“Mình chỉ là cây cọ, Chúa Giêsu mới là họa sĩ”

Từ ngày 25 đến 28.7.2023, trại sáng tác “20 Mầu nhiệm Mân Côi” đã diễn ra nơi giáo họ Thánh Tâm thuộc giáo hạt Vĩnh An, giáo phận Long Xuyên (về địa giới hành chính thuộc vùng Kinh F2, huyện Vĩnh Thạnh, Thành phố Cần Thơ). Có 17 họa sĩ thuộc Nhóm Mỹ thuật thánh Ða Minh (Dominiart) tham dự. Sáng 28.7.2023, Ðức Giám mục GP Long Xuyên Giuse Trần Văn Toản đến khai mạc triển lãm. Ðược biết, kể từ ngày 15.8.2023, toàn bộ họa phẩm sẽ được trưng bày tại Trung tâm Mục vụ giáo phận.

1.

Khi linh mục Vinh Sơn Nguyễn Thành Tín, vị linh hướng của Dominiart thuộc Tỉnh dòng Đa Minh, công bố mở trại sáng tác với chủ đề “20 Mầu nhiệm Mân Côi”, nhiều anh em họa sĩ không khỏi bất ngờ, vui mừng. Dễ đâu có dịp cùng nhau chia sẻ, suy niệm Đức tin bằng màu sắc và đường nét? Dễ đâu có dịp đọc lại, và đọc kỹ hơn trình thuật Tân Ước có liên quan đến từng mầu nhiệm?

Không chỉ bất ngờ, mà còn có cả sự bỡ ngỡ. Đó là một số họa sĩ ngoài Công giáo, và thật đáng mến xiết bao khi họ cũng “vào cuộc”, tìm hiểu trích đoạn trong Kinh Thánh nói về mầu nhiệm mà họ sẽ trải nghiệm trong họa phẩm.

Có thể nói, tâm tình phúc hậu của cha linh hướng Vinh Sơn đã giúp gỡ bỏ những bỡ ngỡ, đem lại nhiệt tâm cho các họa sĩ tham dự trại.

Hai mươi Mầu nhiệm kinh Mân Côi gồm 5 sự Vui, 5 sự Sáng, 5 sự Thương và 5 sự Mừng giúp chiêm ngắm những cột mốc nổi bật trong cuộc đời Đức Giêsu Kitô từ trước khi Người sinh ra tớikhi chịu khổ hình và Phục Sinh trong vinh quang; cùng với đó là hình ảnh Mẹ Maria khiêm nhường, phước hạnh. Chuỗi Mân Côi, có thể nói, ví như một bản Kinh Thánh rút gọn.

“Chúa Giáng Sinh nơi hang đá” - tranh: Minh Duy.- ảnh chụp: Phó Bá Cường

2.

Tờ mờ 4 giờ sáng 25.7, cả đoàn khởi hành từ nhà thờ Ba Chuông Đa Minh (Phú Nhuận). Khoảng 9g30 đến nơi, xe lăn bánh vào khuôn viên thoáng đãng, mát mẻ của nhà thờ Thánh Tâm thuộc vùng kinh Cái Sắn, huyện Vĩnh Thạnh, Cần Thơ. Ngay sau buổi trưa 25.7, mỗi họa sĩ bắt tay bằng những nhát cọ phác thảo.

Hai ngày rưỡi, từ trưa 25.7 cho đến chạng vạng trời chiều của ngày 27.7, lần lượt 20 bức tranh được hoàn thành. Trải nghiệm một không gian trong lành. Không chỉ trong lành của chốn đồng nội, mà còn là trong lành của tâm cảm, mà vị linh mục quản họ GB Trần Kim Tuyến đem đến. Tôi luôn nhìn thấy ánh mắt của sự nghiêm cẩn, và ánh mắt của sự vui tươi, nơi vị linh mục này.

Cha Tuyến “phát pháo” bằng câu nói: “Tạ Ơn Chúa. Cám ơn nhau”, truyền tải cảm hứng đến mọi người. Và rồi, trở thành “khẩu quyết” trên môi miệng của anh em họa sĩ, trong suốt mấy ngày dự trại sáng tác.

3.

Xin ghi ra những dòng cảm nhận miên man, khi xem một số tranh…

Họa sĩ Minh Duy vẽ bức “Chúa Giêsu giáng sinh nơi hang đá”, màu sắc trong trẻo. Trong trình thuật từ Phúc âm Luca 2:4-20, những người đầu tiên được đón nhận Tin Mừng trọng đại là người chăn chiên chăn cừu. Qua đó, dẫn đến một suy niệm nhân đức (được gọi là “Bông trái của mầu nhiệm”) là tinh thần khó nghèo, là yêu thương người nghèo. Thiên Chúa giáng trần, trước hết là đến với người nghèo, đến với những thân phận bé mọn.

Họa sĩ Mạnh Cường chọn Mầu nhiệm “Đức Mẹ dâng Chúa Giêsu hài nhi trong Đền thánh” để thể hiện. Trong bức tranh, đáng chú ý là ông Simeon (đứng bên phải Đức Mẹ), theo trình thuật Luca 2: 23-35, ông Simeon đã tiên báo cho Đức Maria về những khổ đau sẽ phải gánh chịu. Bông trái của mầu nhiệm (suy niệm nhân đức) là tinh thần vâng lời chịu lụy từ Đức Maria, là sự trong sạch của tâm trí nơi ông Simeon, nhờ vậy được tràn đầy Thần khí Chúa ban.

Tôi thực sự ấn tượng với cách tiệm cận, phóng lớn hình ảnh Bánh và Rượu trở thành Mình và Máu Chúa, trong bức tranh “Chúa Giêsu lập Bí tích Thánh thể” của họa sĩ Kiến Thụy. Họa sĩ Lê Hữu Nghiệm thì dùng những nét bút rất mạnh, rắn rỏi khi vẽ bức tranh “Chúa Giêsu chịu đội mão gai”, gợi mở suy niệm về sự can trường trong đạo đức. “Xin ơn kiên trì trong đức tin”, cảm nhận này đã đến với nhiều người. Ấy là khi xem tranh “Chúa Giêsu chịu chết trên cây Thánh giá”, do họa sĩ Cao Bá Hưng vẽ. Bức “Chúa Giêsu sống lại” của nhiếp ảnh gia đồng thời là họa sĩ Phó Bá Cường như một cách tôn vinh Danh Chúa. Tôi miên man nghĩ đến, sự Phục Sinh của Chúa Giêsu không chỉ là một biến cố huyền nhiệm. Bức “Chúa Giêsu lên trời” của họa sĩ Đặng Thúy, ở đây là một tâm cảm thánh thiện, cùng nhau ghi nhớ: luôn hướng tâm trí lên Nước Trời.

Họa sĩ Văn Y có mặt ở trại sáng tác với bức “Chúa Thánh Thần hiện xuống”, màu sắc ấm áp. Được dựa vào trình thuật trong sách Công vụ Tông đồ 2:1-6; và 2:14-21, theo đó Thần khí Chúa đem lại sự thật, và thanh tẩy. Đem lại sự kết hợp ấm áp là bởi sự thật (còn dối trá gây ra chia rẽ). Ngoài ra, cũng nên kể đến bức tranh Đức Mẹ Maria mang một chân dung “phương Đông”, gần gũi hết sức. Đó là bút pháp của họa sĩ Bích Ngân khi vẽ bức “Mẹ Maria về trời cả hồn lẫn xác, bởi quyền năng Thiên Chúa”. Cũng đề tài về sự vinh hiển của Mẹ Maria, là bức “Đức Trinh nữ Maria được đăng quang trên Nước Trời” của họa sĩ Công Luận.

“Chúa Giêsu lập Bí tích Thánh thể” - tranh: Kiến Thụy - ảnh chụp: Phó Bá Cường

4.

Đức Giám mục Giuse Trần Văn Toản, trong buổi sáng sớm ngày 28.7 khai mạc triển lãm tại nhà thờ Thánh Tâm, đã nhắc nhở mỗi họa sĩ được ví như “nén bạc” Chúa trao. Nén bạc của nghệ thuật. Trước đó, không dưới một lần, cha Vinh Sơn Nguyễn Thành Tín, cha Gioan Baotixita Trần Kim Tuyến cũng nhắc đến dụ ngôn “nén bạc” khi trò chuyện với các họa sĩ.

Thay cho phần kết, xin dẫn tâm tình của họa sĩ Lê Hữu Nghiệm: “Thực ra mình chỉ là cây cọ trong tay Chúa mà thôi, Chúa Giêsu mới là họa sĩ”.

NGUYỄN CHƯƠNG