Nếu đời cha ông bảo vệ đất đai tổ tiên ở rừng Amazon (Brazil) bằng cung tên, “vũ khí” hiện tại của Txai Surui và nhiều nhà vận động thổ dân trẻ như cô chính là công nghệ.
Cô Txai Surui, 26 tuổi, là một trong những “ngôi sao” tại Hội nghị Web Rio, sự kiện công nghệ thường niên lớn nhất hành tinh và lần đầu tiên trong năm nay được tổ chức ngoài phạm vi châu Âu. Diễn ra từ 1-4.5, hội nghị thu hút hơn 20.000 doanh nhân và nhà đầu tư đến Brazil.
 |
Vũ khí thế hệ mới
Cô Txai kể lại tổ tiên của cô đã sinh sống ở rừng Amazon trong ít nhất 6.000 năm. Con cháu đời nay vẫn tiếp tục tuân theo truyền thống cổ xưa, cho phép con người sống hài hòa với tự nhiên và bảo vệ rừng mưa nhiệt đới được mệnh danh là lá phổi của địa cầu. “Hiện công nghệ chẳng khác nào là vũ khí của chúng tôi. Chúng tôi sử dụng công nghệ và kiến thức được cha ông truyền lại để hình thành nên mũi nhọn chống chọi trước nạn khai thác gỗ và khai khoáng trái phép, để bảo vệ mảnh đất của tổ tiên”, AFP dẫn lời cô Txai phát biểu bên lề hội nghị ở Rio de Janeiro, Brazil.
Sử dụng máy quay, thiết bị bay không người lái, thiết bị định vị GPS, điện thoại, mạng xã hội, một nhóm người trẻ tuổi của cộng đồng theo dõi tình trạng xâm lấn đất đai và trình báo những trường hợp vi phạm thông qua ứng dụng. “Tuy nhiên, công nghệ cũng có thể trở thành công cụ của kẻ xấu. Cũng với những vệ tinh được chúng tôi dựa vào để bảo vệ đất đai, những kẻ khai thác gỗ và khai khoáng trái phép lại dựa vào chúng để phá hủy mảnh đất cha ông. Có những kẻ dùng Facebook cho việc rao bán đất của thổ dân”, nữ thổ dân trẻ tuổi bổ sung.
 |
| Dùng công nghệ để đánh động về nạn phá rừng |
Brazil là quê hương của khoảng 800.000 thổ dân, theo kết quả khảo sát mới nhất. Cô Txai hiện là điều phối viên của Hiệp hội Bảo vệ Môi trường Bản địa Kaninde, tổ chức đại diện 21 bộ lạc ở Amazon. Những cuộc nghiên cứu phát hiện việc bảo vệ lãnh thổ của thổ dân, chiếm 13,75% diện tích của toàn Brazil, là một trong những biện pháp tốt nhất để bảo vệ các khu rừng như Amazon, nguồn tài nguyên then chốt cần phải bảo tồn nếu con người muốn ngăn chặn tình trạng biến đổi khí hậu.
Cha truyền con nối
Cô Txai đang theo bước chân của cha mẹ, cả hai đều là nhà hoạt động vì môi trường và từng nhiều lần bị đe dọa bởi những kẻ khai thác gỗ trái phép. Mẹ của cô là nhà môi trường học và chuyên gia về thổ dân tên Ivaneide Bandeira, người đã bảo vệ đất đai của các bộ tộc suốt những thập niên qua. Bà Ivaneide đóng vai trò trung tâm của phim tài liệu “The Territory” (Lãnh thổ) do con gái sản xuất và được Tạp chí National Geographic phát hành năm ngoái. Nội dung bộ phim xoay quanh cuộc đấu tranh của bộ tộc Uru-eu-wau-wau nhằm bảo vệ đất đai của họ ở bang miền bắc Rondonia (Brazil).
Cha của cô Txai, tù trưởng Almir Surui, là người đầu tiên sử dụng công nghệ trong cuộc chiến bảo vệ rừng. Năm 2007, ông thăm tổng hành dinh của Google ở bang California và thuyết phục đại gia công nghệ Mỹ giúp người dân của ông tạo ra “Bản đồ Văn hóa Surui”, mang đến trải nghiệm tương tác trên nền tảng Google Earth. Tù trưởng Almir, mà con gái Txai kính phục gọi là “nhân vật có tầm nhìn”, cũng là người đầu tiên thành lập nhóm thổ dân bán tín chỉ trên thị trường carbon.
 |
| Phim tài liệu “Lãnh thổ” |
Bất kỳ nhà nông hoặc người sở hữu đất đều có thể bán tín chỉ carbon vì mọi vùng đất đều có thể lưu trữ carbon. Để phù hợp với yêu cầu lưu trữ carbon, chủ đất cần cam kết không chặt phá cây trên đất của họ, sử dụng kỹ thuật nông nghiệp tái sinh để tăng mức độ lưu trữ carbon. Và họ có thể bán tín chỉ carbon cho những người cần mua để đầu tư hoặc các công ty cố gắng đáp ứng các tiêu chuẩn nội bộ về giảm khí phát thải trong kinh doanh.
Là con gái của hai nhà vận động không mệt mỏi vì môi trường, cô Txai cảm thấy cần có thêm thành viên bộ tộc có thể làm việc bằng công nghệ để một lần nữa thiết lập lại sự kết nối với thiên nhiên. “Có những người bày tỏ mong muốn giúp tôi có thêm các ứng dụng mới, tôi mời họ đến thăm và quyết định xem chúng tôi cần gì”, cô cho biết.
Hiện cô đang theo học ngành luật. Năm 2021, Txai có mặt tại Hội nghị lần thứ 26 của Các bên tham gia Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (COP26) ở Glasgow (Anh). Tại hội nghị năm nay, cô tỏ ra tiếc nuối vì mình là đại diện thổ dân duy nhất dự sự kiện ở Rio. “Vẫn còn quá nhiều thành kiến, sự phân biệt”, cô nói.
Tuy nhiên, đã có những dấu hiệu của sự thay đổi. Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, nhậm chức vào tháng 1, cam kết ưu tiên bảo vệ rừng Amazon. Trong tuần cuối tháng 4, nhà lãnh đạo thiết lập khu bảo tồn đầu tiên của thổ dân tại Brazil trong 5 năm. Trước đó, người tiền nhiệm Jair Bolsonaro tuyên bố sẽ không cho phép thêm một tấc đất nào được bảo tồn trong nhiệm kỳ mình. Dưới thời Tổng thống Bolsonaro (2019-2022), tỷ lệ mất rừng trung bình hằng năm ở Amazon tăng hơn 75% so với thập niên trước đó.
Cô Txai thừa nhận “có nhiều sự thay đổi” khi Brazil có chính quyền mới, nhưng “chúng tôi biết rằng vẫn còn con đường dài ờ phía trước”, “vẫn còn nhiều vùng đất của thổ dân cần được bảo vệ”.
HỒNG HOANG
Bình luận