Mục vụ văn hóa Đông Tây

Dẫn nhập

Văn hóa là trở thành “Con người”. Con người chỉ thực sự đạt tớinhân tínhđích thực nhờ văn hóa. Văn hóa chiếm một địa vị cao cả trong ơn gọi toàn diện của con người. Thực tế, với nền văn hóa giao lưu toàn cầu hiện nay, ngày càng tiến bộ. Vì thế, đòi hỏi con người phải canh tân kiến thức Đông Tây của mình. Hơn nữa, nhờ tiến bộ khoa học khiến con người dễ dàng tham dự vào các di sản văn hóa. Tuy nhiên, những nguy hiểm hiện nay là nền văn hóa có thể đưa đến một nềnnhân bản hoàn toàn trần tục.Các yếu tố cấu thành văn hóa gia tăng nhưng nền văn hóa toàn diện, khả năng tổng hợp bị suy giảm và hình ảnhcon ngườiphổ quát mờ dần. Do đó, con người phải tìm hiểu ý nghĩa chính xác và sâu rộng củavăn hóa và khoa họcđối với chính mình. Sau cùng, Giáo hội và văn hóa làm phong phú lẫn nhau. Sau đây, tôi xin chia sẻ ít điều: mục vụ văn hóa Đông - Tây.

Nhận thức

Có rất nhiều định nghĩa về văn hóa. Sau đây tôi xin mạn phép, tóm lược ý nghĩa dễ hiểu nhất về Văn hóa. Văn là người. Văn là vẻ đẹp. Vẻ đẹp nhất là tình yêu. Hóa là trở thành. Văn hóa là trở thành“Con người yêu thương”trong môi trường tự nhiên, xã hội và sáng tạo của một nền văn hóa, văn minh tâm linh - khoa học của mình.

Đặc biệt,giáo dânphảidiễn tả một đời sốngluôn luônmới mẻtrong môi trường xã hội và văn hóa của quê hương mình và phải hiểu biếtthanh luyện và phát triểnnền văn hóa ấy.Giáo dâncòn phải làm cho nhữnggiá trị luân lýthấm nhập vào văn hóa. Bằng cách,tìm hiểu lối suy tư và cảm nghĩcủa người khác được diễn tả trong nền văn hóa của họ. Không được coi thường việcgiáo dục văn hóatổng quát, cũng nhưđào tạo về kỹ thuật và thực hànhtrong việctông đồ giáo dân.

Thực tiễn, kinh nghiệm nhiều chương trình phát triển, Liên Hiệp Quốc đã đúc kết: “Các kế hoạch phát triển, không chú ý tới yếu tố văn hóa, sớm muộn đều dẫn tới thất bại”. Vì thế, các bản sắc văn hóa Dân tộc được khẳng định và đề cao; đồng thời khuyến khích các tài năng sáng tạo và cuộc sống có văn hóa; cùng đẩy mạnh giao lưu và hợp tác quốc tế trên lãnh vực văn hóa^[1].

Vậy văn hóa có cấu trúc như thế nào? Vì Văn là người, nên hệ thống quan hệ giữa các yếu tố của văn hóa cũng giống như của con người. Theo khoa học, con người được phân chia: Đầu, mình và tứ chi. Đầu thường hiểu là để nhận thức; mình được coi là một bộ phận, tổ chức, nối kết năm bộ phận: Phổi, tim, gan, thận, dạ dày; tứ chi là chân tay. Người ta gọi là phương tiện ứng xử. Hai tay được so sánh như phương tiện: tiếp thu; hai chân được ví như hai phương tiện để loại trừ. Nhà chuyên môn, gọi là văn hóa: nhận thức, tổ chức, ứng xử.

Thế tại sao người ta gọi là văn hóa phương Đông và phương Tây? Căn cứ vào địa lý, kinh tế, khí hậu và lối sống, người ta phân chia thế giới thành hai loại hình văn hóa: văn hóa Đông phương và Tây phương. Sau đây là đặc điểm cơ bản, phổ quát, bao trùm của hai nền văn hóa.

Phương Đông: đồng bằng, ẩm, thấp, mưa nhiều, nhiều sông nước, trồng trọt, định cư.

Phương Tây: Đồng cỏ, khô, cao, ít mưa, nhiều đồi núi, chăn nuôi, du cư.

Thế còn quy luật phát triển văn hóa? Có ba quy luật. Trước hết là quy luật phát triển theo hình SIN. Theo quy luật hình SIN này, với dự đoán tất yếu rằng: Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ của phương Đông, châu Á - Thái Bình Dương. Nền văn minh sẽ được xây dựng trên biển, giữa biển và dưới biển. Vì thế, những nước ở gần biển rất thuận lợi. Sinh viên nên chọn những khoa có liên quan tới hàng hải là hợp thời. Thứ đến là quy luật đan cài: do giao lưu, không có nền văn hóa độc lập, thuần Đông hay thuần Tây. Và sau cùng là quy luật Âm Dương: chiến tranh thường đi từ vùng du mục (Dương) đến vùng nông nghiệp (Âm). Văn hóa đi từ vùng nông nghiệp đến vùng du mục. Cụ thể chiến tranh thường đi từ Tây Bắc xuống Đông Nam; văn hóa thường đi từ Đông Nam lên Tây Bắc. Quy luật này cũng thấy nơi nông nghiệp trồng cây: phía Đông Nam, ánh mặt trời, thường nhiều lá xanh tốt; phía Tây Bắc thường nhiều quả chín vàng.

Mục vụ

Con người phương Đông

Người phương Đông thiên về tổng hợp và quan hệ, nên thường hay diễn tả tính tổng hợp qua công thức kết luận: “Nói chung là…” và coi trọng quan hệ: “Thứ nhất cận lân thứ nhì cận thân”; Phương Đông trọng tình: “Một bồ cái lý không bằng một tí cái tình”, và cho dù “Đem nhau đến trước cửa quan, bên ngoài là lý, bên trong là tình”. Người phương Đông trọng đức: “Có đức mặc sức mà ăn”, vì “Đức thắng số”, “Đức trọng quỷ thần kinh”. Họ trọng văn: “Quan văn hơn quan võ” và sống theo ba trọng: “Trọng nhà, trọng bếp, trọng phụ nữ”, nhất là trọng phụ nữ: “Đạo Mẫu”. “Phúc đức tại mẫu”; Trọng tập thể, dân chủ nhưng linh hoạt: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” và “Tùy cơ ứng biến”. Tôn trọng và sống hòa hợp thiên nhiên: “Thuận thiên giả tồn nghịch thiên giả vong”. Tiếp nhận bao dung. Đối ngoại mềm dẻo, hiếu hòa: “Dĩ hòa vi quý, hòa khí sinh tài”. Người phương Đông thích trang trí nhà cửa bằng những thứ cứng, như đồ Inox. Con gái thích giả con trai. Người phương Đông thích lối sống định cư, rất ngại rời bỏ xóm làng.

Con người phương Tây

Thiên về phân tích, trọng yếu tố, thực nghiệm. Phân tích, phân chia, thí nghiệm: “Cụ thể là” và “Nói có sách mách có chứng”. Rồi mới tổng hợp, kết luận. Mọi thứ phải được trải nghiệm, chứng minh, minh bạch rõ ràng, ngay cả trong lãnh vực tôn giáo hiện nay. Phương Tây trọng lý, trọng tài, trọng sức mạnh, trọng cá nhân, cho nên việc đối xứ với nhau đều theo nguyên tắc. Con người phương Tây coi thường thiên nhiên, tham vọng chế ngự thiên nhiên, nên nhà thờ có biểu biểu hiện với ngôi tháp cao. Họ thích ở trên núi; dễ có hành động phá hủy môi trường, làm biến đổi khí hậu. Những đặc tính ấy được biểu hiện qua hành động chiếm đoạt, độc tôn, cứng rắn, hiếu thắng. Ví dụ, trong chiến tranh, họ đánh tới cùng, dù địch thua, bên thắng vẫn thả thêm mấy quả bom nguyên tử diệt tận gốc.Tây phương thích trang trí bằng những thứ mềm, như lụa, đồ gỗ, nước khoáng sạch, có độ kiềm cao. Tương lai Tây phương sẽ nhập của Đông phương đồ gỗ và lụa. Tây phương có lối sống di cư, lập mghiệp ở nước ngoài.

Chìa khóa tích hợp

Triết lý giáo dục: “Tâm linh - Khoa học”. Tâm linh cần khoa học để phát triển toàn diện và toàn thể; khoa học cần tâm linh minh triết và khôn ngoan: Sáng tạo để làm gì, mục đích, mục đích của mục đích?

Áp dụng

Phương Tây cần du nhập văn hóa đông Phương, giá trị tâm linh, nền minh triết với phong cách sống điềm nhiên, tĩnh tại, chậm lại. Chấm dứt chiến tranh cục bộ. Sám hối, tôn trọng, khắc phục ngay việc “hủy hoại môi trường”, vì rất ảnh hưởng tới sự cân bằng cuộc sống, khiến “đạo đức” suy thoái. Đề cao nhân sinh quan Á Đông: “Thiên - địa - nhân” là một thể thống nhất. Chú ý tớikhoa học địa sinh thái. Đặc biệt củng cố vai trò lãnh đạo và đức tin. Kinh nghiệm lịch sử đã cho thấy “khủng hoảng đức tin là do suy thoái lãnh đạo”, và “khủng hoảng lãnh đạo là do suy sụp môi trường”.

Phương Đông, du nhập văn minh Tây phương, khoa học kỹ thuật, nâng cao và làm trong sáng nếp sống tâm linh. Phát huy nền Đông y ngang tầm Tây y, xen giữa là Tâm y. Kinh nghiệm khoa học: 10 % chữa bệnh là Đông và Tây kết hợp, 90 % là do nguyên nhân khác, trong đó không loại trừ tâm lý và nhất là tâm linh. Con người là “cả thể chất, cả tinh thần, cả tâm linh” thống nhất. Nhiều nhà tu đức nhận định rằng: “Nhiều thứ bệnh dịch hiện nay không thể chữa bằng thuốc khoa học mà phải dùng tới thuốc tâm linh”.

Nền văn minh Biển, ngàn năm thứ Ba, sẽ nối kết hóa giải phân cách Đông - Tây. Điều mà địa lý phân cách, nền văn minh Biển sẽ tụ lại.

Kết luận

Tôi xác tín: Chúa Thánh Thần có mặt trong Văn hóa. Người điều khiển lịch sử nhân loại qua ngả “văn hóa - con người”. Như thế, tầm nhìn đã rõ. Chúng ta cũng đã nhắc lại mô hìnhBiển: “Tứ hải giai huynh đệ”. Bốn biểnlà anh em một nhà. Còn lại là: “Hiệp hành, hiệp thông, tham gia, sứ vụ” loan báo Tin Mừng. Cổ nhân dạy: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Phải biết về “Đông - Tây” mới đem lại thành quả, thành công. Việc làm của truyền thông và giáo dục hôm nay là “Tích hợp đa văn hóa Đông - Tây”, cho một chiến lược xây dựng một thế giới là một ngôi nhà và trong đó mọi người là anh em. “Thiên - địa - nhân” là một thể thống nhất, nay trở thành quy luật chung của toàn thể nhân loại. Con người là một tiểu vũ trụ. Thế giới là đại vũ trụ. Nên phải biết vũ trụ mới biết con người và biết con người mới biết Thiên Chúa.

Tích hợp Đông - Tây, nhưng vẫn giữ hai gốc. Gốc “Văn hóa tâm linh” và gốc “Văn minh khoa học”. Minh triết và sáng tạo. Khôn ngoan và tiến bộ. Hòa nhưng không tan. Hiệp nhất trong dị biệt, trong đa dạng. Thống nhất trong điều chính, tương nhượng trong những gì không quan trọng, nhưng cần đối thoại và hòa giải trong mục vụ. Không có vấn đề gì mà không có giải pháp. Mục vụ là cùng với Chúa Thánh Thần, với tinh thần Phúc Âm và ánh sáng Công đồng Vatican II, cùng văn hóa, sẽ là chìa khóa hóa giải thời đại, hầu đem lại sức sống, niềm tin, tình yêu, nguồn hy vọng mới, cho con người và cho thế giới thời nay.

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)