Sạch sẽ quá mức liệu có tốt cho trẻ ?

Khi một núm vú của trẻ bị rơi trên nền nhà, liệu có nên lấy đem đi đun sôi lại để tiệt trùng hay chỉ cần phủi sơ và đưa lại cho trẻ?

Nhiều cha mẹ khá lo lắng về việc vi trùng, bụi bẩn tìm cách xâm nhập cơ thể trẻ qua đường miệng. Nhưng những năm gần đây, có một số quan điểm cho rằng việc để trẻ tiếp xúc với vi trùng cũng có lợi vì sẽ giúp trẻ phát triển hệ miễn dịch.

Một số gia đình giữ nhà cửa sạch sẽ đến nỗi một đứa trẻ đánh rơi một vật, chúng cũng có thể nhặt lên và ngậm vào miệng mà không phải lo mất vệ sinh. Giáo sư Jack Gilbert, Giám đốc Trung tâm Vi sinh vật học và cũng là giáo sư phẫu thuật tại Đại học Chicago (Mỹ) là một trong những tác giả của một nghiên cứu nổi tiếng năm 2016 trên chuyên san The New England Journal of Medicine, so sánh các số liệu về miễn dịch của những đứa trẻ người Amish, lớn lên ở những nông trại nhỏ với những đứa trẻ Hutterite sống ở các trang trại lớn, công nghiệp hóa. Những đứa trẻ Amish, được cho là sống ở mội trường “nhiều vi khuẩn”, thường tiếp xúc đất cát, lại có tỷ lệ bệnh hen suyễn rất thấp.

Tiến sĩ Gilbert là đồng tác giả với Rob Knight và Sandra Blakeslee trong cuốn sách ra mắt vào tháng 6 tới “Dirt is Good: LỢI ÍCH CỦA VI KHUẨN ĐỐI VỚI HỆ THỐNG MIỄN DỊCH ĐANG PHÁT TRIỂN CỦA CON BẠN”. Ông cho biết trong một thế kỷ rưỡi vừa qua, vì hiểu biết các vi sinh vật gây bệnh, con người đã cố gắng hết sức có thể để ngăn cách cơ thể của họ khỏi thế giới của các loài vi khuẩn, siêu vi và nấm: “Chúng ta đã cố ý cách ly bản thân để được thoải mái và do sợ bị bệnh”. Và điều đó đã có tác dụng. Không còn nghi ngờ gì nữa, việc tăng cường vệ sinh đã cứu nhiều trẻ khỏi bệnh tật và tử vong. Ví dụ, việc cách ly nghiêm ngặt trẻ khỏi các vi sinh vật có thể được tìm thấy trong nước dơ bẩn, hoặc sữa chưa tiệt trùng đã đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ em, tạo điều kiện cho hàng triệu trẻ em sống và phát triển mạnh mẽ. Nhưng chúng ta cũng đã đến lúc phải hỏi, trong những năm gần đây, liệu việc trẻ em được bao bọc quá mức khỏi môi trường vi sinh, mà vốn giống loài chúng ta đã tiến hóa từ đó, sẽ có thể làm phát sinh những hậu quả tiêu cực trong những ngôi nhà quá sạch sẽ hay không?

Sự cách ly thật ra đã bắt đầu trước khi một đứa trẻ được mang về nhà. Bà Maria Gloria Dominguez-Bello, một chuyên gia của Khoa Y Đại học New York (Mỹ) nhận định: “Tất cả các động vật có vú đều sinh ra nhiều kháng khuẩn có sẵn trong ống sinh sản của mẹ. Đối với những trẻ bú mẹ, trong thời kỳ cho con bú sẽ chủ yếu nhiễm khuẩn từ bên trong của mẹ. Sau khi cai sữa, trẻ sẽ bắt đầu tiếp xúc với vi khuẩn xung quanh môi trường của chúng”.

Các thói quen hiện đại của con người có thể gây trở ngại cho sự nhiễm khuẩn ở mỗi giai đoạn của trẻ. Những đứa trẻ sanh mổ, không có điều kiện tiếp xúc vi khuẩn từ bên trong người mẹ, chúng bú sữa bình thay vì bú trực tiếp từ mẹ, chúng ngủ riêng chứ không ngủ cùng mẹ, và chúng dùng kháng sinh để điều trị một loại nhiễm trùng nào đó. Trong một nghiên cứu công bố vào năm 2016, tiến sĩ Dominguez-Bello cùng các cộng sự đã mô tả sự phát triển của vi khuẩn đối với một nhóm trẻ ở Mỹ, kiểm tra cách thức mà quần thể vi khuẩn của chúng bị ảnh hưởng theo phương pháp sinh, cách thức được cho bú, và sử dụng kháng sinh. Sau thời gian nghiên cứu ở lưu vực Amazon, Nam Mỹ, bà đã phát hiện trong những ngôi nhà nông thôn và những lán trại, hầu hết các vi khuẩn đều có liên quan đến môi trường xung quanh. Trong môi trường như vậy, người mẹ thường ẵm bồng và ngủ cùng với em bé, thì cả hai đều bị nhiễm vi khuẩn từ thực vật và đất.

Khi các ngôi nhà trở nên kín và phân chia nhiều khu vực hơn, thì không gian ngày càng tách biệt bởi các khu vực sử dụng, và sự lưu thông không khí bị sút giảm. Điều này sẽ khiến chúng ta giảm bớt sự nhiễm vi khuẩn từ môi trường ngoài, vì vậy chúng ta trở thành nguồn chính của vi khuẩn, ở da, miệng của chúng ta, chúng ta thải ra vi khuẩn, và hầu hết các vi khuẩn trong các ngôi nhà ở thành phố đều xuất phát từ con người.

Các bức tường là nhân chứng tốt nhất, tiết lộ những gì đang xảy ra trong nhà, bởi vì chúng thường không được làm sạch. Sau nhiều năm, bạn sẽ tìm thấy những vi khuẩn miệng gần bồn rửa, vi khuẩn da ở những phần còn lại của ngôi nhà... Vì vậy, chúng ta cần phải nghiên cứu các hậu quả sức khỏe của môi trường nhân tạo, thậm chí là môi trường được xây dựng “hợp vệ sinh” và hiện đại hơn.

Theo tiến sĩ Gilbert, việc tiếp xúc sớm với vi khuẩn không chỉ hình thành hệ thống miễn dịch, ảnh hưởng đến khả năng phát triển các bệnh tự miễn của trẻ nhỏ mà còn ảnh hưởng đến hệ thống nội tiết, thậm chí cả sự phát triển thần kinh của trẻ. Ông nói: “Các vi khuẩn và nấm khác nhau ảnh hưởng đến các bệnh khác nhau và cũng tùy thuộc vào cơ địa mỗi trẻ. Chúng ta không hiểu những tương tác giữa hệ miễn dịch, bộ gien, và tất cả các thành phần khác của cơ thể”.

Trong một bài báo đăng trên chuyên san Microbial Technology vào tháng 10 năm ngoái, tiến sĩ Gilbert đã cho rằng có thể phát triển vắc-xin để giúp các hệ miễn dịch của trẻ phát triển bằng cách cung cấp có kiểm soát việc nhiễm một số thành phần vi sinh quan trọng. Cách tiếp cận khác là hướng cha mẹ đối với việc nhiễm khuẩn tự nhiên rất có ích cho con cái họ.

THIỆN TÂM