởng Khan phát biểu vào tuần rồi.

Để thực hiện công việc giám sát, chính quyền đô thị London lên kế hoạch lắp tổng cộng 2.750 máy quay an ninh ở vùng ngoại ô London, và hiện đã có 1.900 địa điểm được hoàn thành.

Những ULEZ khác trên thế giới

Thị trưởng Khan đã gánh chịu sức ép dữ dội từ những người phản đối chính sách trên, và các hoạt động biểu tình, phá hoại xảy ra. Tuy nhiên, ông không phải là người duy nhất kiên trì hiện thực hóa ULEZ. Các nhà lãnh đạo ở những nơi khác cũng triển khai cơ chế đảm bảo chất lượng không khí, dù London hiện là nơi có diện tích bao phủ rộng nhất.

Nếu mức phí ở London hơn 380.000 đồng/ngày, những nơi khác như Glasgow và Paris đang áp dụng mức phí nặng hơn. Kể từ tháng 6, Glasgow áp dụng Vùng Phát thải Thấp (LEZ) ở trung tâm thành phố. Nếu xe không tuân thủ các quy định về phát thải CO₂ tiến vào vùng LEZ, chủ xe có thể phải nộp phạt lên đến hơn 1,8 triệu đồng/lần.

Những đời xe cũ nhất và thải khí nhiều nhất sẽ bị buộc phải trả mức phí 12,5 bảng Anh/ngày cho xe hơi di chuyển trong vùng được áp dụng ULEZ

Ở Paris, chính quyền thủ đô Pháp đã thi hành Đạo luật Không khí Sạch ở Pháp (CRIT’Air) từ năm 2017, áp dụng cho toàn bộ khu vục bên trong vành đai cao tốc. Xe không đáp ứng các tiêu chuẩn về phát thải có thể bị phạt ngay tại chỗ số tiền hơn 3,5 triệu đồng. Những thành phố khác cũng áp dụng vùng phát thải thấp bao gồm Madrid (Tây Ban Nha), Milan (Ý), Oslo (Na Uy) và Stockholm (Thụy Điển), Athens (Hy Lạp), Bắc Kinh (Trung Quốc), Mexico City (Mexico).

Chính sách ở London được thi hành vào thời điểm ô nhiễm không khí được công nhận còn nguy hiểm hơn cho sức khỏe người nếu so với thuốc lá và chất cồn. Ngày 29.8, Viện Chính sách Năng lượng của Đại học Chicago (Mỹ) công bố báo cáo thường niên về Chỉ số Chất lượng Không khí và Cuộc sống cho thấy ô nhiễm hạt mịn trong không khí, do khí thải ra từ xe cộ và hoạt động công nghiệp, cháy rừng…, tiếp tục là mối đe dọa lớn nhất từ bên ngoài đối với sức khỏe cộng đồng. Hạt mịn được xác định là các hạt có đường kính từ 2,5 micron trở xuống (PM2,5).

Nếu thế giới kiên trì giảm khí phải thải và đáp úng được ngưỡng giới hạn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trung bình một người có thể sống thọ thêm 2,3 năm. Hạt mịn có thể gây ra bệnh phổi, tim, đột quỵ và ung thư. Để dễ so sánh, thuốc lá giảm tuổi thọ con người khoảng 2,2 năm, trong khi suy dinh dưỡng ở nhi đồng và trong thời gian làm mẹ làm giảm 1,6 năm.

Trên bình diện toàn cầu, Nam Á là khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất vì ô nhiễm không khí. Bangladesh, Ấn Độ, Nepal và Pakistan lần lượt là 4 nước ô nhiễm nhất xét về khía cạnh dân số đối với hạt mịn. Theo số liệu thu được, người Bangladesh có thể sống thêm 6,8 năm nếu đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng không khí của WHO. Người dân đất nước này đang sống trong cảnh độ PM2,5 trung bình là 74 microgram trên mỗi mét khối.