Cách đây khoảng vài ba chục năm, gia đình tôi thóc gạo cấy cày trong hai vụ cũng chỉ đủ ăn trong khoảng hơn nửa năm. Mẹ trồng thêm ngô, khoai để phòng khi thiếu gạo trong những lúc giáp hạt. Những khi hết gạo, sẵn ngô trong bồ hay khoai lang dưới gầm giường bỏ ra bung, luộc để ăn. Với riêng ngô thì thường được bung lên rồi đem độn lẫn với cơm để ăn vào bữa chính. Còn khoai lang thì cách chế biến duy nhất khiến mọi người dễ ăn nhất là luộc.
Khoai lang nhà tôi thường trồng vào vụ Đông với khoảng ba, bốn sào, nên dịp áp Tết đào được rất nhiều, dễ đến cả tấn củ. Dưới các gầm giường, gầm tủ, góc nhà, trái bếp… đều được gia đình tận dụng làm chỗ chứa khoai lang. Khoai chất ngổn ngang. Khoai mới đào ăn bở thơm như bánh khảo, nhưng chỉ được vài bữa là ai cũng thấy ngán, vì cái gì ăn mãi sẽ không còn cảm thấy ngon miệng.
Thế nhưng, khoai lang đào để một thời gian, khoảng 2 tháng sau Tết thì ăn tuyệt ngon. Trải qua khoảng thời gian hanh hao của mùa Đông, lúc này khoai rút bớt nước, héo lại, luộc ăn ngọt hơn. Năm nào cũng thế, giai đoạn nhà sắp hết gạo vào dịp sau Tết Nguyên đán cỡ vài tháng là sáng nào mẹ cũng dậy sớm nấu cám cho lợn rồi tiện thể luộc một nồi khoai lang to để cả nhà cùng ăn sáng. Khoai lang mẹ luộc khoảng một tiếng đồng hồ rồi gạn cho cạn nước, sau đó đậy vung đun tiếp cho tới khi khoai ở đáy nồi cháy xém có mùi thơm lừng của mật ngọt chảy ra là được. Trong lúc đợi cả nhà ngủ dậy, mẹ bỏ khoai ra rổ cho nguội, bởi khoai luộc ăn nguội mới cảm nhận hết vị ngon ngọt. Suốt những năm tháng ấu thơ, cứ vào cữ tháng 2, tháng 3 Âm lịch, hầu như sáng nào tôi cũng ăn khoai lang luộc như thế. Có hôm mẹ bận làm đồng, trưa không về nhà cũng mang kèm theo mấy củ khoai luộc thay cho bữa trưa. Bố tôi cũng vậy, nhiều bữa đi đào mương vác đất đều luôn mang khoai… Đến khoảng cuối tháng 4, đầu tháng 5 Âm lịch, khi khoai lang trong nhà đã gần hết, cũng là lúc lúa ngoài đồng sắp đến mùa gặt. Mùa khoai kế tiếp lại phải chờ tới sau Tết Nguyên đán mới có lại.
Xa quê, sống ở thành phố đã nhiều năm nay, nhưng tôi vẫn không từ bỏ thói quen ăn sáng bằng khoai lang luộc. Chẳng vậy mà mỗi lần về quê tôi thường được mẹ gói ghém cho một bịch khoai lang thật to để luộc ăn dần. Mỗi buổi sớm mai, ăn củ khoai lang chảy mật ngọt ngào, hình bóng quê nhà mến yêu của thời ấu thơ lại hiện về nguyên vẹn như mới hôm qua. Bởi chính những củ khoai ấy đã nuôi tôi lớn khôn và đưa cả gia đình vượt qua những ngày gian khó khi xưa.
Thạch Bích Ngọc
Bình luận