Những nhà cách mạng Công giáo

Thái độ người lữ khách trên đường về Quê Trời là tích cực xây dựng cộng đồng mình sống, đất nước mình ở, với tất cả trách nhiệm để tạo nên hạnh phúc và ơn cứu độ cho mọi người.

Tham gia tích cực

Tiên tri Giêrêmia (x. Gr 38,4-6.8-10) đã loan báo cho dân tộc Do Thái biết rằng: Thiên Chúa mời gọi họ hãy trung thành trong niềm tin tưởng vào sức mạnh của Ngài sẽ cứu thoát dân tộc, thay vì chạy sang Ai Cập cầu viện. Họ cứ việc đầu hàng quân Babylon do vua Nabuchodonosor chỉ huy đang vây hãm thành Giêrusalem, nếu không vua sẽ đốt thành, giết dân và dân chúng sẽ bị lưu đày. Nhưng chính quyền Do Thái lúc đó muốn bảo vệ đất nước, nên đã phái người sang Ai Cập. Khi nghe Giêrêmia loan báo điều Chúa kêu gọi, các tướng lĩnh cho rằng ông phản bội dân tộc, làm nản lòng các binh sĩ đang chiến đấu. Họ muốn giết ông nên ném ông xuống hầm nước. May mắn là hầm nước ấy cạn, nên ông đã được cứu sống.

Trong đời sống đức tin, không ít người trung thành với các giới răn của Chúa, sống theo sự thật, tình yêu và sự sống, nhưng lại bị người đời kết án là nhu nhược hay thiếu khôn ngoan. Các Thánh Tử đạo Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 1840 đến 1885, với gần 100.000 người bị mất mạng sống, đã trở thành những chứng nhân sống động cho các giá trị như bình đẳng nam nữ, hôn nhân một vợ một chồng và lòng yêu thương tha nhân, như lịch sử đã minh chứng.

Vì thế, qua thư gởi tín hữu Do Thái (x. DT 12,1-4), thánh Phaolô đã nhắc nhở rằng: “Được ngần ấy nhân chứng đức tin, như đám mây bao quanh, nên chúng ta hãy cởi bỏ mọi gánh nặng và tội lỗi đang trói buộc mình, và hãy kiên trì chạy trong cuộc đua dành cho ta, mắt hướng về Đức Giêsu là Đấng khai mở và kiện toàn lòng tin. Chính Người đã khước từ niềm vui dành cho mình, mà cam chịu khổ hình thập giá, chẳng nề chi ô nhục và nay đang ngự bên hữu ngai Thiên Chúa... Quả thật, trong cuộc chiến đấu với tội lỗi, anh em chưa chống trả đến mức đổ máu đâu”.

Trong Tin Mừng, Đức Giêsu nói: “Anh em tưởng rằng Thầy đến để ban hòa bình cho trái đất sao, không phải thế đâu, nhưng là đem sự chia rẽ” (x. Lc 12,51-53). Lời này nhắc nhở rằng sống theo sự thật có thể gây ra mâu thuẫn, thậm chí trong gia đình. Trong văn hóa Trung Quốc, người ta thường nói “Dĩ hòa vi quý”, nghĩa là coi hòa thuận là điều quý giá. Vì thế, nhiều người chọn im lặng, đồng ý với đám đông, giữ những tập tục lạc hậu, hoặc làm ngơ trước sai trái để tránh xung đột. Thậm chí, có người còn nghĩ “xấu đều hơn tốt lỏi”, nên chống lại những ai dám vạch trần sự giả dối.

Người Kitô hữu được mời gọi noi gương Đức Giêsu, can đảm sống theo sự thật và các giá trị tốt đẹp, dù điều đó có thể gây bất hòa. Vấn đề là: “Làm sao biết hành động của mình là đúng và tốt?”. Điều này đòi hỏi phải suy nghĩ, cầu nguyện và phân định cẩn thận để đảm bảo rằng mình đang đi đúng con đường của sự thật và công lý.

 Bốn giá trị cần theo, bốn nguyên tắc cần giữ

Để phân định hành động đúng đắn, người Kitô hữu có Chúa Giêsu làm gương mẫu, được hướng dẫn bởi giáo lý Giáo hội, Thánh Kinh (đặc biệt là bốn sách Tin Mừng), và sự trợ giúp của Chúa Thánh Thần. Vì Lời Chúa và giáo huấn của Giáo hội rất phong phú, khó nhớ hết và áp dụng, Giáo hội đã cung cấp cuốn Tóm lược Học thuyết Xã hội Công giáo do Hội đồng Giáo hoàng Công lý và Hòa bình biên soạn và xuất bản năm 2004, với “những nguyên tắc để suy tư, tiêu chuẩn để phán đoán và chỉ dẫn để hành động” (x. Tóm lược, số 7). Ngoài ra, Đức Giáo Hoàng Phanxicô cũng gởi cuốn Docat như một bản tóm tắt học thuyết này cho giới trẻ vào năm 2016, chỉ dẫn bốn giá trị và bốn nguyên tắc để dựa vào đó mà phân định hành động của mình.

Bốn giá trị cần phải theo trong bất cứ hoạt động nào: đó là Sự thật - Tình yêu - Tự do - Công lý (x. Tóm lược HTXHCG, số 197-208; Docat, tr. 104-109,). Trong mỗi hành động, nên tự hỏi xem mình có theo đúng những giá trị đó không:

- Tôi có nói và hành động đúng sự thật, hay thêm bớt, nói xấu người khác?

- Tôi có hành động với tình yêu, hay bị thúc đẩy bởi thù hận, ghen ghét?

- Tôi có tự do, hay bị chi phối bởi quyền lực, tham vọng, dục vọng?

- Tôi có công bằng, vô tư, hay thiên vị, bất công?

Bốn nguyên tắc phải dựa vào khi làm bất cứ một hành động nào trong xã hội: đó là Nhân vị - Công ích - Bổ trợ - Liên đới (x. Tóm lược HTXHCG, số 144-153,160-196; Docat, tr. 92-104,112-113).

- Nhân vị: nghĩa là hành động với tư cách là một con người với phẩm giá cao quý, với ý thức và sẵn lòng nhận trách nhiệm về mình. Hành động của tôi có tôn trọng phẩm giá con người, xem họ là hình ảnh Thiên Chúa và anh chị em, hay xem thường, chà đạp quyền của họ?

- Công ích: hành động của tôi có mang lại lợi ích cho cộng đồng, hay chỉ vì lợi ích cá nhân, phe nhóm?

- Bổ trợ: nghĩa là chỉ trợ giúp bổ túc để người khác tự làm và chịu trách nhiệm về việc làm của họ, thay vì làm thế cho người khác, như vậy mới giúp cho xã hội phát triển vững bền.

- Liên đới: hành động của tôi cần liên đới với nhiều người, tạo cho nhiều người cùng cộng tác với nhau, thay vì chỉ làm một mình và loại bỏ người khác.

Những giá trị và nguyên tắc này là kim chỉ nam cho người Kitô hữu, giúp sống và hành động như những “nhà cách mạng Công giáo” trong xã hội. Đức Phanxicô cũng nhắc nhở: “Nếu người Kitô hữu ngày nay không phải là nhà cách mạng thì không phải là Kitô hữu” (Ngày Giới trẻ Thế giới lần thứ 28, tháng 7.2013 ở Rio de Janeiro, Brazil).

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn