Vương Cung Thánh Ðường nhà thờ Chánh tòa Thánh Phêrô của giáo phận Beauvais, miền bắc Pháp, được xem là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu cho giai đoạn hoàng kim của trường phái Gothic.
Vừa kỷ niệm 800 năm xây dựng vào năm 2025, nhà thờ Thánh Phêrô Beauvais trải qua nhiều thế kỷ để có kiến trúc như ngày nay, gồm cung thánh từ thế kỷ 13, một hậu điện và 7 nhà nguyện hình đa giác được nối với nhau bằng một hành lang vòng. Đặc điểm nổi bật của ngôi thánh đường là cung thánh có chiều cao 48,5m, cao nhất trong số những nhà thờ Gothic trên thế giới,
Từ năm 1569 đến 1573, nhà thờ cùng với tháp cao 153m là công trình cao nhất thế giới do con người xây dựng vào thời đó. Những nhà thiết kế mong muốn khi hoàn thành, đây sẽ là nhà thờ Gothic lớn nhất nước Pháp. Tuy nhiên, sau 2 lần bị sụp đổ vào thế kỷ 13 và 16, nhà thờ Chánh tòa của giáo phận Beauvais đến nay vẫn chưa thật sự hoàn công. Trong cấu trúc của ngôi thánh đường có phần còn lại của một nhà thờ cổ theo phong cách La Mã hồi thế kỷ 10, còn gọi là Basse Œuvre, vẫn nằm nguyên chỗ cũ và chưa bị thay thế.
Nhiều thăng trầm
Nhà thờ được khởi công xây dựng năm 1225, dưới quyền Đức Giám mục Milo de Nanteuil, và nguồn tài chính đến từ gia đình ngài. Quyết định xây nhà thờ được đưa ra theo sau một chuỗi 3 vụ cháy lớn xảy ra cho nhà thờ mái gỗ phong cách La Mã cũ. Khu vực cung thánh được hoàn thành vào năm 1272 sau hai đợt thi công, do có thời gian xảy ra gián đoạn từ năm 1232 đến năm 1238 vì thiếu kinh phí. Đến thời Đức Giám mục Guillaume de Grez, phần mái vòm được nâng cao thêm 4,9m, giúp nhà thờ trở thành công trình có mái vòm cao nhất tại châu Âu thời đó. Mái vòm trong khu vực cung thánh đạt chiều cao 48,5m, vượt xa nhà thờ Chánh tòa Amiens cùng thời với chiều cao 42m, và trở thành nhà thờ Gothic có mái vòm cao nhất. Đây cũng là công trình có mái vòm cao hơn mái vòm của Vương Cung Thánh Đường Thánh Phêrô ở Rome (46,2m).
Năm 1284, việc xây dựng lại gặp trở ngại do một phần mái vòm của khu vực cung thánh bị sụp đổ ngay sau khi hoàn thành. Vụ việc bị xem là một thảm họa và gây nên nỗi lo ngại trong tâm lý của các thợ xây người Pháp với công trình này. Vụ sụp đổ cũng đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn xây dựng các công trình nhỏ hơn, với nhiều lý do như dân số sụt giảm; chiến tranh Trăm Năm giữa Anh và Pháp; cũng như các biến động trong thế kỷ 13.
Dù vậy, công trình vẫn được xúc tiến và khu vực cung thánh được xây dựng lại với chiều cao tương đương, nhưng được gia cố với nhiều cột trụ hơn trước. Cánh ngang nhà thờ được xây dựng từ năm 1500 đến 1548. Đến năm 1573, một lần nữa công trình gặp gián đoạn, lần này do tháp chính cao 153m bị sập. Trước khi xảy ra sự cố, ngọn tháp từng là công trình cao nhất thế giới từ năm 1569 đến 1573. Sau đó, rất ít thay đổi về cấu trúc được thực hiện.
Đền Parthenon của kiến trúc Gothic
Khu vực cung thánh của nhà thờ Thánh Phêrô Beauvais luôn được đánh giá cao, kiến trúc sư nổi tiếng chuyên về trùng tu các công trình thời Trung Cổ - bao gồm nhà thờ Đức Bà Paris - là Eugène Viollet-le-Duc (1814-1879) gọi đây là “Đền Parthenon của kiến trúc Gothic Pháp”. Kiến trúc của ngôi thánh đường đã truyền cảm hứng cho việc xây dựng trụ sở Fermilab, phòng thí nghiệm nghiên cứu vật lý năng lượng cao, gần TP Chicago (bang Illinois, Mỹ).
Các mặt tiền của nhà thờ, đặc biệt phần phía nam, thể hiện đầy đủ những đặc điểm nổi bật nhất của phong cách Gothic cuối kỳ. Những cánh cửa gỗ chạm khắc ở cả hai cổng phía bắc và phía nam đều được công nhận là những tuyệt tác của nghệ thuật Gothic và Phục Hưng. Nhà thờ còn sở hữu một chiếc đồng hồ thiên văn kiểu tân Gothic (lắp đặt năm 1866) và những tấm thảm từ thế kỷ 15 và 17. Đặc biệt, những tác phẩm nghệ thuật nổi bật nhất của nhà thờ chính là những ô kính màu từ thế kỷ 13, 14 và 16, trong đó nổi bật nhất là các tác phẩm của nghệ sĩ Engrand Le Prince thời Phục Hưng. Một số nhà nguyện bên trong nhà thờ được lắp những cửa sổ kính màu từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 15. Trong nhà nguyện Thánh Têrêsa gần cửa bắc, có một chiếc đồng hồ Trung cổ từ thế kỷ 14-15, được xem là đồng hồ cơ khí được bảo tồn nguyên vẹn và hoạt động lâu đời nhất châu Âu. Một báu vật khác được lưu giữ trong ngôi thánh đường là chiếc đồng hồ thiên văn Beauvais, do nghệ nhân Auguste-Lucien Vérité chế tác vào năm 1866, với 90.000 chi tiết cơ khí.
HỒNG HOANG
Bình luận