Hành tinh của chúng ta đang phải vật lộn với một “hiện thực mới”, khi mà Trái đất đã chạm đến phần đầu tiên của chuỗi các điểm tới hạn thảm khốc và khó đảo ngược của biến đổi khí hậu.
Theo một báo cáo mới, hành tinh Xanh đã chạm ngưỡng thảm họa đầu tiên do khí thải gây hiệu ứng nhà kính kích hoạt, khi mà các rạn san hô ở những vùng biển ấm giờ đây đối mặt tình trạng suy thoái dài hạn và đe dọa sinh kế của hàng trăm triệu người. Cũng theo báo cáo này - Global Tipping Points (Các điểm tới hạn toàn cầu), do 160 nhà khoa học đến từ 87 tổ chức thuộc 23 nước tham gia và nhận được tài trợ từ quỹ của tỉ phú Mỹ Jeff Bezos - thế giới đang “bên bờ vực” chạm đến nhiều “điểm tới hạn” khác của khí hậu, bao gồm sự suy tàn của rừng Amazon, cuộc sụp đổ hàng loạt của những dòng hải lưu lớn trong lòng các đại dương và sự tan chảy của các băng tầng khổng lồ.
Điểm tới hạn được giới khoa học dùng để chỉ tình trạng một hệ sinh thái lớn đạt đến ngưỡng mà sự suy thoái nghiêm trọng là điều vô phương đảo ngược. Và các kết quả phân tích cho thấy thảm họa toàn cầu sẽ bị kích hoạt khi con người vượt qua những “lằn ranh đỏ” vô hình đó, và khi ấy đã quá trễ để can thiệp.
Điểm tới hạn ở rạn san hô
Các rạn san hô thế giới là nhà của khoảng 25% các loài sinh vật biển trên toàn cầu, nhưng lại là một trong những hệ sinh thái dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu. Báo cáo nêu rõ, trừ khi nhiệt độ trung bình toàn cầu nhanh chóng trở về mức 1,2 độ C (và theo thời gian phải giảm xuống ít nhất là 1 độ C), nhân loại sẽ mất đi những rạn san hô ở các vùng biển ấm. Từ tháng 1.2023, các rạn san hô trên toàn thế giới đã trải qua đợt bị chết trắng ở quy mô lớn thứ tư và nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận. Hơn 80% số rạn san hô tại hơn 80 quốc gia bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ đại dương tăng cao.
Đội ngũ các nhà nghiên cứu ước tính các rạn san hô đã chạm điểm tới hạn khi nhiệt độ toàn cầu tăng từ 1 đến 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, với mức trung bình là khoảng 1,2 độ C. Nếu không nhanh chóng cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên diện rộng - điều khó xảy ra, ngưỡng trung bình sẽ chạm mức 1,5 độ C trong vòng một thập niên, theo ước tính của báo cáo. Đài CNN dẫn lời giáo sư Tim Lenton của Đại học Exeter (Anh) cảnh báo điểm tới hạn không còn là nguy cơ trong tương lai mà đang dần trở thành thực tế.
Nhà nghiên cứu cảnh báo điểm tới hạn đầu tiên của sự suy thoái trên diện rộng của các rạn san hô ở vùng biển ấm đang diễn ra. Điều này đang ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm triệu người sống dựa vào các rạn san hô, đặc biệt là tại vùng Caribe, nơi sóng nhiệt trên biển, đa dạng sinh học thấp và bệnh tật đẩy san hô đến tình trạng chết trắng trên diện rộng.
Trái đất tiến vào “vùng nguy hiểm”
Giáo sư Lenton cho biết các phần của băng tầng phía tây Nam Cực và Greenland đang đến gần điểm tới hạn, dựa trên dấu hiệu thất thoát băng ở tốc độ gia tăng. Tình trạng tổn thất các băng tầng vẫn còn kết nối với lục địa dẫn đến nước biển dâng cao. “Dựa trên những dự báo và tính toán hiện tại, thế giới gần như chắc chắn sẽ vượt ngưỡng 1,5 độ C vào khoảng năm 2030”, giáo sư Lenton cho biết. “Điều này sẽ đẩy hành tinh chúng ta tiến vào vùng nguy hiểm, với nguy cơ nhiều ngưỡng tới hạn tiếp theo sẽ bị vượt qua”, ông cảnh báo. Vị giáo sư cũng đề cập rừng mưa nhiệt đới Amazon, nơi đang hứng chịu tình trạng bị tàn phá bởi khủng hoảng khí hậu và nạn phá rừng, cũng tiến gần đến “lằn ranh đỏ” so với tính toán trước đây.
Bên cạnh đó, báo cáo đưa ra một số hy vọng mong manh, chẳng hạn “điểm tích cực” trong xã hội, như việc đưa vào sử dụng các phương tiện di chuyển sử dụng năng lượng tái tạo, có thể dẫn đến viễn cảnh giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính. “Cuộc đua đang tăng tốc trên con đường tìm ra những điểm tích cực nhằm tránh những hậu quả không thể kiểm soát được một khi Trái đất vượt qua những lằn ranh không thể vãn hồi”, giáo sư Lenton kết luận.
ĐỊNH NGUYỄN
Bình luận