Tuyên phong chân phước Ðức Gioan Phaolô I

Ngày 4.9.2022, Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã chủ sự lễ tuyên chân phước Ðức Gioan Phaolô I (1912-1978) tại quảng trường Thánh Phêrô ở Vatican, với sự tham dự của khoảng 25.000 tín hữu.

Ảnh: Vatican Media

Trong số các tín hữu dự lễ tuyên chân phước, có nhiều giáo dân đến từ Argentina. Phép lạ nhờ sự chuyển cầu của Đức Gioan Phaolô I - đã được Bộ Phong thánh công nhận - là trường hợp hồi năm 2011, một bé gái 11 tuổi ở Buenos Aires lâm trọng bệnh và đang nguy kịch đã khỏe lại sau khi một vị linh mục dâng lời cầu nguyện và khẩn xin sự chuyển cầu của vị giáo hoàng người Ý. Đức Phanxicô đã đọc công thức “tuyên bố Đấng đáng kính Gioan Phaolô I từ nay được gọi là chân phước”, và lễ kính được cử hành hằng năm vào ngày 26.8. Đây cũng là ngày vào năm 1978, Đức Hồng y Albino Luciani, Thượng phụ Venise, được mật nghị chọn làm đấng kế vị của thánh Phêrô, lấy tông hiệu là Gioan Phaolô I.

“Chẳng bao giờ tôi ngờ được”

Xuất thân từ một gia đình rất bình dân ở làng Canale d’Agordo thuộc tỉnh miền núi Belluno, vùng Veneto, bắc Ý, Đức Gioan Phaolô I từng là Giám mục Vittorio Veneto, rồi Thượng phụ Venise cho đến ngày khói trắng bay lên ở Vatican vào cuối tháng 8.1978. Thời điểm ấy, Đức Hồng y Luciani không mảy may nghĩ rằng người sẽ xuất hiện ở ban công của Điện Tông tòa để chào giáo dân, sau 4 vòng bỏ phiếu ở mật nghị, chính là mình. Ngài chia sẻ sau khi đọc Kinh Truyền tin vào hôm sau - 27.8.1978: “Hôm qua, tôi bình thản đến nhà nguyện Sixtine để bỏ phiếu. Chẳng bao giờ tôi ngờ được điều sẽ xảy đến. Khi mà kết quả ‘đáng ngại’ được công bố với tên tôi, có hai vị hồng y ở cạnh bên đã thì thầm động viên. Một vị nói: ‘Đừng lo sợ! Khi Chúa đã trao một gánh nặng thì Người cũng sẽ ban cho sức mạnh để gánh vác’. Thời điểm đến, và tôi đã chấp nhận”.

Lễ tuyên chân phước ngày 4.9.2022 - ảnh: Vatican Media

Triều đại của Đức Gioan Phaolô I chỉ vỏn vẹn 33 ngày, ngài về với Chúa vào ngày 28.9.1978 sau một cơn nhồi máu cơ tim. Tuy rất ngắn ngủi, nhưng ngài đã góp phần rất quan trọng để định hình những trọng tâm của Giáo hội, và những trọng tâm này đã được tiếp nối, được thực thi bởi các vị giáo hoàng sau đó. Trong sứ điệp được công bố khi ban phép lành urbi et orbi (cho Rome và cho thế giới) cũng vào hôm sau khi được bầu chọn, ngài đã nêu lên sáu điều mong ước: Đào sâu Công đồng Vatican II; phục vụ người nghèo; loan báo Tin Mừng; đại kết; đối thoại với thế giới và dấn thân vì hòa bình.

Nếu như Đức Gioan XXIII là người mở ra Công đồng, Đức Phaolô VI là người chủ sự và bế mạc Công đồng, thì Đức Gioan Phaolô I là vị giáo hoàng đầu tiên của thời kỳ hậu Công đồng. Là người đã tham dự, hiểu cặn kẽ tiến trình và vô cùng ủng hộ Công đồng Vatican II nên ngài đã mang trọn vẹn tinh thần được đúc kết sau 3 năm của kỳ công nghị vào triều đại của mình. Ngoài ra, có một điểm rất quan trọng, ngay từ thời còn làm Giám mục Vittorio Veneto, rồi Thượng phụ Venise, Đức Gioan Phaolô I đã nổi tiếng là “con người của đối thoại”, rất cởi mở và luôn sẵn sàng lắng nghe người khác. Đây là một yếu tố rất cần thiết khi muốn lan tỏa mạnh mẽ tinh thần của Công đồng Vatican II trong Giáo hội vì vào thời điểm ấy, ngay trong hồng y đoàn, không phải vị nào cũng hoàn toàn ủng hộ những đổi mới mà Công đồng mang lại. Chính vì vậy, Đức Hồng y Pietro Parolin đã nhận định trong buổi khai mạc bảo tàng Gioan Phaolô I ở làng Canale d’Agordo vào ngày 25.8.2016: “Triều đại ngắn ngủi của ngài không hề là một ‘ngoặc đơn’ trong lịch sử của Giáo hội”.

Ảnh: Vatican Media

Đến tay trắng, đi tay trắng

Cho đến trước khi được mật nghị bầu chọn, Đức Gioan Phaolô I chưa từng giữ những vị trí trọng yếu trong giáo triều. Ngài là mục tử thấm đẫm mùi chiên, vô cùng giản dị và gần gũi với giáo dân, không câu nệ lễ nghi, hình thức. Sự bình dị, hòa ái ấy thể hiện rõ trong nụ cười đã thành biệt danh của ngài: “Giáo Hoàng tươi cười”. Ngay vào buổi tối của ngày trở thành đấng kế vị của thánh Phêrô, ngài đã dùng bữa thân mật với một số vị hồng y, như chưa từng có gì xảy ra. Trong 33 ngày ngắn ngủi, Đức Gioan Phaolô I đã kịp gặp gỡ rất nhiều người, lắng nghe họ, và không ngại ngần ra khỏi Vatican vào buổi tối để thăm hỏi dân tình, hoặc dành thời gian sau thánh lễ để trao đổi với các tín hữu…

Nhà báo Christophe Henning của nhật báo Công giáo La Croix, người nghiên cứu sâu với nhiều bài viết và ấn phẩm về Đức Gioan Phaolô I, nhận định: “Tuy hiền lành, hòa nhã nhưng ngài cũng là người rất quyết đoán và không ngại thực hiện những điều mới mẻ. Chẳng hạn, ngài là vị giáo hoàng đầu tiên sau một khoảng thời gian rất dài chọn tông hiệu mới hoàn toàn - Gioan Phaolô. Sau ngài, một vị khác cũng chọn tông hiệu ‘mới’, là Đức Phanxicô. Giữa Đức Gioan Phaolô I và Đức Phanxicô có nhiều điểm tương đồng”. Cũng chính vì không ngại thực hiện những điều mới mà ngài đã có thể làm lan tỏa sự bình dị của mình tại Vittorio Veneto, Venise và Vatican, chẳng hạn như cho thiếu nhi đến ngồi gần lúc ngài giảng giáo lý, để các bé có thể dễ dàng đặt câu hỏi. Quyết đoán, không ngại đổi mới, đồng thời vẫn cởi mở, lắng nghe người khác…, những “bí quyết” của Đức Gioan Phaolô I để thấu hiểu được đoàn chiên của mình.

Đức Phanxicô tuyên bố đấng đáng kính Gioan PhaolôI từ nay được gọi là chân phước - ảnh: Vatican Media

Vị “Giáo Hoàng tươi cười” đã dành cả đời mình để phụng sự Chúa, phục vụ Giáo hội và cộng đoàn Dân Chúa. Lời nói, cử chỉ và cách sống của ngài chính là bài học sống động cho những ai may mắn có dịp gặp gỡ, tiếp xúc. Bà Pia Luciani, người cháu ruột rất thân thiết của Đức Gioan Phaolô I kể lại: “Bác vẫn hay nói với chúng tôi, phải cúi mình xuống, phải ở ‘thấp, thấp’, bởi vì ai cũng có mặt hạn chế, cũng có khuyết điểm, không bao giờ được xem mình là thượng đẳng so với người khác. Dù rằng ngài có kiến văn quảng bác và nhiều tài năng nhưng thường hay xuất hiện ở một góc nhỏ. Lần nọ, tôi theo bác đến một kỳ họp, sau một lúc, thì có người bảo: ‘Không thể hiểu được, sao Đức Thượng phụ Venise vẫn chưa tới, bình thường ngài vẫn rất đúng giờ’. Vừa nói xong thì mọi người phát hiện ra ngài đang ngồi trong góc của khán phòng. Mọi người cứ nghĩ rằng ngài sẽ xuất hiện một cách huy hoàng, nhưng không, vị Thượng phụ Venise đến một cách lặng lẽ không kèn không trống và ngồi lần chuỗi đợi buổi họp bắt đầu”.

Còn theo nhà báo Henning, khi chia tay giáo phận Vittorio Veneto để sang Venise, Đức Gioan Phaolô I đã gởi trả lại giáo phận toàn bộ số tiền còn lại trong tài khoản của mình ở ngân hàng. Ngài nói rằng mình đến “không một đồng lire (đơn vị tiền tệ khi ấy của Ý)” thì ra đi cũng như vậy, tay trắng. Và ngài đã làm điều tương tự khi rời Tòa Thượng phụ Venise sau ngày được mật nghị bầu chọn. Muốn mời gọi mọi người sống thanh bần và chia sẻ với người nghèo, trước hết, Đức Gioan Phaolô I là một người thanh bần, ngài đến tay trắng, đi cũng tay trắng.

Lan Chi