Sau nửa thế kỷ tham gia các dự án khai quật, nhà khảo cổ học Eilat Mazar luôn lấy Kinh Thánh làm kim chỉ nam cho các dự án, và từ đó kết nối Israel hiện đại ngược về thời các vị vua và nhà tiên tri Do Thái.Tiến sĩ Eilat Mazar của Ðại học Hebrew (Israel) vừa qua đời ở tuổi 64 sau thời gian triền miên trên giường bệnh, để lại kho tàng đồ sộ những hiểu biết về khảo cổ học và lịch sử Ðất Thánh. Có thể nói, bà là một trong những chuyên gia hiếm hoi thực hành khảo cổ theo phương châm “xẻng tay này và Kinh Thánh ở tay kia”.
Bà nổi tiếng thế giới với công trình khám phá “cung điện Vua David” và những phát hiện liên quan đến cổ vật và các tàn tích cổ xưa. Nữ tiến sĩ dẫn dắt nhiều dự án tại một số khu di tích, trong đó có hai địa điểm quan trọng nhất thuộc khuôn viên cổ thành David. Tại đây, nhóm của bà tìm thấy một số cổ vật lâu đời nhất, có niên đại từ thế kỷ 11, 12 Trước Công nguyên.
 |
| Tiến sĩ Eilat Mazar là người góp công rất lớn cho ngành khảo cổ Israel nói chung và khảo cổ Kinh Thánh nói riêng |
Con nhà nòi
Nhà khảo cổ học Kinh Thánh Mazar là hậu nhân của một “danh gia” về khảo cổ học ở Israel. Bà chào đời vào tháng 9.1956. Bà bắt đầu tập tành khai quật vào năm 11 tuổi, dưới sự dạy dỗ của ông nội - nhà khảo cổ học nổi tiếng Benjamin Mazar. Ông Mazar là người Do Thái sinh ra tại Nga, học khảo cổ ở Ðức trước khi di cư về khu vực Palestine do người Anh kiểm soát năm 1929. Thông qua nỗ lực khai quật, ông chứng minh Israel là quê hương của người Do Thái.
Trong lúc bôn ba lên đường thực hiện các dự án, ông Mazar đề nghị các con trai và cháu cùng tham gia. Năm 1967, ông bắt đầu đào tạo cháu gái Eilat, lúc đó mới 11 tuổi, trong cuộc khai quật Núi Ðền, không lâu sau khi Israel giành quyền kiểm soát cổ thành của Jerusalem kể từ Chiến tranh Sáu ngày với Ả Rập. “Cảm giác có thể chạm vào lịch sử thật tuyệt”, bà nhớ lại.
Năm 1981, bà Mazar tốt nghiệp Ðại học Hebrew. Năm 1997, bà hoàn tất học vị tiến sĩ tại đại học này, bảo vệ thành công luận án đột phá về nền văn minh Phoeniciađược ghi nhận trong Kinh Thánh. Bà đã lấy ý tưởng từ cuộc khai quật một địa điểm của người Phoenicia ở miền bắc Israel.
 |
Nữ hoàng khảo cổ
Trong suốt 5 thập niên nghiên cứu Ðất Thánh, tiến sĩ Mazar phát hiện được tàn tích một cung điện được cho là thuộc về Vua David; một cánh cổng có liên quan đến thời Vua Solomon; một bức tường nhiều khả năng do thống đốc Nehemiah (nhân vật trung tâm của Sách Nehemiah) xây dựng; hai cái triện bằng đất sét có ghi tên những kẻ đã bắt giữ tiên tri Jeremiah; các triện có tên Vua Hezekiah; và một cái triện có thể thuộc về tiên tri Isaiah.
Từng được mệnh danh là “nữ hoàng khảo cổ Jerusalem”, bà Mazar xem Kinh Thánh là tài liệu lịch sử và khi còn sống, thường xuyên tranh cãi với những học giả nghi ngờ về tính xác thực của Kinh Thánh. “Hãy nhìn này, khi tôi khai quật ở Jerusalem, tại cổ thành David, hoặc ở gần thung lũng Kidron, con suối (còn gọi là hồ của Ðức Mẹ Maria), hay nơi định cư Ophel, tất cả đều là tên địa danh trong Kinh Thánh. Các bạn có thể thấy tôi không hề có mặt ở những nơi vô danh. Ðây là Jerusalem, nơi chúng ta có thể biết rõ như lòng bàn tay nhờ Kinh Thánh”, bà trả lời phỏng vấnChristianity Todaynăm 2011.
Nữ tiến sĩ xác nhận bà không theo Công giáo, nhưng điều đó không ngăn cản bà tham khảo Kinh Thánh rất thường xuyên, “vì những nội dung mà được sách mô tả liên quan đến thực tế trong lịch sử”. Ðôi khi bà lấy manh mối trực tiếp từ Kinh Thánh. Năm 1997, bà đề cập nội dung trong sách Samuel, theo đó mô tả Vua David đi từ cung điện xuống một công sự. Dựa vào thông tin này và địa hình của Jerusalem, bà xác định được vị trí đặt cung điện của Vua David khi xưa. Ðến năm 2005, bà Mazar bắt đầu khởi động dự án khai quật tại địa điểm đó, và gần như phát hiện ngay lập tức chứng cứ cho thấy mình hoàn toàn đúng, giống như Sách Samuel đã ghi nhận.
“Tôi không thể nào tin được các nhà khảo cổ khác lại có thể phớt lờ Kinh Thánh. Hành động chối bỏ các nguồn tài liệu, đặc biệt là Kinh Thánh, là điều cần tránh đối với bất kỳ học giả nghiêm túc nào”, bà cho biết. Không phải ai cũng đồng tình với luận điểm của bà, nhưng nữ tiến sĩ cũng không thiếu người ủng hộ. Ông Hershel Shanks, Tổng biên tập sáng lập tạp chí Biblical Archaeology Review, cho rằng cách tiếp cận của bà hoàn hảo về mặt khoa học. Bà bắt đầu với dữ liệu từ Kinh Thánh, và sau đó chứng minh nó thông qua các kết quả khai quật được.
Trong suốt sự nghiệp khảo cổ, bà Mazar tìm được niềm vui lớn lao khi kết nối các phát hiện trong Kinh Thánh và lịch sử Do Thái. Ðồng thời, bà cũng tin vào khoa học. “Khi đến địa điểm khảo cổ, điều cần nhất là phải sử dụng mọi biện pháp hiện đại và tốt nhất mà bạn biết được. Hãy bỏ qua mọi giả thuyết và bắt tay vào làm việc. Kết quả sẽ sớm chứng minh được bạn có đúng hay không”, nữ tiến sĩ nhận định.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận