Cái Mơn nổi tiếng là xứ trái cây, hoa kiểng. Từ Sài Gòn, qua Cầu Hàm Luông, trẩy theo quốc lộ 57, dọc hai bên đường vào mùa này sẽ thấy bà con đang gieo trồng cho vụ Tết, mỗi nhà một giống, một loại, tất bật. Tới Cái Mơn tức trở về với làng quê thuần hậu. Tới Cái Mơn cũng là quay lại thăm miền đất cổ, cái nôi của Công giáo ở địa phận Vĩnh Long. Nơi đây in dấu chân những ông thánh tử đạo của đất Việt, đồng thời cũng là cố hương của nhà văn hóa, ngôn ngữ đại tài Trương Vĩnh Ký (1837-1898).
 |
Công giáo hiện diện ở miệt Cái Mơn từ lâu rồi. Theo sử liệu giáo phận Vĩnh Long thì năm 1700, Cái Mơn đã là trung tâm truyền giáo của các cha dòng Phanxicô. Còn theo truyền khẩu,từ năm 1802, các cha thừa sai Tây Ban Nha và Pháp đã đến âm thầm giảng đạo. Nơi miền đất Nam bộ toàn tòng này, lòng đạo đức, tình yêu Chúa từ xưa đã trổi vượt.
Dân Cái Mơn, cách này hay cách khác, từ trí thức cho đến kẻ nông phu mộc mạc, hầu như ai cũng biết đến học giả Trương Vĩnh Ký. Tới ngay nhà thờ, trước cổng Tu viện Mến Thánh Giá Cái Mơn, khách chỉ cần hỏi địa chỉ bia tưởng niệm ông, dân hồ hởi chỉ ngay, đã vậy, lại còn nhiệt tình chở xe để người từ xa được dịp mục sở thị vì “cách đây có một khúc thôi mà!”.
Bia được đặt cách nhà thờ Cái Mơn một đoạn chừng 300m. Nhà bia có 4 mặt, không có vách, với 16 cột tròn bằng xi măng, mái lợp ngói. Bên trong có bia được làm bằng đá xanh, cao khoảng 2,5m, được điêu khắc khá công phu với sự phối hợp Ðông - Tây: Phía trên hình tượng lưỡng long tranh châu là hình tượng thánh giá.Mặt trước, quay ra hướng rạch Ông Mầu, bia được khắc bằng 3 ngôn ngữ là tiếng Pháp, chữ Hán và tiếng Việt. Bia được tạc từ năm 1937 bởi những người bạn đương thời của ông. Giữa khu đất rộng lớn, bia một mình trầm mặc. Theo thời gian, màu bia nhạt dần và cũng xuất hiện vài nét sứt mẻ. Cùng với quần thể công trình Công giáo ở Cái Mơn, Cái Nhum, bia Trương Vĩnh Ký cũng là điểm dừng chân của khách hành hương.
Ðứng trước bia tưởng niệm vị học giả uyên bác, người tiên phong trong việc sáng lập nền báo chí Việt Nam, Tổng biên tập tờ Gia Ðịnh báo, thế hệ hậu bối chúng tôi, những người yêu văn hóa cảm thấy tự hào, vì trên mảnh đất Cái Mơn này, đã từng là xuất thân của một nhà trí thức Công giáo mà sử sách đã ghi lại với nhiều canh tân trong việc đóng góp cho văn hóa nước nhà, đồng thời cũng đóng vai trò như một trong những nhà văn nổi bật một thời, đưa văn học Việt Nam đổi mới, “nhờ ông, câu văn Việt được giải phóng khỏi xiềng xích chữ Hán...”, như nhận xét của giáo sư Thanh Lãng.
HÙNG LUÂN
Bình luận