“Ðừng để trái tim trở nên chai sạn”

Sau 3 tuần nghị sự tại Vatican, Thượng Hội đồng Giám mục về vùng Amazon đã bế mạc vào ngày 27.10, gợi mở những hướng đi trong tương lai vì Ngôi Nhà Chung mà Chúa đã ban cho nhân loại, và cũng vì sự tồn vong của những bộ tộc bản địa.

“Chúng tôi có quan điểm riêng về vũ trụ, có cách nhìn riêng về thế giới xung quanh. Thiên nhiên mang chúng tôi đến gần Thiên Chúa. Thiên nhiên cũng mang dung mạo của Thiên Chúa đến với nền văn hóa và cuộc sống của chúng tôi. Chúng tôi - những thổ dân - luôn sống hài hòa với vạn vật… Ðừng để trái tim của các bạn chai sạn, hãy làm nó trở nên dịu dàng. Ðó là lời mời gọi của Ðức Giêsu để tất cả có thể chung sống trong tình thân ái. Chúng ta tin vào một Thiên Chúa duy nhất. Chúng ta cần phải hiệp nhất. Ðó là điều thổ dân chúng tôi mong ước. Chúng tôi có nghi lễ riêng theo truyền thống của bộ tộc, nhưng nghi lễ đó phải hướng về trung tâm là Chúa Giêsu”. Những lời chia sẻ chân thành của ông Delio Siticonatzi, thổ dân Ashaninca, đã làm toàn thể những vị tham dự Thượng Hội đồng Giám mục về Amazon xúc động. Từ các thông tin được thu thập trước thềm công nghị và những chứng từ sống động như của ông Delio, sau nhiều phiên thảo luận, Thượng Hội đồng đã đúc kết thành Tài liệu chung kết, được các nghị phụ thông qua vào ngày 26.10.

Thổ dân Amazon sống hài hòa với thiên nhiên nên có cùng nỗi đau khi thiên nhiên bị thương tổn

“Sợi chỉ đỏ” xuyên suốt văn bản này là sự hoán cải, ở nhiều góc độ: sinh thái, văn hóa, công nghị và mục vụ. Amazon là một vùng rộng lớn, hệ sinh thái vô cùng đa dạng, ít người sinh sống - chủ yếu là người bản địa, được xem là “trái tim sinh học” của hành tinh Xanh… Tuy nhiên, vùng đất huyền thoại ấy đang phải đối mặt với quá nhiều thách thức, từ biến đổi khí hậu, phá rừng, đến khai thác vô tội vạ các nguồn tài nguyên. Ông Delio và các cộng đồng thổ dân sống hiền hòa, thân thiện với sông nước, cỏ cây, không hề gây tổn hại đến thiên nhiên, nhưng lại chính là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất khi Amazon oằn mình trước sự tàn phá của những người “văn minh”. “Công nghiệp hóa”, “đô thị hóa”, “văn hóa tiêu thụ”, những từ ngữ vô cùng xa lạ với người bản địa. Nhưng khí thải nhà kính, ô nhiễm môi trường, cháy rừng, những dòng sông không còn đầy ắp tôm cá, nhiều loài động, thực vật tuyệt chủng… thì người bản địa lãnh đủ, và lãnh đầu tiên. Ðó là chưa kể đến tình trạng kỳ thị, nạn buôn người, các vụ tấn công nhằm vào thổ dân...

Cần phải thay đổi thực tế này, bắt đầu từ các Kitô hữu - Tài liệu chung kết của Thượng Hội đồng khẳng định. Chúng ta thay đổi để sống có trách nhiệm hơn, có ý thức hơn với môi trường thiên nhiên vì tình liên đới với các thổ dân, nhưng cũng vì chính bản thân mình. Amazon chỉ là một minh chứng sống động cho cả Trái đất, nơi hạn hán ngày càng khô cằn hơn, nơi lũ lụt thì biển nước càng lúc càng mênh mông…

Trước những thực tế nêu trên, để đồng hành với thổ dân Amazon, để nâng đỡ họ cả về đời sống vật chất lẫn trên hành trình gieo trồng, nuôi dưỡng hạt giống đức tin, các nghị phụ đã nêu ra nhiều đề xuất, bao gồm xây dựng một mạng lưới linh mục, tu sĩ chuyên trách các bộ tộc bản địa, đồng thời thành lập một tổ chức đặc biệt để quy tụ các vị giám mục của vùng này. Liên quan đến “hoán cải về mục vụ”, trong phiên họp cuối, sau khi Tài liệu chung kết được thông qua, Ðức Giáo Hoàng đã ghi nhận đề xuất nghiên cứu về nghi lễ Amazon, tôn trọng các di sản về phụng vụ, thần học của Giáo hội địa phương. Ngài cho biết việc này sẽ do Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích xem xét, đồng thời nhấn mạnh: “Anh chị em đừng e ngại những cộng đoàn vẫn lưu giữ di sản của họ. Mẹ Giáo hội sẽ chở che để chúng ta không bị chia rẽ”.

Ðức Thánh Cha cũng thông báo nhiều hướng cải cách sẽ được thực hiện để củng cố phụng vụ cho vùng Amazon. Một trong những điều cần được áp dụng sớm là việc phân bổ linh mục cho các nước Mỹ Latinh, đặc biệt là những vùng cho đến giờ quá thiếu mục tử. Trên tinh thần đó, Ðức Phanxicô mong muốn các chủng sinh, tu sĩ khắp thế giới và các nhà ngoại giao tương lai của Tòa Thánh sẽ có “ít nhất một năm” phục vụ tại những miền truyền giáo như vùng Amazon trong thời gian được đào tạo. Ngoài ra, ngài nhắc nhở rằng các linh mục, tu sĩ ở những xứ truyền giáo khi được gởi sang học tập tại các quốc gia phương Tây cũng cần ý thức để không bị mê hoặc bởi đời sống tiện nghi, và sớm về nước để tiếp tục loan báo Tin Mừng cho người bản địa. Trong thời gian tới, Ðức Thánh Cha sẽ cho thành lập một phân bộ chuyên trách vùng Amazon trong Bộ Phục vụ Phát triển Nhân bản Toàn diện.

Lan Chi