Nhà tiên phong trong lĩnh vực địa chấn học

Cha James Macelwane (dòng Tên) là người tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu động đất và cũng là người đứng sau dự án thiết lập và vận hành hệ thống máy đo địa chấn đầu tiên ở miền Bắc California (Mỹ).

Cha James Bernard Macelwane (28.9.1883 - 15.2.1956) là nhà tổ chức Mạng lưới Cảnh báo Địa chấn học Dòng Tên, với trụ sở tại Đại học Saint Louis (Missouri). Đây được xem là một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm hình thành hệ thống cảnh báo địa chấn hiện đại của thế giới. Cha cũng có nhiều đóng góp trong ngành địa vật lý học thông qua các dự án hợp tác với chuyên gia địa vật lý Frank Rieber, nhà phát minh và tiên phong trong nhiều lĩnh vực.

Sóng gió thuở thiếu thời

Cha Macelwane sinh ra trong một gia đình làm nông gồm 9 người con ở vịnh Sandusky trên hồ Erie, phía bắc Ohio. Là con thứ hai trong gia đình, từ sớm cậu bé James Bernard Macelwane đã học được cách làm mọi chuyện để phụ giúp gia đình, từ việc đồng áng, chăm sóc vườn nho đến đánh cá ở vịnh. Thời ấy, trẻ con theo học ở trường làng. Và cũng như những đứa trẻ khác, cậu buộc phải rời trường vào năm 15 tuổi (lúc đó vẫn chưa xong bậc tiểu học) để đi làm phụ giúp gia đình. Dù vậy, trong thời gian rảnh rỗi, cậu vẫn đọc sách và tự học. Thấy con trai hiếu học, cha mẹ bắt đầu suy nghĩ một cách nghiêm túc về tương lai của cậu thiếu niên.

Sau hai năm làm việc ở nông trại, Macelwane một lần nữa được quay lại trường. Cậu chỉ mất 2 năm để hoàn tất chương trình 3 năm ở bậc trung học. Sau đó, chàng trai trẻ quyết định gia nhập dòng Tên và tham gia sứ vụ truyền giáo. Tháng 8.1903, thầy được nhận vào học viện ở TP Cleveland, bang Ohio. Ngoại trừ vài giờ học tiếng Latinh và Hy Lạp mỗi tuần, vị tu sĩ tập trung vào nỗ lực bồi đắp sự phát triển về khía cạnh tôn giáo, phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân. Thầy Macelwane được truyền chức linh mục vào năm 1918, và khi đó đã hoàn tất các ngành học liên quan đến ngôn ngữ cổ đại và hiện đại, văn chương và lịch sử, khoa học tự nhiên và toán học, triết học, tâm lý học và thần học.

Nếu ý nguyện ban đầu của cha Macelwane là trở thành nhà truyền giáo, những năm dài trên giảng đường đại học đã nuôi dưỡng lòng đam mê học thuật và giảng dạy của vị linh mục trẻ tuổi. Do thích ngôn ngữ cổ điển, ngài muốn theo đuổi nghề giáo và dạy tiếng Latinh, Hy Lạp. Tuy nhiên, bề trên lại phát hiện thiên hướng của ngài trong lĩnh vực khoa học, và khuyên cha nên thử sức trong lĩnh vực vật lý, toán học và địa chất. Năm 1911, cha Macelwane hoàn tất bằng thạc sĩ về khoa học.

Đến năm 1921, cha tiếp tục việc học ở Đại học California tại Berkeley và lấy bằng tiến sĩ khoa học trong vòng hai năm. Trong khi chuyên ngành của cha là vật lý và ngành phụ là địa chất và toán học, vị Giêsu hữu lại hoàn thành luận án về ngành địa chấn học. Theo yêu cầu đặc biệt của trưởng khoa địa chất học thời điểm đó, cha ở lại trường thêm hai năm nữa trên vai trò giáo sư địa chất, chuyên về địa chấn. Trong thời gian này, ngài được giao toàn quyền quản lý các đài quan sát động đất ở khuôn viên Berkely và trên núi Hamilton cũng thuộc bang California.

Mở hướng đi mới

Năm 1925, cha Macelwane rời Đại học California đến Đại học Saint Louis và thiết lập khoa đầu tiên về địa vật lý ở Tây Bán Cầu. Cùng năm, cha là người thúc đẩy việc thiết lập Hiệp hội Địa chấn Dòng Tên và Khu Đông của Hiệp hội Địa chấn Mỹ. Cha cũng giữ vai trò chủ tịch của cả hai tổ chức này. Trong những năm ở Đại học Saint Louis, cha tập trung nghiên cứu địa chấn học. Bên cạnh đó, cha không ngừng xây dựng và đào tạo các thế hệ chuyên gia mới trong ngành này. Đến năm 1940, Đại học Saint Louis chứng kiến những lứa đầu tiên tốt nghiệp ngành nghiên cứu địa vật lý.

Trong quá trình mở rộng phạm vi đào tạo của ngành địa vật lý, cha cũng bổ sung các khóa học về khí tượng học. Theo thời gian, cha Macelwane nâng cấp quy mô giáo dục địa vật lý của trường đại học. Bên cạnh đó, ngài cũng là hiệu trưởng trường sau đại học từ năm 1927 đến 1933 và là thành viên của hội đồng quản trị. Năm 1944, cha xây dựng và trở thành hiệu trưởng đầu tiên của Viện Công nghệ thuộc Đại học Saint Louis, tập trung vào giảng dạng kỹ thuật và khoa học về Trái đất.

Vị linh mục đã có những đóng góp to lớn cho ngành địa chấn học

Cha Macelwane cũng được chính phủ Mỹ bổ nhiệm vào nhiều vị trí khác nhau. Năm 1947, cha là thành viên Ban Nghiên cứu và Phát triển của Bộ Quốc phòng Mỹ. Vài năm sau, cha được giao phó chức vụ thuộc Ủy ban Cố vấn Khoa học - Không quân Mỹ. Năm 1952, cha là một trong số các thành viên của Ủy ban về Nghiên cứu Chính sách của Hội đồng Giáo dục Mỹ. Hai năm sau, Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower bổ nhiệm ngài vào Ban Khoa học Quốc gia thuộc Quỹ Khoa học Mỹ. Vị linh mục của dòng Tên cũng là chủ tịch Ban Kỹ thuật về Địa chấn và Trọng lực của Mỹ.

Khi qua đời (15.2.1956), cha đang gần hoàn tất nhiệm kỳ hai với tư cách là chủ tịch Liên minh Địa Vật lý Mỹ, và vẫn tiếp tục đứng lớp cho đến những ngày cuối đời. Vì những đóng góp của cha trong ngành địa vật lý, sự quan tâm sâu sắc đối với giáo dục và luôn khuyến khích các nhà khoa học trẻ nghiên cứu, Liên minh Địa Vật lý Mỹ quyết định thiết lập hạng mục Huân chương James B. Macelwane, được trao thường niên và dành cho các nhà khoa học trẻ xuất sắc có những đóng góp quan trọng cho nước Mỹ.

HỒNG HOANG