Từ lễ Giáng Sinh đến lễ Hiển Linh ở Ý

Ðối với người Ý, giai đoạn đặc biệt nhất trong năm là từ Giáng Sinh đến lễ Hiển Linh, với ý nghĩa thiêng liêng khi chào đón Ngôi Hai xuống thế, được tô điểm bằng những thời khắc sum vầy với người thân và đón năm mới cùng gia đình, bạn bè.

Xứ sở hình chiếc ủng luôn duy trì câu thành ngữ về thời điểm này trong năm:“Natale con i tuoi, capodanno con chi vuoi” (Giáng Sinh với gia đình, Năm mới với bất cứ người nào bạn muốn). Dù lễ Hiển linh không được đề cập trực tiếp trong câu nói trên, mặc nhiên đây là một phần của mùa lễ hội.

Đêm Giáng Sinh với gia đình

Vào đêm 24.12, nhiều gia đình người Ý quây quần trước presepe (hang đá Giáng Sinh) và đặt một trong những nhân vật quan trọng nhất vẫn chưa lộ diện từ khi bắt đầu Mùa Vọng: Chúa Hài Đồng.

Các bữa ăn là phần quan trọng của những ngày lễ hội. Tiệc đêm Giáng Sinh, bàn ăn của các gia đình Ý đều xuất hiện hải sản và cá. Baccalà (cá tuyết ướp muối) cũng như anguilla và capitone (lươn) luôn được dành vị trí đặc biệt trên bàn ăn, cũng như tôm lớn và con trai. Đến khuya sau bữa ăn đầm ấm, nhiều tín hữu Công giáo tham dự thánh lễ giữa đêm.

Bữa trưa Giáng Sinh khác biệt

Sáng 25.12, người Ý thức dậy và chuẩn bị cho một ngày trọng đại. Dù không phải là người khách truyền thống của ngày Giáng Sinh ở Ý, trong vài thập niên qua, Babbo Natale (ông già Noel) đã “xoay sở” tìm được đường vào nhà của những gia đình ở xứ sở hình chiếc ủng, và thu hút trí tưởng tượng của trẻ em. Những hộp quà được mở, dù số lượng quà thường ít hơn nhiều so với những nước có truyền thống Babbo Natale lâu đời.

Trong khi cả nhà đi dự thánh lễ, nonna (bà) và mamma (mẹ) thường ở nhà để chuẩn bị sự kiện quan trọng khác trong ngày, đó là pranzo (bữa trưa). Vào 1 giờ trưa, những thành viên thân thiết của gia đình sẽ ngồi vào bàn ăn để thưởng thức thực đơn phong phú, cho phép họ có thể ngồi ăn suốt vài giờ.

Bữa ăn bắt đầu bằng antipasti (những món khai vị), vốn khác biệt theo từng vùng, nhưng chủ yếu bao gồm các loại hạt, phô mai, ô liu, atisô, trứng chiên frittata, thịt nguội như prosciutto và salami, và những món khác. Những chai nhỏ rượu khai vị crodino đặt quanh bàn tùy thời gian sử dụng.

Kế đến là primo piatto (món ăn đầu tiên), thường là một dạng mì (pasta), có thể là cappelletti in brodo, tortellini al sugo, lasagna, cannelloni hoặc những dạng mì khác tùy theo vùng. Rồi tới secondo, món thứ hai - hay món chính, mà theo truyền thống là thịt cừu nướng. Nếu không phải cừu nướng, món chính có thể là thịt bê, gà, xúc xích hoặc bò.

Bàn ăn của các gia đình người Ý luôn tràn ngập những món tráng miệng, từ Giáng Sinh đến Tết Tây. Có thể kể đến panettone, được mệnh danh “bánh Giáng Sinh” lên men truyền thống và chứa trái cây, pandoro (bánh mì ngọt), và panforte (loại tráng miệng vùng Tuscany làm từ trái cây và hạt các loại). Đặc biệt miền nam nước Ý nổi tiếng với bánh quy giòn nhúng mật ong cartellate ở Puglia, bánh ngọt strufoli ở Naples, và bánh ngọt cổ truyền buccellato ở Sicily.

Lễ hội tiếp nối tưng bừng

Ngày hôm sau, 26.12 tiếp tục là ngày lễ Santo Stefano kính thánh Stêphanô, vị tử đạo đầu tiên. Trong ngày này, dân Công giáo đi lễ, sau đó ăn uống trong gia đình, dù quy mô khiêm tốn hơn hai ngày trước đó. Ngày lễ Các Thánh Anh Hài, và lễ kính Thánh Gia cũng là dịp để người Ý dùng bữa với người thân, chỉ khác là danh sách khách mời sẽ mở rộng cho họ hàng xa.

Đêm giao thừa với bạn bè

Đêm 31.12, người Ý thường đi cùng bạn bè thân thuộc. Họ trải qua bữa tối ở nhà hàng hoặc những nơi đông đúc cho sự kiện gọi là cenone, có nghĩa một đêm ăn uống tràn trề và chúc mừng vui vẻ.

Quy tắc của cenone là có càng nhiều món ăn càng tốt (dù có thể ở số lượng ít), nhằm biểu tượng cho sự dồi dào, dư dả trong năm mới. Trong các món ăn luôn phải có đậu lăng và cotechino (món xúc xích heo hầm). Đến nửa đêm, cả bàn được phục vụ món brindisi (bánh mì nướng) và sự kiện đỉnh điểm chính là pháo hoa.

Ăn mừng năm mới

Ngày 1.1 là Tết Tây cũng như lễ kính Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa. Đây là ngày thiêng liêng của các Kitô hữu. Mùa lễ hội cuối cùng khép lại với lễ Hiển Linh, đồng thời cũng là ngày lễ ở Ý, luôn được tổ chức vào ngày 6.1. Sau thánh lễ, thường có hoạt cảnh mô tả lại cảnh tượng Ba Vua tìm đến Chúa Hài Đồng, các gia đình về nhà và bổ sung nhân vật cuối cùng vào hang đá Giáng Sinh: Ba Vua. Đối với người Ý, lễ Hiển Linh còn là dịp để tặng quà. La Befana, đôi khi được gọi là “phù thủy Giáng Sinh”, đến thăm từng nhà và để lại quà tặng, nhét đầy quà cáp và kẹo vào vớ của trẻ em.

Người Ý cũng có truyền thống trang hoàng Giáng Sinh cho đến ít nhất ngày 7.1. Thậm chí có gia đình còn để lâu hơn.

ĐỊNH NGUYỄN