Sáng ngày 17.10.2026, tôi có dịp ghé thăm cha Piô Ngô Phúc Hậu nằm tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ từ ba tuần qua. Các bác sĩ đã tận tình chăm sóc nhưng vì tuổi cao nên sức yếu dần. Ngài mở mắt nhìn tôi một lát mới nhận ra và nắm tay tôi thật chặt, nhưng không nói được gì. Chiều hôm đó ngài xuất viện trở về nhà hưu dưỡng linh mục giáo phận tại Hà Thạch. Tối cùng ngày, tôi được tin ngài trút hơi thở cuối cùng lúc 20g30.
Trước khi nhận nhiệm vụ Giám mục giáo phận Hưng Hóa vào năm 2003, tôi và cha Piô Hậu là linh mục thuộc giáo phận Cần Thơ; cả hai đều là tín hữu gốc giáo phận Hưng Hóa. Tại Cần Thơ, chúng tôi có nhiều dịp gặp nhau; khi tôi làm việc tại Chủng viện Cái Răng thì ngài làm phó xứ Chánh tòa Cần Thơ, kiêm hiệu trưởng trường trung học Công giáo thuộc giáo xứ Chánh tòa.
Nhìn lại cuộc đời vừa kết thúc của cha Piô Hậu, tôi liên tưởng đến đoạn Tin Mừng theo thánh Gioan (x. Ga 14,1-6), trong đó Đức Giêsu Kitô khẳng định rằng: “Nếu Thầy đi dọn chỗ cho anh em, thì Thầy lại đến và đem anh em về với Thầy, để Thầy ở đâu, anh em cũng ở đó; Thầy đi đâu, thì anh em biết đường rồi”. Ông Tôma nói với Ðức Giêsu: “Thưa Thầy, chúng con không biết Thầy đi đâu, làm sao chúng con biết được đường?”. Ðức Giêsu đáp: “Chính Thầy là đường, là sự thật và là sự sống. Không ai đến được với Chúa Cha mà không qua Thầy”.
Cách đây 90 năm, cha Piô Ngô Phúc Hậu đã chào đời và được lãnh nhận Bí tích Thánh Tẩy tại giáo xứ Hiền Quan thuộc giáo phận Hưng Hóa; sáng ngày 20 tháng 10.2026, ngài lại trở về nơi chôn nhau cắt rốn để được an táng tại nghĩa trang giáo xứ quê nhà tại xã Hiền Quan, tỉnh Phú Thọ. Có thể nói rằng, cha Piô Hậu trọn cuộc đời đã xác tín về Chúa Giêsu Kitô “là đường, là sự thật và là sự sống”, và luôn thao thức mở đường cho người khác “biết được con đường” dẫn đến Thiên Chúa là Cha và mọi người đều là anh chị em một nhà.
Sau khi ngài qua đời, tôi và Đức cha Đaminh Hoàng Minh Tiến, Giám mục Chánh tòa giáo phận Hưng Hóa, nghĩa tử của cha Piô Hậu, đã cùng nhau nhắc nhớ những dấu ấn kỳ diệu trên con đường ngài đã đi; xin được chia sẻ đôi nét đặc trưng để chúng ta thấy rõ hơn về Con Đường Giêsu mà cố linh mục đã trải qua:
- Năm 1946, cậu bé 10 tuổi (sinh ngày 09.5.1936) mang tên thánh Piô (Thánh Giáo hoàng Piô V, lễ nhớ ngày 30.4) được nhận vào lớp dự tu tại “Nhà Tràng” Hà Thạch (một trường chuyên lo việc đào tạo các ứng sinh linh mục). Tám mươi năm sau, hồi 20g30 ngày 17.10.2026, linh mục Piô 90 tuổi đã trút hơi thở cuối cùng cũng tại Nhà Tràng Hà Thạch.
Đời sống tu trì khó nghèo của ngài là điều ai cũng có thể nhận ra. Tại miền Nam, ngài gia nhập giáo phận Cần Thơ, tu học tại Đại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn. Ngày được truyền chức linh mục tại Cần Thơ (10.5.1964), ngài chỉ có một ân nhân duy nhất là ông anh rể ở miền Nam; ông dành dụm sắm cho tân linh mục Piô một bộ áo lễ và một chén lễ.
- Sau một năm làm phụ tá cho cha Antôn Nguyễn Hữu Văn (cùng gốc giáo phận Hưng Hóa) tại một họ đạo nhỏ, ngài được bổ nhiệm làm cha phó nhà thờ Chánh tòa Cần Thơ, kiêm hiệu trưởng trường trung học Đồng Tâm. Sau 6 năm làm mục vụ giáo xứ và điều hành trường học, ngài xin Đức Giám mục Cần Thơ cho đi truyền giáo tại Năm Căn, một vùng quê nghèo tại Cà Mau.
- Từ năm 1989-1994: 5 năm ngài làm cha xứ Cà Mau. Chính tại nơi đây, một sinh viên trường nghề ở Thủ Đức được phân công dạy nghề tại Cà Mau đã gặp cha Piô và đã được cha mở đường để gia nhập giáo phận Hưng Hóa vào năm 1992; cha Piô Hậu bảo: “Nếu đi tu, thì con hãy ra Hưng Hóa truyền giáo! Vùng đất rộng lớn Tây Bắc Việt Nam, rất nhiều người chưa biết Chúa”; “người con” đó chính là Đức cha Đaminh mà Thiên Chúa đã thương chọn gọi làm Giám mục giáo phận Hưng Hóa hiện nay.
- Sau 5 năm làm cha xứ tại Cà Mau, cha Piô lại xin được đi làm mục vụ ở một họ đạo nghèo tại miền quê Cà Mau: họ đạo Cái Rắn. Trong khoảng 17 năm tại nơi đây, cha tích cực loan báo Tin Mừng qua việc xây dựng cầu bê tông thay cho cầu khỉ, làm đường bê tông cho dân đi lại, cho trẻ em đi bộ hoặc đi xe đạp đến trường; cha cũng nỗ lực khuyến học và cấp học bổng cho học sinh nghèo. Sau gần hai thập niên, vùng này đã có khoảng 200 em tốt nghiệp đại học, trong đó chắc chắn có một phần công vun xới của cha Piô. Việc khuyến học vẫn được tiếp tục khi ngài về nghỉ hưu và nhập tịch giáo phận Hưng Hóa, một giáo phận nằm trên địa bàn 10 tỉnh miền Tây Bắc Việt Nam.
Cuộc đời truyền giáo vất vả chẳng có của cải gì. Ngài không tích lũy gì cho bản thân đến ngày qua đời. Tất cả tiền bạc đều dành cho Caritas (Bác Ái) và giúp học sinh nghèo. Ngài di chúc: “Việc hậu sự của tôi hoàn toàn do Đức Giám mục Hưng Hóa quyết định. Tuy nhiên, tôi vẫn ước mong được chôn cất như một người nghèo nhất: quan tài rẻ nhất, mồ mả đơn giản nhất”.
- Suốt đời, hàng năm ngài không tổ chức mừng lễ bổn mạng Piô, không mừng sinh nhật, không mừng ngày kỷ niệm chịu chức linh mục, kể cả kỷ niệm 25 năm, 50 năm, 60 năm linh mục. Ngày quan trọng nhất trong năm đối với ngài là “Khánh Nhật Truyền Giáo”, ngày mọi tín hữu Công giáo trên thế giới cầu nguyện cho việc truyền giáo; năm 2026, ngày này được cử hành vào Chúa Nhật 18.10. Ngài vẫn ước mong được chết vào ngày Khánh Nhật Truyền Giáo, và Ngài đã được gọi về Nhà Cha vào lúc 20g30 ngày 17.10.2026, áp lễ Khánh Nhật Truyền Giáo; thánh lễ phát tang ngày 18.10.2026 được cử hành theo Phụng vụ cầu nguyện cho việc loan báo Tin Mừng.
Nhắc lại một vài dấu ấn về 90 năm cuộc đời của cha Piô Hậu, có thể coi như những gợi ý của ngài về sứ vụ loan báo Tin Mừng mà Giáo hội tại Việt Nam nói chung, tại giáo phận Hưng Hóa nói riêng, cần nỗ lực nhiều hơn nữa trong việc thực hiện định hướng mục vụ mà Hội đồng Giám mục Việt Nam đã đề ra: “Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai”, “Mỗi Gia đình Công giáo là một cộng đoàn thừa sai”.
Suốt đời cha Piô Ngô Phúc Hậu đã xác tín và đi theo con đường mà Ðức Giêsu đã nói với ông Tôma: “Chính Thầy là đường, là sự thật và là sự sống. Không ai đến được với Chúa Cha mà không qua Thầy”; cha đã dành nhiều giờ trong ngày để cầu nguyện cho việc loan báo Con Đường này. Ước gì khi thương nhớ cha, chúng ta cùng khích lệ nhau đi theo con đường mà cha đã đi. Chúng ta tin tưởng rằng: khi đã về Nhà Cha, ngài vẫn đồng hành với chúng ta qua việc cầu xin sự bầu cử của Thầy Giêsu, con Mẹ Maria, mà lúc còn sống ngài hết lòng yêu mến.
Giám mục Antôn Vũ Huy Chương
Bình luận