Một công trình được viết trong tâm tình và tiếng nói dân tộc

Sau cuốn “Từ điển Công giáo - 500 mục từ” phát hành năm 2011, Ban Từ Vựng Công giáo (thuộc Ủy ban Giáo lý Đức Tin/HĐGMVN) tiếp tục công việc nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm, khai thác thêm để đến tháng 12.2016, lại cho ra mắt một công trình mới : “Từ điển Công giáo - 2022 mục từ”. Báo Công giáo và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với linh mục Phêrô Nguyễn Chí Thiết, trưởng ban Từ Vựng Công giáo, quanh cuốn sách mới này.

Thưa cha, việc biên soạn Từ điển Công giáo này xuất phát từ nhu cầu nào ?

Trước hết, đây là sáng kiến của Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc vào năm 2006, lúc ấy là Chủ tịch Ủy Ban Giáo lý Đức Tin, Giám mục Mỹ Tho. Ngài thấy cần thiết phải có một cuốn Từ vựng kèm theo cuốn Giáo lý Công giáo như Roma đòi hỏi và đã gọi tôi, trao đổi về nỗi băn khoăn có một số từ vựng Công giáo chúng ta dùng mà chưa rõ nghĩa xác đáng. Rồi ngài ước mong có một số anh chị em đứng ra giúp ngài thực hiện một cuốn từ điển khả dĩ. Tôi cũng thấy điều đó rất chí lý và nghĩ cần phải làm sao có một cuốn Từ điển Công giáo để định nghĩa rõ những từ Công giáo, từ nào nghĩa nấy. Từ điển tiếng Việt, các cuốn có tương quan với Công giáo cũng nhiều nhưng chưa có một từ điển về các từ mà Giáo hội Việt Nam dùng để chuyển tải các khái niệm đặc trưng. Có thể đây là từ điển đầu tiên của Giáo hội Việt Nam về từ ngữ Công giáo. Nhiều người ước mong chuẩn hóa các từ đang dùng, nhưng chúng tôi chỉ làm công việc khoa học, kê khai và mô tả những từ trong các tài liệu Công giáo. Việc chuẩn hóa có hay không là do thời gian sử dụng và đào thải trong tương lai.

Xin cha cho biếtđiểm được chú trọng của Ban Từ Vựng Công giáo khi thực hiện cuốn sách?

- Hệ luận của những điều đã nói trên là Từ điển Công giáo có mục đích giải thích các từ chuyên môn của Công giáo, không những cho tín hữu của mình mà còn cho người ngoài Công giáo. Vì thế, công dụng của Từ điển này là ghi nhận và cổ xúy sự hội nhập Tin mừng Kitô giáo vào văn hóa Việt Nam, thể hiện và nêu cao tinh thần đối thoại tôn giáo theo hướng dẫn của Công đồng Vatican II.

Quá trình biên soạncó gặp khó khăn gì không, thưa cha ?

- Trong quá trình thực hiện, như bao công trình khoa học khác, chúng tôi cũng gặp một số khó khăn. Trước hết về nhân sự : Đức cha Chủ tịch Ủy Ban Giáo lý Đức Tin giao phó cho tôi trọng trách có thể nói là khá nặng nề mà không có nhân sự sẵn. Tôi phải trao đổi với một số linh mục, tu sĩ về sáng kiến và nhu cầu rất hay của Đức cha Phaolô, rồi mời gọi các ngài cùng cộng tác. Từ đó, như vết dầu loang, chúng tôi kêu gọi lẫn nhau và có sự động viên của các giám mục, các vị bề trên cũng như các bậc thức giả. Quy tụ được nhiều người không phải chuyện dễ dàng vì những vị có khả năng chuyên môn đều phải đảm nhận nhiều trách nhiệm và công việc tại giáo phận hay dòng tu của mình, không ai có thời gian chính thức, chuyên biệt dành cho việc soạn thảo, mà chỉ giúp từng khâu, từng mảng, từng từ. Vì thế, chúng tôi vẫn nói đây là kết quả của những mảnh bánh vụn, là những hy sinh về thời gian của các vị cộng tác. Kế đến là khó khăn về phương pháp: phải thu thập những từ nào và định nghĩa ra sao, dài hay ngắn, cho thành phần độc giả nào ?..., để đáp ứng chủ trương từ đầu là sách không phải là một đại Bách khoa Từ điển cho các nhà chuyên môn, cũng không phải chỉ từ ngữ suông mà thôi. Và cuối cùng là khó khăn về việc thiếu phương tiện : nào là thư viện, tài chánh để trang trải các chi phí cũng như thù lao tượng trưng cho các cộng tác viên. HĐGM Việt Nam không có ngân khoản riêng dành cho việc soạn sách mà chỉ yểm trợ một phần sau khi chúng tôi đã khởi sự. Dầu vậy, tôi cũng sẵn sàng chấp nhận và tự an ủi : cũng như các linh mục chánh xứ khi xây dựng nhà thờ đều phải tự xoay xở là chủ yếu, chứ không nhất thiết chờ Tòa Giám mục của mình cung cấp.

Cha có thể giới thiệu sơ lược về cuốn Từ điển ?

- Từ điển Công giáo này không chỉ là cuốn Từ vựng đối chiếu như một số cuốn sách khác, mà mỗi từ trong đó đều có định nghĩa và giải thích. Đây cũng không phải là tác phẩm phiên dịch từ nước ngoài, nhưng là công trình được viết trong tâm tình và tiếng nói dân tộc sau khi đã tham khảo và đối chiếu với nhiều Từ điển nước ngoài. Quả thực, ước muốn khiêm tốn của chúng tôi là viết cho người bình dân Việt Nam. Vì thế, các định nghĩa trong cuốn Từ điển này đều được trình bày đơn sơ, dễ hiểu, người có trình độ trung bình có thể nắm được. Với định nghĩa của mỗi từ, chúng tôi cố gắng không dài dòng mà gói trọn trong khoảng ba đến bốn trăm chữ. Nội dung dựa vào các văn bản chính thức và giáo huấn của Hội Thánh, đặc biệt theo sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo 1983. Đây là một công trình tập thể, quy tụ nhiều linh mục, tu sĩ nam nữ, thuộc các giáo phận và Hội dòng khác nhau, và cả giáo dân nữa.

Xin cảm ơn cha !

LIÊN GIANG (thực hiện)